|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, belediyenin hizmet alımı yoluyla kiraladığı araçların yerli muhteva oranının belirlenen standartları karşılamadığı ortaya konmuştur. 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca, hizmet alımıyla edinilecek taşıtların özellikleri ve menşei gibi unsurların belirlenmesi Bakanlar Kurulu tarafından düzenlenmektedir. 2006/10193 sayılı BKK ile yürürlüğe giren “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller”de, yerli muhteva oranının %50’nin altında kalan yabancı menşeli taşıtların tanımı yapılmış ve bu taşıtların ediniminde belirli kısıtlamalar getirilmiştir.
2022 yılında gerçekleştirilen bir ihale kapsamında, kiralanacak 73 binek otomobilin en az %50 yerli muhteva oranına sahip olması gerektiği belirtilmiş, ancak yapılan incelemelerde bu oranın %44,10 olarak tespit edildiği görülmüştür. İdarenin, araç kiralama süreçlerinde mevzuata uygun hareket etmesi, şeffaflık ve rekabeti artırarak kamu kaynaklarının daha etkin kullanılmasına olanak tanıyacaktır. Denetim sonucunda, yerli muhteva oranının belirlenen hedefe ulaşamamasının, belgelendirme ve kontrol mekanizmalarının yetersizliğinden kaynaklandığı ifade edilmiştir. 2024 yılı itibarıyla yapılan yeni ihalelerde, binek otomobiller için %50’nin üzerinde yerli muhteva şartına uyulması amacıyla gerekli önlemlerin alındığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, idarenin araç kiralama süreçlerinde ilgili mevzuat hükümlerine uygun davranması önem arz etmektedir. |
BULGU: Hizmet Alımı Suretiyle Kiralanan Araçların Yerli Muhteva Oranını Karşılamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye tarafından hizmet alımı suretiyle kiralaması yapılan araçların Teknik Şartnamesi’nde yer verilen yerli muhteva oranını karşılamadığı tespit edilmiştir.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 12’nci maddesinde hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usûllerin Bakanlar Kurulu’nca saptanacağı belirtilmiş, bu maddeye dayanılarak 2006/10193 sayılı BKK ile “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller” yürürlüğe konulmuştur.
Bu Usul ve Esaslar’ın “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde yabancı menşeli taşıtın Kanun’un 10’uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtları ifade ettiği, “Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesinin, Kanun’un 10’uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırlı olacağı, aynı fıkranın (c) bendinde, bazı istisnalar dışında binek ve stationwagon cinsi taşıtların motor hacminin 1600 cc’yi geçmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
237 sayılı Kanun’un “Taşıt Verilecekler” başlıklı 4’üncü maddesinde emirlerine ve zatlarına binek otomobil verilenler (1) sayılı cetvelde, makam hizmetlerine tahsis edilen taşıtlar (2) sayılı cetvelde gösterilmiştir. Belediyeler söz konusu cetvellerde yer almadığından hizmet alımı suretiyle taşıt edinilmesinde, yukarıda yer verilen Usul ve Esaslarda belirtilen kısıtlamalara tabi olacağı mevzuat gereğidir.
2022 yılında yapılan ve 03.04.2022-30.09.2024 tarihleri arasını kapsayan 2022/1071956 ihale kayıt numaralı “Belediye Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Muhtelif Cins Ve Miktarlarda Hizmet Aracı Kiralanması İşi”ne ait Teknik Şartname’nin 2.30’uncu maddesinde; kiralanacak araçlardan 73 adet binek otomobilin en az %50 oranında yerli muhteva oranına sahip olması gerektiği ifade edilmiştir.
Hakedişler üzerinden yapılan incelemelerde idareye teslim edilen araçların Teknik Şartname’de belirtilen diğer özellikleri karşılamış olmakla birlikte yerli muhteva oranının %44,10 olduğu görülmüştür. İdarenin araç kiralama ihalelerinde ilgili mevzuat hükümlerine uygun davranması ihalede şeffaflığı ve rekabeti artıracağı gibi kamu kaynaklarının da daha ekonomik kullanılmasına katkı sağlayacaktır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; yerli muhteva oranı Bakanlık tarafından yayımlanan liste esas alınarak Teknik Şartname hazırlandığı ancak uygulama sürecinde yerli muhteva oranına ilişkin belgelendirme ve kontrol mekanizmalarının yeterince etkin işletilememesi ve bu durumun sehven gözden kaçmış olması nedeniyle hedeflenen %50 oranına ulaşılamadığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte 2024 yılında yapılan yeni ihalede binek otomobiller için %50’nin üzerinde yerli muhteva şartına uyulması konusunda gerek ihale hazırlık sürecinde gerekse ihale sonrası muayene kabul süreçlerinde gerekli önlemlerin alındığı, ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin araç kiralama ihalelerinde ilgili mevzuat hükümlerine uygun davranması gerekmektedir.