Herhangi Bir Kriter Belirlenmeden ve İhale Usullerine Uyulmadan Yayın ve Tanıtım Hizmeti Alınması (Sayıştay)

BULGU: Herhangi Bir Kriter Belirlenmeden ve İhale Usullerine Uyulmadan Yayın ve Tanıtım Hizmeti Alınması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Pamukkale Belediyesi 2021 hesap ve işlemlerinin incelenmesinde; herhangi bir kriter belirlenmeden ve ihale usullerine uyulmadan doğrudan temin yöntemiyle bir çok internet sitesi ve TV kanalından yayın-tanıtım hizmeti alındığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi ile belediyeler de Kanun’un kapsamına alınmıştır. Dolayısıyla belediyelerin her türlü kaynaktan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde Kanun hükümlerine uyması gerekmektedir. Anılan Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’nci maddesine göre; idareler, kaynakların verimli kullanılmasından sorumludur ve açık ihale ile belli istekliler arasında ihale usulü temel ihale usulleridir. Diğer ihale usulleri Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabilir. Kanun’un 22’nci maddesinin b fıkrasında ise gerçek veya tüzel tek bir kişinin ihtiyaçla ilgili özel bir hakka sahip olması durumunda doğrudan temin yönteminin kullanılabileceği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede;
Birçok haber sitesinden haber tanıtım hizmeti alındığı ve sözleşmelerde iş konusunun; İdarenin hizmetlerini ve projelerini daha etkili bir şekilde ilçe sakinlerine ve ilçemize turistik amaçlı gelen ziyaretçilere duyurmak, İdareyi ve yönetimini yakından tanıtmak amacıyla İdarenin göndereceği veya servis edeceği her türlü haber ve tanıtım hizmeti verilmesi,
Bazı TV kanallarından periyodik TV programları, haber tanıtım ve reklam hizmeti alındığı ve sözleşmede iş konusunun; bazı belediye etkinliklerinin yayınlanması, belediye çalışmalarının değerlendirilmesi, özel günlerde kutlama mesajı yayınlanması, sürekli haber desteği sağlanması ve tanıtım filmlerinin yayınlanması,
şeklinde belirlendiği görülmüştür.
Yukarıda belirtilen hizmet alımları 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin b fıkrası kapsamında doğrudan temin yöntemiyle yapılmış, aylık ödemeler şeklinde yıllık sözleşmeye bağlanmıştır. Söz konusu hizmet alımlarına ilişkin İdare tarafından sağlıklı ihtiyaç tespiti yapılmamış ve çok sayıda firmadan, hatta aynı firmaya ait birden çok haber sitesinden ayrı ayrı basın-tanıtım hizmeti alınmıştır.
Haber sitelerinin yayınlayacağı haberler İdare tarafından hazırlanmakta ve her bir hizmet sunucusuna gönderilmektedir. İdare belki de almayacağı veya almasına ihtiyaç olmayacak hizmetler için alım yılın başında taahhüde girmiş olmaktadır. Bu açıdan bakıldığında yılbaşında ne kadar haber yayınlatılacağı yani ne kadar hizmet alınacağı bile belli değilken, çeşitli firmalarla yıllık sözleşmeler imzalanarak İdare, gereksiz bir mali külfet altına da girmiş olmaktadır.
Diğer yandan hizmet sunucusuna yönelik herhangi bir kriter (tiraj, reyting vb.) belirlenmemiştir. Bu durum, alımların 4734 sayılı Kanun’un 22/b maddesine göre gerçekleştirilmesi ve birçok TV ve haber sitesinin yayın hakkı bulunması nedeniyle ilgili firmaların tercih sebepleri konusunda belirsizliğe yol açmaktadır. Anılan yasa maddesi esas alınarak alım yapılabilmesi için alımların özellikli olmaları sebebiyle başka hizmet sunucuları tarafından temin edilemeyecek nitelikte olması; ayrıca bu durumun ve ihtiyacın net şekilde ortaya konularak ve objektif kriterler belirlenerek açıklanması gerekmektedir.
Cumhurbaşkanlığı tarafından 30.06.2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve belediyeleri de kapsayan 2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri konulu Genelge ile kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımına ilişkin bazı tedbirler alınmıştır. Anılan Genelge ile kamu kurum ve kuruluşlarınca mevzuattan kaynaklanan zorunluluklar gereği yapılan veya kurum faaliyetleriyle doğrudan ilgili tanıtım giderleri hariç olmak üzere basın-yayın organlarına ilan ve reklam verilmeyeceği belirtilmiştir.
Basın-yayın hizmet alımlarında ilgili mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde işlem yapılması ve kamu kaynaklarının kullanımında gerekli özenin gösterilmesi gerekmektedir.
İdare cevabında özetle; doğrudan Teminin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda tanımlanan bir alım yöntemi olduğunu vurgulayarak, bulguda belirtilen hususlara itiraz etmiştir:
Haber siteleri ile televizyon kanallarının sahibi olan gerçek veya tüzel kişiler, sunmuş oldukları yayın ve tanıtım hizmetleri açısından özel bir hakka sahip olmaları nedeniyle, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/b maddesine göre alım yapılmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Süreklilik arz eden yayın ve tanıtım ihtiyacının kısımlara bölünerek ihale edilmesi, ihtiyacın zamanında ve gereği gibi karşılanması amacına hizmet etmeyecek ve alımların toplu yapılması, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması açısından da önem arz etmektedir.
2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne aykırı bir işlem ve eylemimiz bulunmamaktadır.
İdarenin “Doğrudan Temin” 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda tanımlanan bir alım yöntemi olduğuna ilişkin ifadesi, kuşkusuz doğrudur. Ancak Kamu İhale Kanunun gerekçesinde de belirtildiği gibi “4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde düzenlenen “doğrudan temin” uygulaması esas itibarıyla bir ihale yöntemi olmamakla birlikte, karşılanması gereken ihtiyaçların doğasından, temin ve tedarik şartlarından ve kanuni kısıtlamalardan dolayı diğer ihale usulleri ile karşılanmasının mümkün olmadığı halleri göstermektedir.” Kanun’un gerekçesinde açıkça ifade edildiği üzere, ihtiyaçların diğer ihale usulleri ile karşılanmasının mümkün olmadığı hallerde başvurulacak bir yöntemdir.
Anılan yasa maddesi esas alınarak alım yapılabilmesi için alımların özellikli olmaları sebebiyle başka hizmet sunucuları tarafından temin edilemeyecek nitelikte olması; ayrıca bu durumun ve ihtiyacın net şekilde ortaya konularak ve objektif kriterler belirlenerek açıklanması gerekmektedir. Belediye 2021 yılında 2’si ajans olmak üzere 31 şirketin 39 internet sitesinden doğrudan temin yöntemiyle hizmet almıştır. Alım yapılan şirketlerin kendilerine ait 5-6 internet sitesinden ayrı ayrı farklı fiyatlardan alım yapılmıştır. Yani alınan hizmetin başka hizmet sağlayıcılarından temin edilememesi gibi bir durum söz konusu değildir. Üstelik örneğin daha yüksek bedelle hizmet alınan ajansa 12 ay ödeme yapılmış, sadece 4 ay az sayıda haber yayımlanmıştır. Yayınlanacak haber ve sayısı alım tarihinde belirsiz olduğu için ajanslar ve internet sitelerinde, belediyenin servis ettiği haberlerin yayımlanmasında bir tutarlılık bulunmamakta; bazı siteler çok sayıda bazıları daha az habere yer vermektedir. Yapılan bu tespitler, İdarenin alımların mümkün mertebe toplu yapılmasının, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması açısından önem arz ettiği açıklamasının yapılan alım özelinde, tam tersi sonuç verdiğini göstermektedir.
Ayrıca bulguda da belirtildiği üzere, İdare hizmet sunucularına yönelik herhangi bir kriter (tiraj, reyting vb.) belirlenmemiştir. Bu durum, alımların 4734 sayılı Kanun’un 22/b maddesinin göre gerçekleştirilmesi ve birçok TV ve haber sitesinin yayın hakkı bulunması nedeniyle, ilgili firmaların tercih sebepleri konusunda belirsizliğe yol açmakta ve hizmet bedeli soru işaretleri yaratmaktadır. Örneğin daha az haber yayımlayan bir internet sitesine 72.000 TL gibi bir bedel ödenirken, neredeyse belediyenin servis ettiği bütün haberleri yayımlayan internet sitesine 24.000 TL gibi bir bedel ödenmesi makul bir şekilde gerekçelendirilememektedir.
İdare, bulguda belediyenin yayın ve tanıtım hizmeti alımlarını yıllık yapması, yıl içerisinde ne kadar haber yayını yapılacağının belirsiz olması gerekçesiyle yapılan eleştiriye; süreklilik arz eden yayın ve tanıtım ihtiyacının kısımlara bölünerek ihale edilmesi, ihtiyacın zamanında ve gereği gibi karşılanması amacına hizmet etmeyeceği ve 4734 sayılı KİK m.5’te yer alan temel ihale kriterlerine aykırılık teşkil edeceği gerekçesi ile itiraz etmiştir.
İdarelerin basın yayın hizmetlerinin süreklilik arz ettiği doğrudur. Ancak süreklilik arz eden bu hizmetlerin yürütülmesi için belediyelerin organizasyon yapısında bu amaçla oluşturulmuş Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü ve kurumun resmi internet sitesi bulunmaktadır. Nitekim yayınlanması istenen haberler belediyenin ilgili biriminde hazırlanmakta ve kurum internet sitesinden de vatandaşlara ulaştırılabilmektedir. Kısaca yıl başında henüz ortada olmayan haberlerin kamuoyuna ulaştırılması için tiraj, reyting vb. hiçbir kriter olmadan çok sayıda internet sitesinden ve TV’den hizmet alınmasının kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı ile açıklanamayacağı açıktır. Üstelik kurumun kendi internet sitesinden haberleri yayımlama olanağı bulunmaktayken, böyle bir açıklama tamamen mesnetsiz kalmaktadır.
2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne aykırı bir işlem ve eylemin bulunmadığı açıklaması ise, idarenin söz konusu internet siteleri ve TV’lerde yayınlattığı haberlerin içeriğini gözden geçirmesi gerektiğini göstermektedir. Çünkü anılan Genelgede, kurum ve kuruluşlarınca mevzuattan kaynaklanan zorunluluklar gereği yapılan veya kurum faaliyetleri ile doğrudan ilgili olan tanıtım giderleri hariç olmak üzere basın ve yayın organlarına ilan-reklam verilmeyeceği açıkça belirtilmiştir. Açıktır ki; belediye başkanının yılbaşı, engelliler günü, dünya kadın hakları günü, milli şairi anma mesajı gibi mesajları, Tasarruf Tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde tasarruf tedbirleri kapsamında yer alan hususlardır.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde, bulguda da belirtildiği şekilde, İdare tarafından basın-yayın hizmet alımlarında ilgili mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde işlem yapılması ve kamu kaynaklarının kullanımında gerekli özenin gösterilmesi uygun olacaktır.