|
ÖZET: Belediyenin mali durumu göz önünde bulundurulmadan yürütülen hizmetler, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre ek finansman giderlerine yol açmıştır. İdare, giderlerini planlamadığı için vergi dairesine ve sosyal güvenlik kurumuna olan borçlarını zamanında ödeyememiş, bu durum yüksek gecikme zammı ve cezası ile sonuçlanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi, hizmetlerin öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumunun dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Belediyelerin, hizmetleri yerine getirirken mali durumlarını göz önünde bulundurarak harcama yapmaları zorunludur. Ayrıca, borçlanma için belirlenen yasal sınırların yanı sıra, tahakkuk eden amme borçlarının ödenebilmesi için yeterli nakit varlığına sahip olmaları gerekmektedir. 5779 sayılı kanun uyarınca, mahalli idarelerin sermayesinin %50’sinden fazlasına iştirak ettiği şirketlerin amme borçları da alacaklardan kesintilere dahil edilmiştir. Denetim sonuçları, İdarenin hem kendi borçlarını hem de iştirak ettiği şirketlerin borçlarını nakit yetersizliği nedeniyle zamanında ödeyemediğini göstermektedir. 2024 yılı toplam gider bütçesi 2.728.242.884,00 TL iken, amme borçlarının vadesinde ödenmemesi nedeniyle toplam bütçenin %7,9’u kadar gecikme zammı ve cezası oluşmuştur. Bu durum, hizmetlerin planlanmasında mali durumun dikkate alınmasının önemini ortaya koymaktadır. |
BULGU: Hizmetlerinin Belediyenin Mali Durumuna Göre Yürütülmemesi Sonucunda Fazladan Finansman Gideri Oluşması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin giderlerinden kaynaklanan nakit çıkışlarını planlamaması nedeniyle, vergi dairesine ve sosyal güvenlik kurumuna olan borçlarını vadesinde ödeyemediği ve bu nedenle İdare adına yüksek tutarlarda gecikme zammı ve gecikme cezası tahakkuk ettirildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında “Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.” hükmü yer almaktadır. Buna göre belediyelerin her türlü hizmetlerin yerine getirilmesinde belediyenin mali durumunu dikkate alarak harcama yapması gerekmektedir. Buna göre yerine getirilecek hizmetleri ve bunlara ayrılacak bütçeyi belirlerken hem borçlanma için belirlenen yasal sınırlara uyulması, hem de başta vergi ve sosyal güvenlik primleri olmak üzere tahakkuk etmiş bulunan amme borçlarını ödeyebilecek nakit varlığına sahip olunması gerekmektedir.
Diğer yandan 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un “Kesintiler” başlıklı 7’nci maddesinin 5’inci fıkrasının verdiği yetkiye dayanılarak, 27 Kasım 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 9191 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile mahalli idarelerin sermayesinin %50’sinden fazlasına iştirak ettiği şirketlerin amme borçları da bunların borçları sayılarak alacakları paylardan yapılacak kesintilere dahil edilmiştir.
Yapılan incelemede İdarenin hem kendi tüzel kişiliğine hem de belirtilen kapsamda sahip olduğu şirketlere ait amme borçlarını nakit yetersizliği nedeniyle vadesinde ödemediği ve ertelediği görülmüştür.
Denetim kapsamında belirtilen idarelerden alınan bilgilere göre İdarenin ana para borçları dışında tahakkuk etmiş bulunan gecikme zammı ve cezası kapsamında borçları tabloda gösterilmiştir.
Tablo 16: Tahakkuk Eden Gecikme Zamları
| Borç Türü | Tutarı |
| Toplam Vergi Borcu Gecikme Zammı | 74.680.096,51 |
| Toplam Prim Borcu Gecikme Zammı/ Cezası | 140.145.414,82 |
| Toplam Gecikme Zammı/Cezası | 214.825.511,33 |
İdarenin 2024 yılı toplam gider bütçesinin 2.728.242.884,00 TL tutarında olduğu göz önüne alındığında, amme borçlarının vadesinde ödenmemesi suretiyle İdarenin toplam bütçesinin % 7,9’u kadar gecikme zammı ve cezası üstlenilmesi şeklinde fazladan bir finansman giderine neden olunduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, belirtilen mevzuat gereğince hizmetlerin planlanmasında belediyenin mali durumuna göre hareket edilmesi, borçlanma sınırı dikkate alınarak tahakkuk etmiş amme borçları ödendikten sonra ortaya çıkan nakit durumuna göre bütçe giderlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.