|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi çerçevesinde yapılan hakediş ödemelerinde eksiklikler tespit etmiştir. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek Madde 20’si, belediyelerin personel alımını belirli şartlar altında doğrudan yapabilmelerine olanak tanımaktadır. Ancak, yapılan ödemelerin asgari işçilik maliyetini, genel giderleri ve işçilikle bağlantılı diğer giderleri kapsaması gerektiği belirtilmiştir.
Belediyenin, personel şirketine yapması gereken hakediş ödemelerinde eksiklikler yaşanması, şirketin SGK prim ve vergi borçlarının zamanında ödenememesine yol açmıştır. 2024 yılı itibarıyla, şirket toplamda 14.925.329,64 TL yükümlülüklerini yerine getirememiştir. Bu durum, hem şirket hem de belediye için çeşitli cezai yaptırımların gündeme gelmesine neden olabilir. Kamu İdaresi, hakediş ödemelerinin zamanında yapılması konusunda gereken önlemlerin alınacağına dair taahhütte bulunmuştur. Belediye personel şirketleri, yalnızca belediyelere personel temin etmek amacıyla kurulmuş olup, bu çerçevede yapılan hakediş ödemeleri, çalışanların ücretleri ve işveren yükümlülüklerini kapsamaktadır. Dolayısıyla, hakediş bedellerinin eksik ödenmesi, şirketin diğer kamu kurumlarına olan yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemektedir. Şirketin mali yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için hakedişlerin tam ve zamanında ödenmesi kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Hizmet Alımı Kapsamında Çalıştırılan Personele İlişkin Hakediş Bedellerinin Tam Olarak Ödenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye personel şirketi ile imzalanan personel çalışmasına dayalı hizmet alım sözleşmesi uyarınca yapılan hakediş ödemelerinde hakediş tutarının tamamının ödenmediği tespit edilmiştir.
2017 yılında yürürlüğe giren 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen Ek Madde 20’de; belediyelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarını, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden veya bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirketten yapabilecekleri düzenlenmiştir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden 09.04.2018 tarih ve 11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla kabul edilen İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında;
“(4) İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
a) Asgari İşçilik maliyeti,
b) Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
c) İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7’ye kadar belirlenecek kâr,
dâhil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kâr oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.” hükümleri yer almaktadır.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de yapılan bu düzenleme kapsamında belediyeler tarafından belediye şirketlerinden 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın personel alımı yapılmakta ve şirketlerle yapılan sözleşme koşullarına göre tespit edilen hakedişler ödenmektedir.
Hakediş ödemelerinin kapsamında asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderlerle birlikte genel gider ve şirket kârı da yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.30’uncu maddesinde; işveren sigorta primi de asagri işçilik maliyeti içinde yer aldığından belediyeler tarafından yapılan hakediş ödemelerinde sigorta primi dahil işçilik maliyeti ile işçilikle bağlantılı ayni giderlerin tamamının ödenmesi gerekmektedir.
Hakediş tutarlarının vergi, sgk primi vb. tutarlar düşülerek eksik ödenmesi durumunda; şirketler bu tutarları alacaklı kurumlara zamanında ödeyememekte, belediyelerin yükümlülüklerini zamanında tam olarak yerine getirmemesi şirketlerin de mevzuat uyarınca yapması zorunlu olan ödemelerini yapamaması nedeniyle şirketlerin gecikme zammı ve cezai yaptırımlar ile karşı karşıya kalması sonucunu doğurmaktadır.
Belediye personel şirketlerinin sermayesinin tamamı belediyeye ait olduğundan ve bu şirketlerin belediyeye personel temini dışında başka bir faaliyeti bulunmadığından, şirketler tarafından ödenecek cezalar nedeniyle ortaya çıkan kaynak ihtiyacının, sermaye artırımı veya şirkete yapılacak diğer ödemelere yansıtılmak süretiyle belediye tarafından ödenmesi sonucunu doğuracaktır.
Belediyenin 2024 yılında Şirket hak edişlerini eksik ödemesi sonucu Şirket; 11.906.975,84 TL’si SGK prim borcu ve 3.018.353,80 TL’si vergi borcu olmak üzere toplam 14.925.329,64 TL yükümlülüğünü yerine getirememiştir. Bunun bir sonucu olarak Şirket ve Belediye, ödeme yapılmayan alacaklı kurumlarca çeşitli cezai müeyyidelere maruz kalabilecektir.
Kamu İdaresi cevabında, şirketi ile imzalanan personel çalışmasına dayalı hizmet alımı sözleşmesi uyarınca yapılan hakediş ödemelerinde, tahakkuk eden tutarların tamamının zamanında ödenmesi konusunda gerekli itinanın gösterileceği ifade edilmiştir.
Belediye personel şirketleri münhasıran belediyelerin personel çalışmasına dayalı hizmet alımlarının temini için kurulduklarından ve bu çerçevede faaliyette bulunduklarından belediye tarafından yapılan hakediş ödemeleri dışında bir geliri bulunmamaktadır. Sözleşmesi uyarınca yapılan hakediş ödemeleri bu kapsamda çalıştırılan işçilere yapılacak ücret ödemeleri ile birlikte bu ücretten kaynaklanan ve işverence ödenmesi zorunlu olan yükümlülükleri de kapsadığından, hakediş tutarının ödenmemesi veya eksik ödenmesi şirketin işçilere ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına olan yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemektedir. Şirketin yüklülüklerini yerine getirebilmesi için hakediş bedellerinin zamanında ve eksiksiz olarak ödenmesi gerekmektedir.