|
ÖZET: Hizmet alımı çerçevesinde edinilen taşınır malların kayıt işlemlerinde bazı hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, taşınır malların gider kayıtlarının yapıldıktan sonra, bu bedellerden farklı değerlerle kaydedildiğini ortaya koymaktadır. GYMY’nin ilgili maddeleri, maddi duran varlıkların maliyet bedeli üzerinden muhasebeleştirilmesi gerektiğini belirtirken, bağış yoluyla edinilen taşınırların belgelenmiş değer veya değer tespit komisyonu tarafından belirlenen değer üzerinden kaydedilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Denetimlerde, “2024 yılı Parçalı Bakım, Onarım, Güncelleme ve İşletim Destek Hizmeti Alımı” kapsamında edinilen taşınır malların, birim fiyat teklif cetvelinde belirtilen bedeller üzerinden değil, değer tespit komisyonu tarafından belirlenen değerler üzerinden “bağış” olarak kaydedildiği gözlemlenmiştir. Bu durum, taşınır malların giriş ve muhasebe kayıtlarının ihale sürecinde belirlenen bedeller üzerinden yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bazı taşınır mallar için düzenlenen faturaların, piyasa fiyat araştırması yapılmadan tek kalem üzerinden düzenlenmesi, kayıtların hatalı bir şekilde “Diğer Alınan Bağış ve Yardımlar” hesabına yapılmasına yol açmıştır. Sonuç olarak, hizmet alım sözleşmesi çerçevesinde edinilen taşınır mallar için ödenen bedeller yerine, değer tespit komisyonu tarafından belirlenen değerler üzerinden muhasebe kayıtları yapılması, 2024 yılı bilançosunda önemli eksikliklere neden olmuştur. Bu durum, 255 Demirbaşlar Hesabı ve 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı’nda toplamda 66.381.913,80 TL tutarında bilgi eksikliği yaratmaktadır. |
BULGU: Hizmet Alımı Kapsamında Temin Edilen Taşınır Malların Kayıtlara Alınmasında Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Hizmet alımı kapsamında bedel karşılığı edinilen taşınır malların gider kayıtları yapıldıktan sonra, bu bedellerden farklı tutarlarda değer tespiti yapıldığı ve bağış niteliğinde kayıtlara alındığı görülmüştür.
GYMY’nin “Maddi duran varlıkların kayıt değerleri” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrasında, maddi duran varlıkların, alış bedeline vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave edilmesi suretiyle bulunan maliyet bedeli ile muhasebeleştirileceği, maliyet yüklenilmeksizin edinilen varlıkların ise gerçeğe uygun değer veya idarece belirlenen değer üzerinden kaydedileceği ve genel yönetim giderleri veya doğrudan ilişkili olmayan giderlerin maliyet bedeline eklenmeyeceği ifade edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde, taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş kaydedileceği, giriş ve çıkış kayıtlarının varlık işlem fişine dayanılarak yapılacağı, bağış yoluyla edinilen taşınırların belgelenmiş değer veya değer tespit komisyonunca belirlenen değeri üzerinden kayıtlara alınacağı,
Anılan Yönetmelik’in “Satın alınan taşınırların giriş işlemleri” başlıklı 15’inci maddesinin beşinci fıkrasında, kamu idarelerince bakım, onarım ile hizmet alım sözleşmeleri kapsamında veya satın alma suretiyle edinilen binalarla birlikte teslim alınan ancak binanın bütünleyici unsurlarından olmayan taşınır kapsamındaki tesisler ile diğer büro makine ve malzemelerinin, varsa belgesinde gösterilen bedeli, böyle bir belge yoksa komisyonca tespit edilen gerçeğe uygun değeri üzerinden envanter işlem seçeneğiyle taşınır kayıtlarına alınacağı belirtilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, satın alma kapsamında bedel karşılığı edinilen taşınır malların maliyet bedeli ile taşınır giriş kaydı ve muhasebe kaydı yapılması gerekmekte, taşınır bağış yoluyla edinilmişse bedelsiz olarak değerlendirileceğinden belgelenmiş değer veya değer tespit komisyonunca belirlenen değeri üzerinden, hizmet alım sözleşmesi kapsamında edinilmiş ise belgesinde gösterilen bedeli, böyle bir belge yoksa komisyonca tespit edilen değeri üzerinden envanter işlem seçeneğiyle kayıtlara alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, “2024 yılı Parçalı Bakım, Onarım, Güncelleme ve İşletim Destek Hizmeti Alımı” kapsamında temin edilmiş olan taşınır malların bedellerinin hakediş ödemeleri gerçekleştirilirken birim fiyat teklif cetvelinde bu ürünler için öngörülen fiyatları da içerecek şekilde gider olarak ödemeye dahil edildiği, birim fiyatları fiyat teklif cetvelinde yer almasına rağmen değer tespit komisyonu marifetiyle belirlenen değerleri üzerinden “bağış” niteliğinde değerlendirilerek kayıtlara alındığı görülmüştür.
Aşağıda yer alan tabloda hizmet alım ihalesi kapsamında edinilen taşınırlar için ödenen birim fiyatlar ile değer tespiti sonucu belirlenen fiyatlar yer almaktadır.
Tablo 5: Bağış Olarak Kaydedilen Taşınırların Birim Fiyatı ile Değer Tespit Fiyatı Karşılaştırması
| Taşınır Hesap Kodu |
Ürün Adı | Adet | Ödenen Birim Fiyat (TL) (A) | Değer Tespiti Sonucunda Belirlenen Birim Fiyat (TL) (B) | Birim Fark (A)-(B) |
Toplam Fark (TL) |
| Yük Dengelem e Cihazları | 50.634.859,20 | 18.523.740,00 | 32.111.119,20 | 64.222.238,40 | ||
| Veri Depolama Ünitesi | 21.511.705,20 | 20.410.125,00 | 1.101.580,20 | 2.203.160,40 | ||
| Veri Depolama Ünitesi | 20.366.640,00 | 20.410.125,00 | (-) 43.485,00 | (-) 43.485,00 |
Destek hizmeti kapsamında birim fiyatı belli olan taşınır malın maliyeti, İdarenin o mal için katlanmış olduğu bedel olduğundan bu ürünlerin taşınır giriş ve muhasebe kaydı da ihale sürecinde esas alınan ve ödemesi yapılmış olan bu tutarlar üzerinden yapılmalıdır. Nitekim bu kapsamdaki taşınır alımları için değer tespit çalışması yapılması da mevzuatta yer almamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından, Parçalı Bakım Onarım Hizmet Alımı kapsamında temin edilen taşınır mallar için, birim bedeli olmadan “Üretici Destek Paketi” adıyla tek kalem üzerinden fatura düzenlendiği, bu nedenle ürünlerin Taşınır Mal Yönetmeliği çerçevesinde oluşturulan değer tespit komisyonu tarafından piyasa fiyat araştırması yapılarak bedelinin belirlendiği, analitik bütçe sınıflandırması gereği, ödemenin “06.6 Menkul Malların Büyük Onarım Giderleri” kodundan yapıldığı; ancak Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemi’ne (TKYS) yapılan kayıtlarda ilgili Varlık İşlem Fişi (VİF) bulunmadığından, kayıtların “Diğer Alınan Bağış ve Yardımlar” hesabına yapılmak zorunda kalındığı, bulgu konusu ürünlerin “Demirbaş” ve “Tesis, Makine ve Cihazlar” kodlarına alınması için Merkez Saymanlık Müdürlüğünden resmi yazı ile düzeltme talep edildiği ve bu işlemlerin Saymanlık tarafından tamamlandığı ifade edilmiştir.
Her ne kadar İdare tarafından düzeltme kayıtlarının tamamlandığı belirtilmiş olsa da ilgili muhasebe kayıtlarının yapıldığına ilişkin tarafımıza herhangi bir muhasebeleştirme belgesi sunulmamıştır.
Sonuç itibarıyla, İdare tarafından hizmet alım sözleşmesi kapsamında edinilen mallar için ödenen bedeller yerine değer tespit komisyonu marifetiyle belirlenen değerler üzerinden muhasebe kayıtlarının yapılması neticesinde, 2024 yılı Bilançosunda 255 Demirbaşlar Hesabı 64.222.238,40 TL, 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı ise 2.159.675,40 TL tutarında eksik bilgi sunmaktadır.