Harcama Yetkililiğinin Mevzuata Uygun Oluşturulmaması (Sayıştay)

BULGU: Harcama Yetkililiğinin Mevzuata Uygun Oluşturulmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Harcama yetkililiği 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile getirilen ilkelere uygun olarak oluşturulmamıştır.
Üst yöneticinin hesap verme sorumluluğu, Sayıştay denetimi sonucunda düzenlenen Mali Denetim Raporu ile Raporun yetkili merciler ve kamuoyuyla paylaşılması suretiyle gerçekleşir. Üst yöneticiler bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler. Bu nedenle harcama yetkililiğinin görev ve unvan itibariyle üst yöneticiye yakın kadroda bulunması gerekmektedir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 273’üncü maddesi ile büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde valiye bağlı olarak kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) kurulmuş; yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığının sevk ve idaresinin, vali veya vali tarafından görevlendirilen vali yardımcısı tarafından yerine getirileceği ifade edilmiştir.
Yatırım İzleme Ve Koordinasyon Başkanlığı Görev, Yetki Ve Sorumlulukları İle Çalışma Usul Ve Esaslarına Dair Yönetmelikte Başkan: Vali veya valinin görevlendirdiği vali yardımcısı olarak tanımlanmıştır.
30.12.2016 tarih ve 29934 sayılı R.G. yayımlanan Yatırım İzleme Ve Koordinasyon Başkanlığı Bütçe Ve Muhasebe Yönetmeliğinin Yönetmelikte hüküm bulunmayan hususlar başlıklı 19’uncu maddesinde “(1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri kıyasen uygulanır.” Denilmektedir.
5018 sayılı Kanunun Harcama yetkisi ve yetkilisini düzenleyen 31’inci maddesinde “Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir.
Ancak, teşkilât yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan idareler ile bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan idarelerde harcama yetkisi, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; mahallî idarelerde İçişleri veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığının, diğer idarelerde ise Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülebilir.”
5018 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan İç Kontrol Ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul Ve Esasların 12’nci maddesinde “14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28/A maddesinin birinci fıkrası kapsamında ödenek aktarmak suretiyle illerin yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları tarafından gerçekleştirilecek mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde, harcama yetkilisi tarafından, ödeneği aktaran idarenin ildeki il müdürü ve eşdeğer yetkilisi, ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olarak belirlenebilir.”
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 509’uncu maddesinde “(4) Bakanlık merkez, taşra teşkilatları ile bağlı ve ilgili kuruluşların hiyerarşik kademeleri; hizmetin özelliklerinden kaynaklanan farklılıklar dikkate alınmak kaydıyla aşağıdaki şekilde düzenlenir.
ç) Taşra teşkilatı il kuruluşlarında:
Vali,
İl Müdürlüğü,
Şube Müdürlüğü,
Şeflik,” Hükümleri getirilmiştir.
Gerek 5018 sayılı Kanunda yer alan harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan idarelerde harcama yetkisinin, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından yürütülebileceği, Usul ve Esaslarda il müdürünün gerçekleştirme görevlisi olacağı hükmü, gerekse 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin İl Teşkilatının hiyerarşik kademelerine ilişkin düzenlemesi kapsamında YİKOB mevzuatı, mali sistemi düzenleyen genel mevzuat ve bu mevzuat uyarınca düzenlenmiş olan Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ (Seri no: 1, Seri no:2) Valinin üst yönetici, Vali Yardımcısının (Yikob Başkanı) özellikle yatırım işlemleri için ödenek aktarılan işlerde harcama yetkilisi, ödenek aktarılan kurumun il müdürünün gerçekleştirme görevlisi olduğu açıktır.
Üst yöneticinin Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunundan kaynaklanan kamu kaynağının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi ve izlenmesinden sorumluluğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap verme zorunluluğu ile üst yöneticinin bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri aracılığıyla yerine getirme kuralı gereğince harcama yetkilisinin görev ve unvan itibariyle üst yöneticiye yakın kadroda bulunması gerekmektedir.
Üst yöneticinin hesap verme sorumluluğu, Sayıştay denetimi sonucunda düzenlenen Mali Denetim Raporu ile Raporun yetkili merciler ve kamuoyuyla paylaşılması suretiyle gerçekleşmektedir. Bu itibarla, vali yardımcısının harcama yetkilisi olması yerine Yatırım İzleme Müdürünün harcama yetkilisi olması ve YİKOB Bütçesinin mali mevzuata aykırı olarak bu şekilde sınıflandırılmasının, hesap verme sorumluluğunun gerçekleştirilmesi ve buna ilişkin hiyerarşik yapının kurulmasına ilişkin yukarıda yer alan mevzuata ve kamu mali yönetimi ilkelerine aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi tarafından Yatırım İzleme Ve Koordinasyon Başkanlığı Bütçe Ve Muhasebe Yönetmeliği 4’üncü maddesinde Harcama biriminin Başkanlığın bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim, Harcama yetkilisinin de Başkanlık bütçesi ile ödenek tahsis edilen her birimin en üst yöneticisi şeklinde tanımlandığı; Başkanlığın yedi müdürlük ve otuz ilçe Kaymakamlığı olmak üzere otuz yedi harcama biriminden oluştuğu; her bir harcama biriminin bütçe ve muhasebe sistemlerinde ayrı kurumsal kodları bulunduğu; her harcama biriminin amiri, harcama yetkilisi olarak tanımlandığı; uygulamanın bu şekilde yapılmasının işlem akışını kolaylaştırdığı ve ödeneklerin birim bazında dağılımını kontrol altına almaya yardımcı olduğu ifade edilmiştir.
Bulguda belirtildiği üzere mevcut uygulamada Bakanlık İl Müdürü gerçekleştirme görevlisi, YİKOB Müdürü Harcama Yetkilisi olmaktadır. Bu durum, 5018 sayılı Kanun ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile getirilmiş olan hiyerarşik kademelenmeye aykırıdır. Bu nedenle Bütçenin yapılması ve uygulanması sürecinde mevzuata uygun hareket edilmelidir.