Harcırah Kanunu Çerçevesinde Yapılması Gereken İşlerin İhale Kapsamında Bir İş Kalemi Olarak Yapılması ve Bu Kapsamda Business Class Uçuş Hizmeti Alınması (Sayıştay)

BULGU: Harcırah Kanunu Çerçevesinde Yapılması Gereken İşlerin İhale Kapsamında Bir İş Kalemi Olarak Yapılması ve Bu Kapsamda Business Class Uçuş Hizmeti Alınması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdarenin Harcırah Kanunu çerçevesinde ödemesi gereken konaklama ve uçuş hizmetini bazı ihalelerde bir iş kalemi olarak gerçekleştirdiği ve uçuş hizmetine ilişkin bazı biletlerin ise business class olduğu görülmüştür.

6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun “Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinde;

“Harcırah: Bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını;

Memur: Personel kanunları hükümlerine göre aylık alan kimseleri;

Hizmetli: Personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dahil personeli, kurumlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlarla kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçilerini ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseleri;”

İfade ettiği şeklinde tanımlanmıştır.

Anılan Kanun’un “Harcırah hesabında esas tutulacak yol” başlıklı 6’ncı maddesinde de harcırahın, bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıt araçları üzerinden verileceği; “Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı” başlıklı 8’inci maddesinde ise, memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanun’a tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündeliklerin, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4’üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunacağı hüküm altına alınmıştır.

Mezkur Kanun’un “Yurt içinde yol masrafı” başlıklı 27’inci maddesinde; yurt içinde yol masrafı, muayyen tarifeli nakil vasıtaları ile seyahatte, bu kanuna bağlı (1) sayılı cetvelin birinci sütununda yazılı makam ve sıfatlar ile vazifeli aylık veya ücret tutarlarına göre aynı cetvelin ikinci sütununda yazılı mevkiin tarife üzerinden bilet parası ve muayyen tarifeli olmayan nakil vasıtalarıyla seyahat halinde ise 3 numaralı sütunda gösterilen nakil vasıtalarına göre ihtiyar olunan hakiki masraftan terekküp edeceği, ancak Reisicumhur, Büyük Millet Meclisi Reisi, Cumhurbaşkanı yardımcıları, vekiller ve Erkanı Harbiyei Umumiye Reisine vazife seyahatlerinde refakat eden kimselerin, bu madde hükmüyle mukayyet olmaksızın bu zevat tarafından tayin olunacak mevkilerde seyahat edebileceği; “Yurtdışında yol masrafı” başlıklı 29’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında sayılanlar dışındakilere de turist sınıfı üzerinden yol masrafı ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

Bahse konu Kanun’un “Yurtiçinde verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 33’üncü maddesinin (a) bendinde de; bu Kanun gereğince verilecek yurtiçi gündeliklerinin miktarının her yıl bütçe kanunları ile tespit olunacağı, (d) bendinde ise bu Kanun hükümlerine göre gündelik ödenenlerden yurt içinde yatacak yer temini için ödedikleri ücretleri belgelendirenlere, belge bedelini aşmamak üzere gündeliklerinin tamamına kadar olan kısmının ayrıca ödeneceği hükmü tesis edilmiştir.

Mezkûr Kanun’un “Yurtdışında verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 34’üncü maddesinde; bu Kanun gereğince verilecek yurtdışı gündeliklerinin miktarı, gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya ücret tutarları ile görevin mahiyetine göre, mali yıl itibarıyla Cumhurbaşkanınca tayin olunacağı hükmü bulunmaktadır.

Nitekim 2024 yılı Bütçe Kanunu (H) Cetvelinde 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun 33’ncü maddesinin (b) fıkrasına göre yatacak yer temini için ödenecek ücretlerin hesabında gündeliklerinin %60 artırımlı miktarı, (d) fıkrasına göre yapılacak ödemelerde ise görevlendirmenin ilk 10 günü için gündeliklerinin %60 artırımlı miktarı esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; harcırahın yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını ifade ettiği, memur ve hizmetlilerin bu Kanun’a tabi olduğu, bunların yanında bu Kanun’a tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündeliğin, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4’üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunacağı, harcırahın Kanun’da aksine hüküm bulunmadıkça, gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıt araçları üzerinden verileceği, yol masraflarının ilgili maddelerde sayılanlar dışındakilere yurt içinde ve yurt dışında yapacağı görevlendirmelerinde mutat ve ekonomik olan üzerinden ödeneceği, gündeliklerde ise Kanun’un yurtiçi ve yurtdışına göre bir ayrıma gittiği, yurtiçi görevlendirmelerinde Bütçe Kanunu’nun (H) Cetvelinde yer alan miktarların esas olacağı, yurtdışı görevlendirmelerinde ödenecek tutarların ise Cumhurbaşkanınca tayin olunacağı anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede, İdare tarafından çeşitli ihaleler yapılarak bu ihalelere, Harcırah Kanunu’na göre ödenmesi gereken konaklama ve uçak bileti giderlerinin bir iş kalemi olarak eklendiği ve bu kapsamda, yüklenicilere ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. İlgili ihalelerde konaklama ve uçuş hizmeti için yapılan alımlar ayrı ayrı olmak üzere aşağıdaki tablolarda ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Tablo 21: İhalelerde Yer Alan Konaklama Sayısı ve Giderleri

Tablo 22: İhalelerde Yer Alan Uçuş Hizmeti Sayısı ve Giderleri

Ayrıca İdare tarafından yapılan bu ihalelerde yurt içi uçak bileti ve yurt dışı uçak bileti adı altında “business class” uçuş hizmetine ait iş kalemleri eklendiği, söz konusu işlere ait gerçekleşmeler incelendiğinde ise Harcırah Kanunu’na tabi kişiler tarafından “business class” sınıfı olan bu uçuşların gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

Tablo 23: Business Class Uçuşlara Ait Bilgiler

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; hizmet alımı iş kalemlerinde bulguya konu edilen alımların ihalenin doğal süreci içinde hizmetin bütünlüğünün devamı bakımından önem arz eden iş kalemleri olduğu, İdare tarafından geçici görevlendirmenin yapılmasının uygulamada bazı aksaklıkları beraberinde getireceği, 2023/1554159 İKN’li Hizmet Alım İşi için ihale kalemleri arasında business class uçuş hizmeti yer almadığı, yapılan business class uçuşların ödemesinin ekonomi sınıfı üzerinden gerçekleştirildiği, 2023/1551563 İKN’li Hizmet Alım İşi teknik şartnamesine görevlendirilecek personel için ilgili yükleniciye ayrıca bir bedel ödenmeyeceği ve bu bedelin yüklenicinin birim fiyatına dahil olacağı hükmüne yer verildiğinden başkaca bir ödeme yapılmadığı, diğer ihalelerde gerçekleştirilen business class uçuşların ve konaklamaların çoğunun İdarenin ev sahipliği yaptığı bazı etkinliklere katılan konuklar adına yapıldığı ifade edilmiştir.

Halbuki; İdare tarafından görevlendirilen memur, hizmetli ile memur veya hizmetli olmayanlara ait ödenecek olan yol ve gündelik masraflarının muhtelif ihalelerde iş kalemi olarak değil, 6245 sayılı Harcırah Kanunu’na göre alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. İdare tarafından görevlendirilenlerin her ne amaç için olursa olsun yapacakları harcamaları bahse konu Kanun çerçevesinde yapılması gerekmektedir. Ayrıca bir ihalenin teknik şartnamesine görevlendirilecek İdare personeli için ayrıca bir ödeme yapılmayıp bu ücretin yüklenicinin birim fiyatına dahil olacağı hükmünün koyulması İdare tarafından bir ödeme yapılmadığı anlamına gelmemektedir. Yüklenici bu tutarı, birim fiyata dahil ederek teklif vermektedir. Çünkü bu durum, yüklenici için bir gider olarak yansımaktadır. Business class uçuşlarla ilgili olarak ise 6245 sayılı Kanun’a göre yapılacak yol masrafının gidip gelmeye en uygun ve kullanılması uygun olan taşıtlar üzerinden yapılacağı açıkça hüküm altına alınmıştır. Bir ihalede business class bir iş kaleminin bulunması veya bulunmasa dahi böyle bir uçuşun gerçekleştirilmesi bahse konu Kanun hükümlerine aykırılık teşkil etmekte ve kamu kaynaklarının kullanımında verimlilik ilkesi ile bağdaşmamaktadır.

Sonuç olarak, İdare tarafından görevlendirilen memur, hizmetli ile memur veya hizmetli olmayanlara ait ödenecek olan yol ve gündelik masraflarının muhtelif ihalelerde iş kalemi olarak değil Harcırah Kanunu’na göre alınması ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını teminen biletlerin mutat taşıt ve ekonomik tutar üzerinden ödenmesi gerekmektedir.