|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı’nın mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihale süreçlerinde bazı aksaklıklar tespit etmiştir. İhale komisyonlarının aşırı düşük teklifleri belirlemek için gerekli kriterleri oluşturmadığı, bu nedenle sınır değerin altında kalan tekliflerle doğrudan sözleşme imzalandığı görülmüştür. Yönetmelik gereği, aşırı düşük teklifler için açıklama talep edilmesi ve bu açıklamaların yeterli bulunmaması durumunda tekliflerin reddedilmesi gerektiği belirtilmektedir. Ancak, bazı durumlarda bu süreçler işletilmeden sözleşmeler imzalanmıştır.
Ayrıca, ihale süreçlerinde yaklaşık maliyetlerin hesaplanmasında da hatalar tespit edilmiştir. Asgari işçilik kalemleri için yüklenici karının, sözleşme ve genel giderler dahil toplam üzerinden hesaplanması gerektiği halde, bu hesaplamaların hatalı yapıldığı anlaşılmıştır. İdare, bu tür hataların tekrarlanmaması için gerekli önlemleri alacağını ve ihale dokümanlarının düzenlenmesi sırasında kamu ihale mevzuatına uygun kriterlerin oluşturulacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, gelecekteki ihalelerde aşırı düşük tekliflerin tespiti ve yaklaşık maliyet hesaplamalarının doğru yapılması için daha dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Hizmet Alımlarının İhale Süreçlerinde Aksaklıklar Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri
İdarenin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerine ilişkin esas ve usulleri belirlemek üzere çıkarılan 10.11.2012 tarih ve 28463 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Satınalma Yönetmeliği kapsamında yapılan incelemelerde muhtelif hizmet alımlarının ihale süreçlerinde bazı hususlar tespit edilmiştir.
Tekliflerin Değerlendirilmesi Aşamasında İsteklilerin Tekliflerinin Aşırı Düşük Kapsamında Sayılmasıyla İlgili Kriterlerin Belirlenmemiş Olması ve Kamu İhale Mevzuatına Kıyasen Bakıldığında Sınır Değerin Altında Kalan Teklif Sahibi İsteklilerle Doğrudan Sözleşme İmzalanması
Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Satınalma Yönetmeliği’nde yapılan düzenlemelerde ihale komisyonlarınca aşırı düşük kapsamında değerlendirilecek tekliflerin belirlenmesiyle ilgili herhangi bir kriterin mevcut olmadığı, bu bağlamda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ikincil mevzuatına kıyasen bakıldığında bazı hizmet alımı işlerinde teklifi sınır değerin altında olan ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi isteklilerden herhangi bir açıklama istenmeksizin doğrudan sözleşme imzalandığı görülmüştür.
Anılan Yönetmelik’in “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 54’üncü maddesinde;
“(1) İhale komisyonu verilen tekliflerden, diğer tekliflere veya yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
(2) İhale komisyonu;
Verilen hizmet, alınan mal ve yapım işinin ekonomik olması,
Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temininde ve yapım işlerinde yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
Teklif edilen işin, malların ve yapım işinin özgünlüğü ve mal alımları ile ilgili imalat sürecinin ekonomik olması,
hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. İhale komisyonunca reddedilmeyen aşırı düşük teklifler, geçerli teklif olarak dikkate alınır.
(3) Aşırı düşük teklif değerlendirmesinde tekliflerin, asgari maliyet yanında sözleşme giderlerini karşılayıp karşılamadığı da dikkate alınır.” denilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 82’nci maddesi uyarınca; bu Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hallerde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve bu kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmelik hükümlerinin kıyasen uygulanacağı düzenlenmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesi hükmü uyarınca Kamu İhale Kurumunca ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlenmiştir.
Diğer yandan 04.03.2009 tarih ve 27159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teminatlar” başlıklı 55’inci maddesi kapsamında; ihale üzerinde bırakılan istekliden sözleşme imzalanmadan önce teklifin sınır değerin altında olması halinde sözleşme bedelinin % 6’sı yerine yaklaşık maliyetin % 9’u oranında kesin teminat alınacağı düzenlenmiştir.
Bahsi geçen mevzuat hükümleri doğrultusunda İdarenin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerine gelen tekliflerin aşırı düşük olarak nitelendirilmesiyle ilgili Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Satınalma Yönetmeliği hükümlerinde açık bir kriterin bulunmadığı anlaşıldığından, bu hususta hüküm bulunmayan hallerle ilgili 82’nci madde hükmünün işletilmesi ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile ikincil mevzuatı hükümleriyle kıyas yapılması gerekmektedir. Bu minvalde kamu ihale mevzuatı hükümlerince ortaya konulan düzenlemelere göre; ihale komisyonlarınca, tekliflerin değerlendirilmesi aşamasındayken, hesaplanan sınır değerin altında olan teklifler aşırı düşük olarak tespit edilerek, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesiyle ilgili prosedür işletildikten sonra aşırı düşük teklif açıklaması yeterli görülen istekliyle sözleşme imzalanmadan önce işin yerine getirilmesini teminen yüklenici statüsü verilmeden önce yaklaşık maliyetin %9’u oranında teminat alınmaktadır.
Yapılan incelemelerde, İdarenin bazı hizmet alımı ihalelerinde, kamu ihale mevzuatına kıyasen bakıldığında sınır değerin altında olan tekliflerle ilgili herhangi bir aşırı düşük teklif değerlendirmesi yapılmaksızın isteklilerle doğrudan sözleşme imzalandığı tespit edilmiştir.
İdare tarafından, aşırı düşük kapsamında değerlendirilecek tekliflerin tespitiyle ilgili kamu ihale mevzuatı uyarınca sınır değer hesabının yapılması ve aşırı düşük kapsamında sayılan teklif sahibi isteklilerden yaklaşık maliyetin %9’u oranında teminat alınmasına yönelik ihale dokümanlarında düzenlemeler yapılmasının gerekli olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda, takip eden dönemde yapılacak ihalelerde tespit konusu hususlar doğrultusunda ihale dokümanlarının hazırlanmaya başladığı ifade edilmektedir.
Bu itibarla, İdarenin ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin tespitiyle ilgili kriterlerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ikincil mevzuatına kıyas yapılarak oluşturulması, dolayısıyla da her bir ihalede sınır değerin tespit edilmesinin ardından bunun altında olan tekliflerin aşırı düşük sayılması, aşırı düşük teklif açıklaması yeterli görülen isteklilerle sözleşme imzalanmadan önceyse işin yapılmasını teminen gerekli şekilde teminatların alınması gerekmektedir.
Yaklaşık Maliyetlerdeki Asgari İşçilik Kalemleri İçin Öngörülen Yüklenici Karının Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler Dahil Tutar Üzerinden Hesaplanması
İdarenin içerisinde asgari işçilik giderleri bulunan hizmet alımı ihalelerinde yaklaşık maliyetin asgari işçilik kalemlerine ilişkin yüklenici karının sözleşme giderleri ve genel giderler dahil tutarlar üzerinden hesaplanması suretiyle hatalı tespit edildiği görülmüştür.
Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı Satınalma Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında;
“İhale konusu yaklaşık maliyet, toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile Katma Değer Vergisi hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara ihalenin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır.” denilmektedir.
Anılan mevzuat hükmü doğrultusunda; İdarenin içerisinde asgari işçilik giderleri bulunan ihalelerinin yaklaşık maliyetlerinin hesabında yüklenici karının sözleşme giderleri ve genel giderler hariç toplam üzerinden hesaplanması gerekirken, yapılan incelemelerde sözleşme ve genel giderler dahil toplam tutar üzerinden hesaplanması suretiyle yaklaşık maliyetlerin hatalı tespit edildiği görülmüştür.
İdare tarafından konusu geçen tespitlere iştirak edilerek takip eden dönemde benzer nitelikte hususlara sebebiyet verilmemesi adına gerekli hassasiyetin gösterileceği belirtilmektedir.
Bu itibarla, yaklaşık maliyet hesabında yüklenici karının asgari işçilik maliyetleri toplamı üzerinden hesaplanması ve bu tutarın üzerine sözleşme ve genel giderler dahil toplam tutarın ilave edilmesi gerekmektedir.