|
ÖZET: Hizmet alım sözleşmelerinden kaynaklanan borçların düzenli ve tam olarak ödenmemesi, VASKİ Genel Müdürlüğü’nün mali durumunu olumsuz etkilemiştir. Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ ile yapılan sözleşmeler çerçevesinde, VASKİ’nin bu şirkete olan borcu 402.302.863,10 TL olarak belirlenmiştir. Bu borcun artışı, hakediş ödemelerinin eksik yapılması ve zamanında vergi ile sosyal güvenlik primlerinin ödenmemesi nedeniyle gerçekleşmiştir. VASKİ, yalnızca işçi personelin net ücretlerini karşılayacak kadar ödeme yaparken, diğer yükümlülüklerini yerine getirememiştir.
2025 yılı itibarıyla, VASKİ’nin vadesi geçmiş vergi ve sosyal güvenlik prim borçları toplamı 398.055.013,33 TL olarak tespit edilmiştir. Bu tutara eklenen gecikme faizleriyle birlikte toplam borç miktarı 548.578.729,83 TL’ye ulaşmıştır. VASKİ Genel Müdürü, bütçe ve harcama programları çerçevesinde bu borçların zamanında ödenmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Kamu idaresinin su gelirleri ve İLBANK vergi gelirleri ile zorunlu giderleri karşılayabildiği, dolayısıyla gelirlerin artırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, VASKİ’nin, Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ ile olan sözleşmeden doğan borçlarını bütçe imkanları dahilinde acilen ödemesi ve kamuya ait borçların zamanında ödenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu durum, fer’i borçların artışını önlemek ve şirketin mali sağlığını korumak açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Hizmet Alım Sözleşmesinden Doğan Borçların Düzenli ve Tam Ödenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
VASKİ Genel Müdürlüğünün, Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ ile yapmış olduğu hizmet alım sözleşmelerinden doğan hakediş borçlarını eksik ödemesi nedeniyle Şirketin mali acze düştüğü, vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarını zamanında ödeyemediği ve bu nedenle yüksek tutarlarda gecikme faizine muhatap olduğu tespit edilmiştir.
696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında KHK ile 375 sayılı KHK’ya eklenen ek 20’nci maddeye göre; il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü çerçevesinde; VASKİ Genel Müdürlüğü, %100 oranındaki hissesine sahip olduğu Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ ile 01.01.2024 – 31.12.2024 tarihlerini kapsayan Personel Hizmet Alımı Sözleşmesi akdetmiştir.
VASKİ Genel Müdürlüğünün 2024 yılı mali tablolarında yapılan incelemelerde; İdarenin Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’ye olan ve 320 Bütçe Emanetleri Hesabında muhasebeleştirdiği 402.302.863,10 TL tutarında borcu olduğu tespit edilmiştir. Söz konusu yüksek tutarın yukarıda bahsedilen Sözleşmeden doğan hakediş borçlarının eksik ödenmesinden ve bu durumun süreklilik arz etmesi nedeniyle katlanarak artmasından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Şöyle ki; VASKİ Genel Müdürlüğü tarafından yapılan hakediş ödemelerinin; sadece Sözleşme ile VASKİ Genel Müdürlüğü hizmetlerinde çalıştırılan işçi personelin net ücretlerini karşılayacak kadar yapıldığı, bunun dışında anılan personele yapılan ödemelerden kaynaklı vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarına tekabül eden kısmının ödenmediği görülmüştür.
Şirketin Sözleşmeden doğan hakediş alacaklarını zamanında tahsil edememesi nedeniyle, detayı aşağıdaki tablodan görüleceği üzere, yapılandırma kapsamında olmayan vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarını ödeyemediği, söz konusu mevcut borçlara gecikme faizinin de eklenmesiyle birlikte borç yükünün daha da arttığı görülmektedir. 12.01.2025 tarihi itibarıyla Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’den alınan verilere göre; yapılandırma kapsamında olmayan ve vadesi geçmiş vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarının 398.055.013,33 TL olduğu ve söz konusu tutara aynı tarih itibarıyla 150.523.716,50 TL faiz tahakkuk ettiği anlaşılmıştır.
Tablo 16: Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’nin Vadesi Geçmiş Vergi ve SGK Borçları
| Vadesi Geçmiş Ödenmemiş Borçlar |
Tutar (TL) | Gecikme Faizi (TL) | Toplam Borç (TL) |
| Vergi Borcu | 100.459.521,55 | 25.724.850,11 | 126.184.371,66 |
| SGK Borcu | 297.595.491,78 | 124.798.866,39 | 422.394.358,17 |
| TOPLAM | 398.055.013,33 | 150.523.716,50 | 548.578.729,83 |
2560 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde; bütçe, iş ve yatırım programları uyarınca harcama yapmak ve karara bağlanmasını gerekli gördüğü konu ve önerileri yönetim kuruluna veya Genel Kurula sunmak, VASKİ Genel Müdürünün görevleri arasında sayılmıştır. Bu kapsamda Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ’de yaşanan nakit sıkıntısının doğurduğu finansal sorunlar sebebiyle vergi ve sosyal güvenlik prim borçlarının zamanında ödenememesi ve ödenemeyen borçlar için asıl borcun yanında gecikme faizi gibi fer’i borçların da Şirketi zarara uğratması hususunda gerekli önlemlerin alınması için konunun VASKİ Yönetim Kurulu veya Genel Kurula sunulması gerekmektedir.
Kamu İdaresi tarafından tahsil edilen su gelirleri ve İLBANK vergi gelirlerinden elde edilen tahsilatlarla ancak zorunlu giderlerin karşılanabildiği, gelirlerin artırılması ile birlikte hizmet sözleşmesinden doğan borçların tamamının ödenmesi için azami gayret gösterileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak; VASKİ Genel Müdürlüğünün, Van Su ve Kanalizasyon İdaresi Personel AŞ ile yapmış olduğu hizmet alım sözleşmesinden kaynaklı hakediş borçlarının bütçe imkânları dâhilinde ivedi olarak ödenmesi ve Şirketin kamuya ait borçlarının zamanında ödenerek fer’i borçların tahakkuk etmesine müsaade edilmemesi önem arz etmektedir.