Hazır Değerler Hesap Grubunda Muhasebenin Temel Kavram ve İlkelerine Aykırı İşlemler Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Hazır Değerler Hesap Grubunda Muhasebenin Temel Kavram ve İlkelerine Aykırı İşlemler Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversiteye ait 2023 Mali Yılı Bilançosu ve Birleştirilmiş Veriler Defterinin incelenmesi sonucunda; bilançoda 102 Banka Hesabının eksi bakiye verdiği, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı ve 108 Diğer Hazır Değerler Hesabındaki tutarların 2018 yılından itibaren devir suretiyle 2023 yılı bilançosuna intikal ettiği ve bu hesapların kapatılmadığı tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan kavramlara yer verilmiştir. Buna göre; sosyal sorumluluk gereğince muhasebe sisteminin yapısında, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde, mali tabloların düzenlenmesinde, sunulmasında, toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması esas olup özün önceliği uyarınca işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve bunlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerinden çok özlerinin esas alınması gerekmektedir.
Anılan Yönetmelik’in;
-“Bilanço ilkeleri” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında; bilanço ilkelerinin amacının, kamu idaresinin tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıtlarının yapılması, mali tablolarının hazırlanması ve raporlanması yoluyla, belli bir tarihte kamu idaresinin mali durumunun ilgililer için saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılması olduğu,
-“Bilanço” başlıklı 314’üncü maddesinin birinci fıkrasında; bilançonun kamu idaresinin belli bir tarihteki varlıklarını, yabancı kaynaklarını ve öz kaynaklarını gösteren tablo olduğu, kesin mizanda yer alan hesapların borç kalanlarının bilançonun aktif hesaplarını, alacak kalanlarının da bilançonun pasif hesaplarını oluşturduğu, aktif ve pasifi düzenleyici hesapların bulundukları grupta eksi değer olarak gösterildiği,
hükümleri bulunmaktadır.
Yönetmelik’in 46’ncı maddesine göre genel yönetim muhasebesi çerçeve hesap planı; ana hesap grupları, hesap grupları ve hesaplardan oluşmaktadır. Bilançonun aktif tarafını oluşturan dönen varlıklar ana hesap grubunda; hazır değerler hesap grubu ve bu grubu oluşturan hesaplar yer almaktadır. Hazır değerler hesap grubundaki hesaplar arasında 102 Banka Hesabı, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabı ve aktif hesabı düzenleyici nitelikteki 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı (-) da bulunmaktadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabının niteliğini açıklayan 29’uncu maddesinin birinci fıkrasında, muhasebe birimlerinin bankalardaki döviz hesaplarından yapacakları ödeme ve göndermeler için düzenledikleri döviz gönderme emirleri ile bunlardan bankaca ödendiği veya gönderildiği bildirilenlerin izlenmesi için bu hesabın kullanılacağı, “Hesabın işleyişi” başlıklı 31’inci maddesinin birinci fıkrasının a-1 bendinde muhasebe birimlerince, bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler için düzenlenen döviz gönderme emri tutarlarının gönderme tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç, ikinci fıkrasının b-1 bendinde, düzenlenen döviz gönderme emirlerinden bankaca, ödendiği veya ilgili hesaba aktarıldığı bildirilen tutarların bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak kaydedileceği,
hükümleri bulunmaktadır.
Yönetmelik’in 108 Diğer Hazır Değerler Hesabının işleyişine ilişkin 37’nci maddesinde anılan hesabın borç ve alacak tarafına yapılacak kayıtların neler olduğu açıklanmış olup 108 No.lu hesap; hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplarda tanımlanmayan ve niteliği itibarıyla bu grupta izlenmesi gereken diğer hazır değerler için kullanılmaktadır. Bu hesap genelde tahsil edilen nakitlerin banka hesabına aktarımında veya banka hesapları arasındaki mevduat aktarımlarında kullanılmaktadır.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilen defter, tablo ve belgelerden olan 2023 Yılı Galatasaray Üniversitesi Bilançosunun ve Birleştirilmiş Veriler Defterinin incelenmesi sonucunda; bilançonun aktif tarafında 10 Hazır Değerler Hesap Grubundaki hesaplardan;
-102 Banka Hesabının borç kalanı vermesi veya bakiye vermemesi gerekirken 3,03 TL alacak kalanı verdiği, sorunun tek hazine sistemine dahil olan İdarede 135 No.lu Tek Hazine Kurumlar Hesabından Alacaklar Hesabı ile 102 No.lu Muhasebe Birimi Banka Hesabının kullanımında oluşan kuruş farklarının yıl sonunda kapatılmamasından kaynaklandığı,
-106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabında gözüken 29.015,28 TL’nin 27.515,28 TL’sinin 2018 yılında 630 Giderler Hesabına kaydedilen 2 işlemden, kalan tutarın ise 2022 yılında 162 No.lu Bütçe Dışı Avans ve Krediler Hesabı yerine 106 No.lu hesabın kullanılmasından kaynaklandığı ve devir suretiyle 2023 yılı mali tablolarına yansıdığı, bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler için düzenlenen döviz gönderme emirlerinin halen ödenmemiş gözüktüğü,
-108 Diğer Hazır Değerler Hesabında yer alan 723,92 TL’nin 2018 yılından itibaren bakiye olarak hesapta kaldığı,
anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi tarafından 102 No.lu hesabın eksi bakiye vermesi ile ilgili bir açıklama yapılmamış, 106 No.lu hesapla ilgili çalışmalara başlanıldığı bilgisi verilmiştir. 108 No.lu hesaba ilişkin tespit ise 24.04.2024 tarih ve 1840-1841 No.lu muhasebe işlem fişleri ile düzeltilmiştir.
Sonuç olarak; Kamu İdaresinin 2023 mali yılı bilançosunda hazır değerler hesap grubunda bulunan 102 Banka Hesabı, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı ve 108 Diğer Hazır Değerler Hesabında yer alan tutarlar, muhasebenin temel kavram ve ilkelerine uygun olmadığı gibi bilançonun 31.12.2023 tarihindeki varlıkları, yabancı kaynakları ve öz kaynakları gösteren tablo olma özelliğine de aykırılık teşkil etmektedir.