|
ÖZET: Hastanenin ticari borçları, 2024 yılı itibarıyla sürdürülemez bir seviyeye ulaşarak %130 oranında artış gösterdi ve toplam borç miktarı 768.511.718 TL’ye ulaştı. Bu borçların 54.316.132,56 TL’lik kısmı 2023 yılına ait alımlardan kaynaklanmakta olup, ödemelerin emanet sırasına uygun olarak yapılmadığı tespit edilmiştir. 2022 ve 2023 yıllarında borçlar sırasıyla %60 ve %65 oranında artarken, 2024 yılında bu oran %130’a yükselmiştir.
Ödeme süreleri, idare tarafından 30 ila 270 gün arasında belirlenmiş olmasına rağmen, taahhüt edilen tarihlerde ödemelerin gerçekleştirilemediği görülmektedir. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34. maddesi, ödenmemiş tutarların emanet hesaplarına alınmasını ve borçların muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenmesini öngörmektedir. Ancak mevcut durumda, bu kurallara uyulmadığı anlaşılmaktadır. Hastanenin borçları nedeniyle piyasa nezdindeki güvenilirliği olumsuz etkilenmekte, mali zorluklar yaşayan satıcıların ticari varlıklarını sürdürmeleri güçleşmektedir. Süreç devam ederse, hastane mal ve hizmet temininde zorluk yaşayacak ve yeni ihalelerde yüksek teklifler almak zorunda kalacaktır. Bu durum, alacaklıların hukuki yollara başvurması gibi ek sorunlara yol açabilir. Hastanenin borçlarının azaltılması ve ödemelerin yasal düzenlemelere uygun şekilde yapılması için acil çözüm yolları geliştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Hastanenin Piyasaya Olan Borçlarının Sürdürülemez Düzeyde Artması ve Borçların Ödenmesinde Emanete Alınma Sırasına Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversite Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkez’nin piyasaya olan ticari borçlarının 2024 sonu itibariyle %130 oranında artarak 768.511.718,00 TL’ye ulaştığı, toplam alım sayısının 3.558 adet olduğu, bu borcun 54.316.132,56 TL’lik kısmının 2023 yılında yapılan alımlara ait olduğu ve bu borçların emanet sırasına göre ödenmediği ve mevcut durumun sürdürülemez hale geldiği tespit edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere, Hastanenin özel sektör şirketleri ile gerçek kişilere olan borçları bir önceki yıla göre 2022 yılında %60 oranında, 2023 yılında %65 oranında artmışken, 2024 yılında %130 oranında artmıştır.
Tablo 1: Yıllar İtibariyle Hastanenin Piyasaya Olan Borçlarındaki Değişim
| 2021 yılı Borç Tutarı (TL) | 2022 yılı Borç Tutarı (TL) | Bir Önceki Yıla Göre Artış (%) |
2023 yılı Borç Tutarı (TL) | Bir Önceki Yıla Göre Artış (%) | 2024 yılı Borç Tutarı (TL) | Bir Önceki Yıla Göre Artış (%) | |
| Özel Sektör Şirketlerine Borçlar |
123.697.605,16 | 199.827.297,70 | 325.074.967,27 | 752.631.212,80 | |||
| Gerçek Kişilere Borçlar |
2.846.518,34 | 2.808.157,58 | 8.432.074,25 | 15.880.505,20 | |||
| TOPLAM | 126.544.123,50 | 202.635.455,28 | 333.507.041,52 | 768.511.718,00 |
Yapılan alımlarda İdare tarafından ödeme için 30-270 güne kadar vadeler tanınmış olmasına rağmen, aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere taahhüt edilen bu vadelerde de ödeme yapılamamıştır.
Tablo 2: Taahhüt Edilen Sürelerde Ödenmemiş Olan Borçlar
| Ödeme İçin Taahhüt Edilen Tarih (Gruplar halinde verilmiştir) | Alacaklı Sayısı | Ödenemeyen Borç Tutarı (TL) |
| 2024 Haziran Sonuna Kadar | 34.817.734,39 | |
| 2024 Eylül Sonuna Kadar | 102.735.675,95 | |
| 2024 Aralık Sonuna Kadar | 1.182 | 237.622.811,38 |
| 2025 Ocak Sonuna Kadar | 119.248.013,37 | |
| TOPLAM | 2.464 | 494.424.235,09 |
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34 üncü maddesinde; Ödeme emri belgesine bağlandığı halde ödenemeyen tutarların bütçeye gider yazılarak emanet hesaplarına alınacağı, kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği hükme bağlanmıştır
Aynı maddede ayrıca, sırasıyla ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara öncelik verileceği belirtilmiştir.
Belirtilen yasal düzenlemeye rağmen yapılan borç ödemelerinde borçların muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre de ödenmediği anlaşılmaktadır. Eskiden gelen borçlar emanette beklerken, 2024 ve 2025 yıllarına yapılan birçok alımın bedelinin kısa sürelerde ödenmiş olması belirtilen sıraya uyulmadığını göstermektedir.
Yetkililerle yapılan görüşmelerde, hayati öneme haiz ve aciliyeti olan bazı alımlarda ödemelerde gecikme olduğunda bu kapsamdaki mal ve hizmetin temininde güçlük yaşanmaması için Kanunda belirtilen sıraya uyulamadığı anlaşılmıştır.
Pamukkale Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesinin borçluluk durumu nedeniyle;
– Taahhüt etmiş olduğu borçlarını ödeyemediği için Hastanenin piyasa nezdindeki güvenilirliğinin olumsuz etkilenmekte olduğu,
– Mali yönden zayıf olan satıcıların ticari varlıklarını sürdürmekte zorlanacağı,
– Süreç böyle devam ederse belirli bir aşamadan sonra Hastanenin piyasadan mal ve hizmet temininde zorlanacağı,
– Hastane tarafından açılan yeni ihalelere katılan isteklilerin tekliflerini yüksek tutmaları nedeniyle yeni alımların piyasa fiyatlarının üzerinde gerçekleşmesine yol açmakta olduğu,
– Alacaklıların dava yoluna gitmeye başlamaları durumunda ilave masraf ve hukuki sorunların yaşanmasına yol açacağı değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında; Hastanede görevli 4/D’li personele ait giderlerin sağlık hizmeti gelirlerinden yapılması ve bu giderlerin gelirlere nazaran katlanarak artması; mal ve hizmet alımlarının artan döviz kuru ve banka faizlerinin yüksek oluşu nedeniyle firmaların fahiş fiyat artışı uygulamaları ve bunun yansıtılması, bazı ödemelerin mevzuat gereği zamanında yapılma zorunluluğunun bulunması gibi nedenlerle; firmalara yapılacak olan ödemeler için ayrılan ödenek yetersiz kaldığı belirtilmiştir.
Yine verilen cevapta, ödeneğin yeterli geldiği aylarda firmaların eski tarihli faturalarının yerine mağduriyet yaşamamaları açısından yeni tarihli faturaların ödendiği, yine ödemelerde bazı hizmet gruplarına öncelik verildiği ve bu nedenlerle mal ve hizmet alım faturalarının ödenmesinde maddi sıkıntılar yaşandığı; 2025 yılında yapılacak olan mal alımı faturalarının ödenmesinde emanet sırası baz alınarak ödemeler gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında da ifade edildiği üzere, Hastane gelirlerinin giderlerini karşılamada yetersiz kaldığı, bazı ödemelere öncelik verilmesi nedeniyle önceki borçların daha da geciktiği ve bu borçlara yenilerinin eklendiği ve bu durumun sürdürülemez hale geldiği anlaşılmaktadır. Bu durum, yukarıda belirtildiği üzere hem büyük olumsuzluklara sebep olmakta hem de bu durum bir süre sonra hastaneyi piyasa mal ve hizmet alamama riski taşımaktadır. Diğer yandan, verilen cevaptan da anlaşılacağı üzere, borçların emanete alınma sırasına göre ödenmediği, 2025 yılından itibaren bu kurala dikkat edileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak, yaşanabilecek olumsuzlukların önüne geçilebilmesi için Hastanenin yüksek düzeylere ulaşan ticari borçlarının azaltılması için çözüm yollarının bulunması ve borçların ödenmesinde de Kanunda belirtilen emanete alınma sırasına uyulması gerekmektedir.