|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar üzerindeki ticari ünitelerin kiraya verilmesi sürecinde, ihale mevzuatının yanlış uygulandığını ortaya koymaktadır. İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığı’nın yetkilendirildiği protokole aykırı olarak, kiralama ihalelerinde geçici teminatın ya hiç alınmadığı ya da eksik alındığı tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun kapsamı gereği, özel mülkiyetteki taşınmazların kiralanmasında belirli kuralların uygulanması zorunludur.
İlgili mevzuat, geçici teminatın tahmini bedelin en az %3’ü ile %30’u arasında alınmasını öngörmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, bazı ihalelerde geçici teminat alınmadığı veya %3 oranında alındığı görülmüştür. Bu durum, kamu zararına yol açma riski taşımaktadır. İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu’nun belirlediği ilke kararları doğrultusunda, kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Kanun ve Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar üzerindeki ticari ünitelerin kiralanmasında, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği yerine 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, ihale süreçlerinin şeffaflığını ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Hazinenin Özel Mülkiyetindeki Taşınmazlar Üzerindeki Ticari Ünitelerin Kiraya Verilmesinde Yanlış İhale Mevzuatının Uygulanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurum tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında olan Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde yer alan ticari ünitelerin kiraya verilmesinde, İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığının Ticari Ünite Kiralamalarında Yetkilendirildiği Protokol’e aykırı ihale mevzuatının uygulandığı ve buna bağlı olarak kiralama ihalelerinde geçici teminatın alınmadığı veya eksik alındığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği hüküm altına alınmıştır.
18.07.2001 tarih ve 24466 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 7/A maddesinde, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerin kiralanması ihalelerinde, tahmini bedelin %3’ünden az olmamak üzere %30’una kadar geçici teminat alınabileceği hüküm altına alınmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı” başlıklı dördüncü bölümünün “Milli Emlak Genel Müdürlüğü” başlıklı 101’inci maddesinde birinci fıkrasının (b) bendinde “Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, kiralanması, trampası ve üzerinde sınırlı aynî hak tesisi, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve bu yerler için gerekli görülen hallerde kullanma izni verilmesi işlemlerini yapmak” hükmüne yer verilmiştir.
19.06.2007 tarih ve 26557 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik’in “Geçici teminat” başlıklı 25’inci maddesinde, yönetmeliğe göre yapılacak ihalelerde, tahmin edilen bedelin %10’undan az olmamak üzere %30’una kadar, işin niteliğine göre ita amirince belirlenecek miktarda geçici teminat alınabileceği; tarım arazilerinin kiraya verilmesinde ise geçici teminat alınmayabileceği belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’in “Tahsisli ve kiralanmış yerlerdeki işlemler” başlıklı 70’inci maddesinin beşinci fıkrasında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının, taşınmazların üçüncü kişilere
kiraya verilmesine ilişkin olarak adına tahsis yapılan idarelerle protokol yapabileceği belirtilmiştir.
Bu kapsamda, Adalet Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında yapılan 04.10.2023 tarihli İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığının Ticari Ünite Kiralamalarında Yetkilendirildiği Protokol’ün “Uygulanacak hükümler” başlıklı 12’nci maddesinde, protokolde hüküm bulunmayan hallerde öncelikle 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı; bunlarda hüküm bulunmaması halinde ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümlerine başvurulacağı belirtilmiştir.
Buna göre, Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar 2886 sayılı Kanun kapsamında olup 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca, söz konusu taşınmazların kiralanması işlemlerini yapma yetkisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına verilmiştir. Adalet Bakanlığına tahsis edilen taşınmazların kiralanması işlemlerinde ise 04.10.2023 tarihli İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığının Ticari Ünite Kiralamalarında Yetkilendirildiği Protokol uyarınca İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığı yetkilendirilmiştir. Bu hükümler doğrultusunda, Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan Adalet Bakanlığına tahsis edilenlerin kiralanması işlemlerinde 2886 sayılı Kanun’da belirtilen ihale mevzuatının ve 4706 sayılı Kanun’da yer alan geçici teminata ilişkin hükümlerin uygulanması gerekmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde, Kurum tarafından Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde yer alan ticari ünitelerin kiralanması ihalelerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümleri yerine Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yapıldığı; 4706 sayılı Kanun’a göre geçici teminatların tahmin edilen bedelin %10’undan az olmamak üzere %30’una kadar alınması gerekirken Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği’nde geçici teminat alma zorunluğu bulunmaması nedeniyle bazı ihalelerde teminat alınmadığı; bazılarında ise %3 oranında alındığı tespit edilmiştir.
İdarece, İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun 05.02.2015 tarihli ve 2015/5 sayılı ilke kararı ile; Adalet Bakanlığına tahsisli taşınmazlarda bulunan ticari ünitelerin kiraya verilmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği ve bu kapsamda Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu ve İşyurtlarının İdare ve İhale Yönetmeliği’nin 44’üncü maddesinin (b)
bendi gereğince, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği hükümlerine göre ticari ünite kiralama iş ve işlemlerinin yapıldığı belirtilmiştir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar 2886 sayılı Kanun kapsamında olup Adalet Bakanlığına tahsis edilen taşınmazlarda yer alan ticari ünitelerin kiralama işlemlerinin yürütülmesi hususunda, İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığı 04.10.2023 tarihli Protokol ile yetkilendirilmiştir. Fakat, Adalet Bakanı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı tarafından imzalanan Protokol’de, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların kiralanmasına ilişkin uygulanacak usul ve esasların tespiti hakkında İşyurtları Kurumu Yüksek Kuruluna herhangi bir yetki tanınmamıştır. Zira, Protokol’ün “Uygulanacak hükümler” başlıklı 12’nci maddesinde de, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Buna göre, Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlarda yer alan ticari ünitelerin kiralanmasında, uygulanacak mevzuatın tespiti hakkında herhangi bir yetki tanınmayan İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulunun, 05.02.2015 tarihli ve 2015/5 sayılı ilke kararında belirtilmiş olan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği’nin değil; 2886 sayılı Kanun ile Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkındaki Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Aksi halde, geçici teminatın gelir kaydedilmesi gereken hallerde, Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği’nde geçici teminat alma zorunluğu bulunmaması nedeniyle bazı ihalelerde teminat alınmaması; bazılarında ise %3 oranında alınması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verme ihtimali oluşacaktır.
Bu itibarla, Kurumun özel mülkiyetinde bulunmayıp Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde bulunan ticari ünitelerin kiraya verilmesinde Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği yerine 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.