Havuz ve Kreş Hizmeti Ücretlerinin Tebliğe Uygun Olarak Belirlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Havuz ve Kreş Hizmeti Ücretlerinin Tebliğe Uygun Olarak Belirlenmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediye tarafından sunulan havuz ve kreş hizmetinde gelirlerin giderleri karşılamadığı, giderlerin belediye bütçesinden karşılandığı görülmüştür.

01.01.2024 tarihi itibarıyla uygulanmak üzere 01.12.2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in “Kreş ve Çocuk Bakımevleri Ücretleri” başlıklı 5’inci maddesinde; kamu kurum ve kuruluşlarına ait kreş ve çocuk bakımevlerine kabul edilecek devlet memurları ile diğer kamu personelinin her çocuğu için aylık bakım ücretinin asgari 984 TL olarak tespit edildiği belirtilmiş olup, belirlenen asgari aylık ücretin kreş ve çocuk bakımevi hizmetlerinin karşılanmasında yeterli olmadığı durumlarda, kurumların belirlenen ücretin üzerinde bedel tespit etmeye yetkili olduğu, “Spor tesisleri” başlıklı 6’incı maddesinde; kurum personeli de dâhil olmak üzere yüzme havuzlarından veya diğer spor tesislerinden yararlananlardan, bir saatlik yararlanma karşılığı olarak 46,00 – 67,00 TL değişen tutarlarda bedel alınacağı, bu tesislere abone olan kamu personelinden alınacak bir aylık abone bedeli, bu maddede belirtilen miktarların 15 katından az olmamak kaydıyla İdarece belirlenebileceği ifade edilmiştir.

Aynı Tebliğ’in “Ortak Hususlar” başlıklı 7’nci maddesinin sekizinci fıkrasında; kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerden yararlandırılan o kurum ve kuruluşun emeklisi ile o kurum ve kuruluşun personelinin veya emeklisinin eşleri, üstsoy ve altsoylarına, kurum personeli için belirlenen tarifenin uygulanacağı, diğer kurum ve kuruluşların personeli ve emeklileri ile bunların eşleri, üstsoy ve altsoylarına, kurum personeli için belirlenen tarifenin uygulanacağı, şehitlerin eş, anne, baba ve çocukları ile gaziler, harp ve vazife malulleri ve bunların eş, anne, baba ve çocukları; kamu kurum ve kuruluşlarına ait sosyal tesislerden birlikte gidip gitmediklerine bakılmaksızın bu kurum ve kuruluşların kendi personeline uyguladığı ücret tarifesine göre yararlandırılacağı, dokuzuncu fıkrasında ise kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerden sekizinci fıkrada yer alanların dışında yararlandırılanlara kurum personeli için belirlenen tarifenin en az %50 fazlasının uygulanacağı belirtilmiştir.

Mezkur maddenin birinci fıkrasında; kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmamasının esas olduğu, yirminci fıkrasında kamu kurum ve kuruluşlarınca işletilen kreş ve çocuk bakımevi gibi tesislerin sosyal tesis kapsamında olması nedeniyle, bu tesislerin giderlerine de bütçeden katkıda bulunulmayacağı, dolayısıyla bunların her türlü giderleri kreş ve çocuk bakımevlerinin kendi gelirlerinden karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.

İdareden alınan veriler üzerinde yapılan incelemede kreş için 2024 yılından herkese eşit olacak şekilde aylık ücret belirlenmiş olup, havuzlar için de yine aynı şekilde tüm yetişkinler için eşit olacak şekilde dönemler itibarıyla havuz tarifesi belirlenmiştir. 2024 yılında belediyenin beş adet kreşi ve üç adet yüzme havuzu belirlenen tariflerle hizmet vermiştir. Bu hizmetler neticesinde kreşlerden 5.345.000,50 TL gelir elde edilirken, 29.588.876,01 TL gidere katlanılmıştır. Havuzlardan ise 2.964.453,50 TL gelir elde edilirken 31.092.228,03 gidere katlanılmıştır. Başka bir ifade ile kreşlerden 24.243.875,51 TL, havuzlardan ise 28.127.774,53 TL zarar edilmiş ve bu zarar belediye bütçesinden karşılanmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca idarelerin sunmuş oldukları kreş ve spor tesisi olan yüzme havuzlarına yönelik hizmetlerinde asgari bir fiyat bulunmaktadır. Ancak sunulan hizmete ait giderlerin gelirleri karşılamadığı durumlarda belirlenen ücretin üzerinde bedel tespit etmeye idarelerin yetkili olduğu ve yapılan giderlere ilişkin bütçeden herhangi bir katkıda bulunulmamasının esas olduğu belirtilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, Belediyeye ait kreş ve yüzme havuzlarının Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu tesislerin belediyenin mücavir sınırlarındaki vatandaşa hizmet vermek amacıyla 5393 sayılı Kanun’un “İşletme tesisi” başlıklı 71’inci maddesine göre bütçe içi işletme olarak faaliyet gösterdiği, bu işletmelerde hizmet sunumu gerçekleştirilirken kar/zarar amacı güdülmediği, amacın Sincan halkına sosyal belediyecilik anlayışıyla daha iyi hizmet sunmak olduğu, bahse konu tesislerin ücret tarifesinin ilçenin sosyal ekonomik yapısı göz önüne alınarak herkes tarafından ulaşabilir tarife ve ücretler üzerinden belediye meclisince belirlendiği, bu tesislerin kamu sosyal tesisi olarak ücretlendirilmesi halinde Sincan halkı tarafından kullanımının kısmen imkânsız hale geleceği, bu sebeple tesislerin atıl kalması durumunun oluşacağı ifade edilmiştir.

Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in Amaç ve kapsam başlıklı 1’inci maddesinde bu Tebliğ’in amacının belediyeleri de kapsayan diğer kamu kurum ve kuruluşların tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal ve destek amaçlı tesislerden dinlenme amacıyla veya diğer amaçlarla yararlanacaklardan alınacak yemek, konaklama ve diğer hizmet bedellerinin tespitinde ve elde edilen gelirlerin kullanımında uyulacak usul ve esasların belirlemesi olduğu açıklanmaktadır. Maddede açıklandığı üzere kamu idaresine ait olan kreş, çocuk bakımevi ve spor tesislerinin hangi maksatla ve kim tarafından kullanılacağı ayrımı yapılmadan bu tesislerden yararlanacak olanlardan alınacak bedelin belirlenmesi ve bu bedelin kullanımında uyulacak usul ve esaslar anılan Tebliğ’in amaçları arasında sayılmıştır. Bu sebeple kamu idarelerine ait sosyal tesislerde Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in ilgili hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Söz konusu Tebliğ’in amacı ve kapsamı Sincan Belediyesinin kreş ve yüzme havuzu gibi sosyal tesisleri için de geçerlidir. Belediyenin sunmuş olduğu kreş, çocuk bakımevi ve spor tesisi sayılan yüzme havuzu hizmetleri kişilerin isteğine bağlı hizmetleridir. İlgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirleme yetkisi her ne kadar belediye meclisinde olsa da belediye meclisi bu yetkisini mevzuat hükümlerine uygun olarak kullanması gerekmektedir.

Ayrıca Kamu İdaresi tarafından bu tesislerin bütçe içi işletme olduğu ifade edilmiştir. Ancak Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde bütçe içi işletmenin mahalli idarenin görev ve sorumluluk kapsamında bulunan özel gelir ve giderleri olan hizmetleriyle ilgili olarak kurulacağı anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile bütçe içi işletmelerin özel gelir ve gideri olmalıdır. Yönetmelik’in “Bütçe işlemleri” başlıklı 8’inci maddesinde yine aynı şekilde işletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin tüm giderlerin işletmenin gelirlerinden karşılanacağı, belediye bütçesinden kaynak ayrılmaması gerektiği belirtilmektedir.

Sonuç olarak, bütçe içi işletme olarak faaliyet gösteren Sincan Belediyesi sosyal tesislerinin gelirin gideri karşılayacak, belediye bütçesinden kaynak aktarılmayacak şekilde ücretlendirilmesi, bu maksatla tesislerin tarifesinin Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ hükümlerine uygun olarak belirlenmesi gerekmektedir. İsteğe bağlı bu hizmetleri kullananlar sebebiyle oluşan maliyetin belediye bütçesinden karşılanmaması sağlanarak bu maliyetin tesisi kullanan kullanmayan tüm Sincan halkına yansıtılmasının önüne geçilmelidir.