Hizmet İçi Eğitim Enstitüleri Tarafından Gelir Getirici Faaliyette Bulunulması Sonucu Elde Edilen Gelirlerin Mali Sistemin Dışında ve Denetimsiz Kalması (Sayıştay)

BULGU: Hizmet İçi Eğitim Enstitüleri Tarafından Gelir Getirici Faaliyette Bulunulması Sonucu Elde Edilen Gelirlerin Mali Sistemin Dışında ve Denetimsiz Kalması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Hizmet İçi Eğitim Enstitüleri tarafından gelir getirici faaliyetler sonucunda elde edilen gelirlerin muhasebe birimi adına açılan hesaplarda izlenmediği, Bakanlık mali tablolarına yansıtılmadığı ve bu nedenle denetim dışı kaldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesinde kamu geliri; Kanunlarına dayanılarak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam ve ceza gelirleri, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışı suretiyle elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler şeklinde tanımlanmış,
Aynı Kanun’un “Hazine birliği” başlıklı 6’ncı maddesinde; merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider, tahsilat, ödeme, nakit planlaması ve borç yönetiminin Hazine birliğini sağlayacak şekilde yürütüleceği, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin tüm gelirlerinin Hazine veznelerine gireceği, giderlerinin bu veznelerden ödeneceği, bu idarelerin özel vezne açamayacağı,
“Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerinin muhasebe hizmeti olduğu, muhasebe hizmetlerinin muhasebe yetkilisi eliyle yürütüleceği, muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye muhasebe yetkilisi mutemedinin yetkili olduğu,
hüküm altına alınmıştır.
Buna göre; kamu idareleri tarafından hizmet karşılığında elde edilen gelirler, alınan bağış ve yardımlar ile diğer her tür gelirler kamu geliri mahiyetinde olup, bu gelirlerin muhasebe yetkilileri ya da muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil edilip Hazine veznelerine girmesi ve bu suretle muhasebe sistemine dâhil edilmesi gerekmektedir.
Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğüne bağlı ve ilgili genel müdürlüğün taşra teşkilatı mahiyetinde faaliyet gösteren 8 adet Hizmet İçi Eğitim Enstitüsü bulunmaktadır. Söz konusu Enstitülerin yöneticilerinin (Müdür, Müdür Başyardımcısı ve Müdür Yardımcısı) maaş ve ek derslere ilişkin ödemeleri genel bütçeden yapılmakta ve bu suretle bağlı bulundukları muhasebe birimi nezdinde açılmış maaş hesapları bulunmakta, enstitülerin elektrik, su, doğalgaz gibi tarifeye bağlı ödemeleri, tüketime yönelik malzeme alımları, donatım giderleri ve küçük/büyük bakım ve onarım giderleri Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü bütçesinden ödenek gönderilmek suretiyle genel bütçeden karşılanmaktadır.
8 adet Hizmet İçi Eğitim Enstitüsünün mali faaliyet ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda;
Ankara Hizmet İçi Eğitim Enstitüsünün gelir getirici bir faaliyette bulunmadığı, Aksaray, Erzurum, Mersin ve Yalova Hizmet İçi Eğitim Enstitüleri tarafından elde edilen gelirlerin ilgili enstitüler bünyesinde yer alan Döner Sermayeler vasıtasıyla mali sisteme dâhil edildiği görülmüş ancak İstanbul Zübeyde Hanım Hizmet İçi Eğitim Enstitüsü, İzmir Yeni Foça Hizmet İçi Eğitim Enstitüsü ve Rize Çayeli Hizmet İçi Eğitim Enstitüsü tarafından konaklama ve yemekhane hizmeti karşılığında elde edilen gelirlerin muhasebe birimi nezdinde açılan hesaplarda takip edilmediği, bu hesaplardan yapılan tahsilat ve ödemeler için düzenlenmesi gereken ödeme emri belgesi ve muhasebe işlem fişi gibi belgelerin oluşturulmadığı ve dolayısıyla söz konusu kaynakların mali sistemin dışında kalıp Bakanlık mali tablolarına dâhil edilmediği tespit edilmiştir.
İlgili Enstitülerin personel giderleri ile cari ve yatırım giderlerine ilişkin harcamalarının genel bütçeden karşılandığı ve dolayısıyla bu kurumların Bakanlığın taşradaki birer harcama birimi oldukları dikkate alındığında, yemekhane, konaklama gibi hizmetler karşılığında elde edilen gelirler kamu kaynağı niteliğinde olup bu kaynakların hesap verme sorumluluğu çerçevesinde bütçeyle ilişkilendirilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; elde edilen gelirlerin mali sisteme dahil edilmesini sağlamak üzere Enstitüler bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurulması yönünde girişimlerde bulunulduğu ifade edilmiş olsa da ilgili Enstitülerde geçici işçi pozisyonunda çalıştırılan personel bulunması, döner sermaye işletmesi kurulabilmesi için bu personelin işten çıkarılmasının gerekli olması, işten çıkarılma halinde ödenmesi gereken tazminat tutarlarının Enstitülerin öz gelirleriyle karşılanması konusunda kurumların mali yeterliliğinin bulunmaması gibi nedenlerle bu girişimlerin sonuçsuz kaldığı anlaşılmaktadır. Ancak mevcut durum itibariyle kamu kaynağı niteliğindeki Enstitü gelirleri muhasebe sistemi dışında yönetilmekte ve buna bağlı olarak denetimsiz kalmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; yukarıda bahsi geçen Enstitüler tarafından yemekhane ve konaklama hizmeti karşılığında elde edilen gelirlerin mali sisteme dahil edilmesini sağlayacak girişimlerde bulunulması ve bu kaynakların hesap verme sorumluluğu çerçevesinde bütçeyle ilişkilendirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.