|
ÖZET: Hayvan Bakımevinin yetersiz kapasitesi, sahipsiz sokak köpeklerinin müşahede altında tutulmasını engelliyor. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu gereğince, sahipsiz köpeklerin toplanması ve bakımevlerinde barındırılması zorunludur. Ancak, mevcut bakımevi yalnızca 1.000 köpek kapasitesine sahipken, bu sayı yeterli gelmemekte ve sokaklarda sürü halinde dolaşan birçok sahipsiz köpek bulunmaktadır. Bu durum, hem kanun hükümlerine aykırı bir durum yaratmakta hem de insan sağlığını tehdit etmektedir.
Kanunun ilgili maddeleri, büyükşehir ve il belediyelerinin sahipsiz hayvanların korunması ve rehabilitasyonu için gerekli adımları atmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, mevcut kapasitenin yetersizliği nedeniyle bu yükümlülükler yerine getirilememekte, dolayısıyla belediyenin karşılaşabileceği hukuki sorunlar da artmaktadır. Kamu idaresi, bakımevinin kapasitesinin artırılması için inşaat faaliyetlerine başladığını belirtmiştir. Sonuç olarak, hayvan bakımevlerinin kapasitelerinin artırılması, sahipsiz hayvanların toplanması ve bakımevlerinde barındırılması, hem insan sağlığını korumak hem de hukuki yükümlülüklere uymak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu süreçlerin hızlandırılması, belediyenin karşılaşabileceği olumsuz durumları önlemek adına gereklidir. |
BULGU: Hayvan Bakımevinin Kapasitesinin Yetersiz Olması Nedeniyle Sahipsiz Sokak Köpeklerinin Müşahede Altında Tutulamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında yapılan hayvan bakımevinin kapasitesinin yetersiz olduğu, bu nedenle Kanun uyarınca toplanması zorunlu olan sahipsiz köpeklerinden birçoğunun toplanarak bakımevlerinde müşahede altına alınamadığı ve şehir merkezinde bir kısmı sürü halinde olmak üzere çok sayıda sahipsiz sokak köpeğinin bulunduğu görülmektedir.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 6’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasında; “Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.” ifadelerine yer verilmiş, “Yasaklar” başlıklı 14’üncü maddesinde; yerel yönetimler adına toplanan sahipsiz hayvanlarını bakımevi dışında bir yere terk etmek veya bakımevinde barındırılan köpekleri bakımevi dışında bir yere bırakmak yasaklanmıştır.
Kanun’un “Yerel yönetimlerin sorumluluğu” başlıklı Ek 1’inci maddesinde; “Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan (…) belediyeler, sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilen hayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevine götürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idareleri ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürür. Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir. Rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.
Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler bakımından, geçici 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da bu kaynağı başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.” hükümleri yer almaktadır.
Aynı Kanun’un Geçici 4’üncü maddesinde; “ Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler 31/12/2028 tarihine kadar ek 1 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen hayvan bakımevlerini kurmakla ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlüdür.
Belediyeler 31/12/2028 tarihine kadar birinci fıkra gereğince hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayırır. Bu oran büyükşehir belediyelerinde binde üç olarak uygulanır. Bu fıkra uyarınca ayrılan ödenekler başka bir amaç için kullanılamaz.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre, Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyeler, hayvan bakımevleri kurmak, mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmek, sorumlulukları altındaki mülki idare sınırları içerisindeki sahipsiz veya güçten düşmüş ya da insan ve toplum sağlığını tehdit eden sahipsiz hayvanları toplamak ve rehabilite edilen köpekleri sahiplendirinceye kadar kurmuş oldukları hayvan bakımevlerinde barındırmakla yükümlüdürler.
Yapılan incelemede, Belediyenin 1.000 köpek kapasiteli mevcut hayvan bakımevinin kapasitesinin yetersiz kaldığı, bu nedenle rehabiliteedilerek sahiplendirilinceye kadar bakımevinde tutulması gereken köpeklerin toplatılamadığı, sokaklarda bir kısmı sürü halinde olmak üzere birçok sahipsiz köpeğin dolaştığı, ancak bunlarla ilgili olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilemediği görülmüştür.
Söz konusu bu durum, 5199 sayılı Kanun hükümlerine açıkça aykırılık teşkil etmekle birlikte, özellikle sahipsiz köpeklerin sebep olabileceği saldırılar nedeniyle insan ve toplum sağlığını tehdit etmekte ve önceki yıl Sayıştay Raporunda da belirtildiği üzere Belediyeye karşı tazminat davası açılması riskini bünyesinde barındırmaktadır.
Her kamu idaresi hukuka uygun hareket etmek mecburiyetinde olup idarenin içinde bulunduğu bir takım özel durumlardan ötürü yasaya aykırı hareket etmesinin hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı açıktır.
Kamu İdaresi cevabında, bakımevinin kapasitesinin artırımına yönelik inşaat faaliyetinin başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, insan ve toplum sağlığını korumak, Belediyenin karşı karşıya gelebileceği ekonomik yüklerden korunmak ve hukuk devleti olmanın gereği olarak mevcut kanuni düzenlemelerin emredici hükümlerine uygun olarak hareket ederek hayvan bakımevlerinin mevcut kapasitelerinin arttırılmasına yönelik işlemlerin yapılması, sahipsiz hayvanların toplanması ve sahipsiz köpeklerin sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılması gerekmektedir.