Hizmet Alım İhaleleri Kapsamında Yüklenicilerden Kesilen Asgari Ücret Destek Primlerinin Türkiye İş Kurumuna Gönderilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Hizmet Alım İhaleleri Kapsamında Yüklenicilerden Kesilen Asgari Ücret Destek Primlerinin Türkiye İş Kurumuna Gönderilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İhale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının İdarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikleri bünyesinde barındıran hizmet alımları kapsamında, İşsizlik Sigortası Fonundan ödenen asgari ücret destek tutarlarının, yüklenici hakedişlerinden kesildiği ancak söz konusu tutarların Türkiye İş Kurumuna iade edilmediği görülmüştür.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Geçici 75’inci maddesinin birinci fıkrasında; 2018 yılında bildirilen sigortalılara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının, 2018 yılı Ocak ile Aralık ayları için Bakanlar Kurulunca tespit edilen günlük tutar ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın, bu işverenlerin Kuruma ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edileceği ve bu tutarın İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin dokuzuncu fıkrasında ise; 4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde sayılan idareler tarafından ilgili mevzuatı uyarınca yapılan ve sözleşmesinde fiyat farkı ödeneceği öngörülen hizmet alımlarında, ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için birinci fıkra uyarınca İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılanacak tutarların bu idarelerce işverenlerin hakedişinden kesilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bakanlıklar 4734 sayılı Kanun’un 2’nci maddesinin (a) bendinde sayılan idareler arasında yer aldığından, bakanlıklarca asgari ücret destek kesintilerinin yapılması gerekmektedir.
Uygulamaya ilişkin olarak Sosyal Güvenlik Kurumunca yayımlanan 20.06.2018 tarih ve 2018/20 sayılı Genelge’nin “İhale Makamlarınca Destekten Yaralanan İşverenlerin Hakedişlerinden Yapılacak Kesintilere İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı 6.4. maddesinde; asgari ücret desteğine ilişkin olarak daha önce yayımlanan genelgelerde hakedişten kesilen tutarlar veya emanete alınan tutarların, “İdarelerce e-borç sorgulama” ekranından görüntülenerek destek tutarının kesinleşmesinden sonra genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere illerde muhasebe müdürlüklerinin ilçelerde ise mal müdürlüklerinin banka hesaplarına aktarılması gerektiğinin açıklandığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, 2018 yılında hakedişlerden kesilen asgari ücret destek primi tutarlarının da genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere illerde muhasebe müdürlüklerinin ilçelerde ise mal müdürlüklerinin banka hesaplarına aktarılması gerekmektedir.
Asgari ücret destek primi uygulaması, 5510 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 78’inci madde ile 2019 yılında, Geçici 80’inci madde ile 2020 yılında, Geçici 85’inci madde ile 2021 yılında, Geçici 88’inci madde ile 2022 yılında, Geçici 93’üncü ve Geçici 96’ncı madde ile 2023 yılında da devam etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumunca, 5510 sayılı Kanun’un Geçici 78, Geçici 80, Geçici 85, Geçici 88 ve Geçici 96’ncı maddelerine dayanarak sırasıyla 2019 yılında 2019/8 sayılı Genelge, 2020 yılında 2020/10 sayılı Genelge, 2021 yılında 2021/28 sayılı Genelge, 2022 yılında 2022/19 sayılı Genelge ve 2023 yılında 2023/25 sayılı Genelge yayımlanmıştır.
2019/8 sayılı, 2020/10 sayılı, 2021/28 sayılı Genelgelerde idarelerce kesilen asgari ücret desteğinin genel bütçeye gönderileceğine dair bir ifade bulunmamakla birlikte, “Tereddüt Edilen Hususlarla İlgili Başvuru Yapılması Gereken Kurum” başlıklı 8.5. maddesinde; ihale makamlarının destek tutarına ilişkin hakedişlerden yaptıkları kesintilerin İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılıp aktarılmayacağı, aktarılacaksa her ay mı yoksa yılsonunda mı İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılacağı gibi hususlardaki sorularına ilişkin başvuru merciinin Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü olduğu ifade edilerek belirtilen hususlarda ilgili kuruma müracaat edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak 2023 yılında 5510 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 93 ve 96’ncı maddeler ve bunlara dayanarak hazırlanan genelgelerde; İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılanacak tutarların idarelerce işverenlerin hak edişinden kesilerek Türkiye İş Kurumu İşsizlik Sigortası Fonuna aylık olarak aktarılarak iade edileceği belirtilmiştir.
Hakedişlerden kesilen asgari ücret destek tutarının 333-Emanetler Hesabında 85.061,76 TL olduğu; söz konusu tutarın İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, Diyarbakır Defterdarlığı ile yapılan yazışma sonrası hakediş ödemelerinden kesilen işsizlik sigortası kesintilerinin, Diyarbakır İş Kurumu işsizlik sigorta fonuna aktarıldığı ifade edilmişse de bulgu konusu olan 85.061,76 TL tutardan 02.01.2024 tarih 2024/108-109 nolu muhasebe işlem fişleri ile toplam 283,22 TL tutara ilişkin düzeltme kayıtları bulunmakla birlikte yapılan düzeltme işleminin rapor dönemi olan 2023 yılına etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, asgari ücret destek tutarlarının Türkiye İş Kurumuna gönderilmesi gerekmektedir.