|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi tarafından harç konusu olan bazı hizmetler için ek ücretler talep edildiği belirlenmiştir. Kamu kurumları tarafından sunulan hizmetler karşılığında alınan ödemelere harç denir ve bu harçlar, belirli bir hizmet bedelini ifade eder. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediyelerin sunduğu hizmetler için harç alınmasını öngörmekte ve bu harçların hangi hizmetler için ne şekilde tahsil edileceğini detaylandırmaktadır. Özellikle, yapı kullanma izni ve işyeri açma izinleri gibi hizmetlerde, yalnızca harç alınması gerektiği belirtilmiştir.
Yapı kullanma izni için başvuranlardan, yapı kullanma izni harcının yanı sıra “Yapı İskân Kontrol Ücreti” adı altında ek bir ücret talep edilmesi, mevzuata aykırıdır. Benzer şekilde, işyeri açma izinleri için de harç dışında ek ücretlerin talep edildiği tespit edilmiştir. Bu durum, 2464 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere aykırıdır; çünkü bu tür hizmetler zorunlu olup, ilgililerin isteğine bağlı değildir. Sonuç olarak, belediyelerin sunduğu hizmetler için yalnızca harç tahsil edilmesi gerekmekte, ek ücret talep edilmesi hukuka aykırı olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, tarife cetvellerinin ve ücret uygulamalarının gözden geçirilmesi ve hukuka uygun hale getirilmesi önem taşımaktadır. |
BULGU: Harç Konusu Olan Hizmetler İçin Ayrıca Ücret Talep Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Harç konusu olan bazı hizmetler için Kurum tarafından ayrıca ücret tarifesi belirlendiği ve ilgili hizmetin sunulduğu kişilerden söz konusu ücretin tahsil edildiği tespit edilmiştir.
Münhasıran kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan bazı hizmetler karşılığında, hizmeti alanlardan tahsil edilen ödemelere harç adı verilmektedir. Harçlar da vergiler gibi kanunla konulup kanunla değiştirilmekte ancak vergilerden farklı olarak “karşılıklı” ve “belirli bir hizmet bedeli” olma özelliklerini ihtiva etmektedirler.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda, belediyeler tarafından yerine getirilmesi gereken birçok hizmet için bu hizmetler karşılığında hizmetten yararlananlardan harç bedeli alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Kanun’un ikinci kısmı tamamen harçlara ayrılmış, hangi hizmet için hangi usul ve tutarda harç alınacağı detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kanun’un 97’nci maddesinde; belediyelerin bu Kanun’da harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduğu ifade edilerek, ücret tarifesinin ancak “harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edilen hizmetler” için belirlenebileceği tereddüte mahal olmayacak katiyette beyan edilmiştir.
Mezkûr Kanun’un 85’inci maddesinde harçların uygulanmasına ilişkin esas ve usullerin yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmış, bu kapsamda İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan “2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” 21.08.1981 tarih ve 17435 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Kanun’a paralel olarak, Yönetmelik’in 18’inci maddesinde de, harç konusu hizmetlerden dolayı mükelleflerden, her ne ad altında olursa olsun başkaca bir karşılık istenemeyeceği açıkça belirtilmiştir.
İdareye ait gelir hesapları ve tarife cetvelleri üzerinde yapılan incelemeler neticesinde; 2464 sayılı Kanun’da harç konusu yapılan bazı hizmetler için belediye meclisince ayrıca ücret tarifesi belirlendiği tespit edilmiştir.
Yapılan incelemeler neticesinde;
Yapı ruhsatına istinaden inşa işlemlerini tamamlayıp yapı kullanma izin belgesi için başvuran kişi ve şirketlerden yapı kullanma izni harcının yanında “Yapı İskân Kontrol Ücreti” adı altında bir ücret daha talep edildiği, söz konusu ücretin ödenmemesi durumunda yapı kullanma izin belgesinin düzenlenmediği görülmüştür.
2464 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinde yapı kullanma izni verilmesi işlerinin “Yapı Kullanma İzni Harcına” tabi olduğu belirtilmiştir. Yukarıda bahsi geçen Yönetmelik’in 7’nci maddesinde ise yapı kullanma izni harcının konusunu oluşturan “yapı kullanma izninin” belediye fen ve sağlık görevlilerince yapının tamamlanmasını müteakip İmar Kanunu’nun ilgili maddelerine göre yapılan kontrol sonucunda verilen iskân (oturma) izni olduğu belirtilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı kullanma izni” başlıklı 30’uncu maddesinde de yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti üzerine söz konusu iznin verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Özetle; yapı kullanma izni, yapının ruhsat ve eklerine uygunluğunun belediyenin teknik elemanlarınca kontrolü sonucu verilmekte, mezkûr harç da belediyenin teknik görevliler eliyle sunduğu bu hizmetin ve hazırlanan ruhsatın karşılığı olarak alınmaktadır. Dolayısıyla yapı kullanma izni alınırken hem yapı kullanma izni harcının alınması hem de “Yapı İskân Kontrol Ücreti” adı altında bir ücret talep edilmesi mevzuata aykırıdır.
Kurum tarafından işyeri açma izinlerine ilişkin işlemlerde de harç yanında mevzuata aykırı olarak çeşitli ücretlerin talep edildiği görülmüştür.
2464 sayılı Kanun’un 81’inci maddesine göre belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılması “İşyeri Açma İzni Harcına” tabidir.
3572 sayılı Kanun’a dayanılarak yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı” ifadesinin yetkili idareler tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için verilen izni ifade ettiği belirtilmiştir. “Ruhsat” kelimesi; izin, müsaade, izin belgesi olarak tanımlanmaktadır. Gerek 3572 sayılı Kanun’da gerekse de bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan Yönetmelik’te işyeri açılması için bazen “ruhsat” bazen “izin” ifadeleri kullanılmıştır. Dolayısıyla bu iki kelimenin birbirinden ayrı düşünülmesi mümkün değildir.
Bu bağlamda, 2464 sayılı Kanun’da yer alan İşyeri Açma İzni Harcının aynı zamanda iş yeri açılması için verilen ruhsata ilişkin harç manasını da ihtiva ettiği açıktır. Yukarıda bahsi geçen Yönetmelik’in 5’inci maddesinde işyerlerinde aranacak genel şartlara yer verilmiş, 12’nci maddesinde ise başvurunun öngörülen kriterlere uygun olduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenleneceği belirtilmiştir.
Kuruma ait gelir ve ruhsat kayıtları ile tarife cetvelleri üzerinde yapılan incelemeler neticesinde; işyeri ruhsatı için başvuran kişi ve şirketlerden iş yeri açma izni harcı yanında bir de gelir tarifesinde her işyeri sınıfı için belirlenen tutarlarda ücret tahsil edildiği görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, sadece “yapı iskan kontrol ücreti” hakkında açıklamada bulunulmuş “iş yeri açma ücreti” için herhangi bir açıklamada bulunulmamıştır. Yapı iskan kontrol ücreti hakkında yapılan açıklamada, bu ücretin ilk kontrolde değil eksiklikler bulunması durumunda diğer kontrollerde alındığı ifade edilmişse de bu hizmetler de ilgililerin isteğine bağlı olmayan ve ruhsat verilmesi için zorunlu olan hizmetlerdir.
Gerek yapı iskân kontrol ücreti gerekse de işyeri açma ruhsatı aşamasında alınan ücretler ilgililerin isteği üzerine sunulan herhangi bir hizmete dayanmamakta, harç gibi zorunlu tutularak ödenmemesi durumunda ruhsat işlemleri tamamlanmamaktadır.
Kanun’da belirtilen ve harç konusu yapılan işlerde belediye tarafından verilen hizmetin karşılığında ilgililerden sadece harç tahsilatı yapılmalı, bu hizmetler için her ne ad altında olursa olsun ayrıca ücret istenilmemelidir.
Sonuç olarak; Anayasa’nın 73’üncü maddesinde vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, kanunla değiştirilip kaldırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükme uygun olarak belediyeler tarafından bazı hizmetler için alınacak harçlar 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Söz konusu hizmetlerin sunulması sonrasında bahsedilen harçların ilgili kişilerden alınmaması mevzuata aykırı olduğu gibi Kanun’da belirtilen hizmetler veya bu hizmetlerin bazı unsurları için harç dışında ayrıca ücret talep edilmesi de hukuka aykırıdır. Bu nedenle gerek yukarıda yer alan ücretlerin gerekse de bu ücretlere benzeyen diğer ücretlerin gözden geçirilerek tarife cetvellerinin hukuka uygun hale getirilmesi önem arz etmektedir.