Hukuken olmayan ortaklık payı hakkında muhasebe işlemi yapılması (Sayıştay)

Mahalli idareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin “241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı” başlıklı 159 uncu maddesinde; bu hesabın, mal ve hizmet üreten kuruluşlara nakden veya ayni olarak verilen sermaye tutarları ve bu sermaye tutarlarının işletilmesinden doğan kar ve zararların, bütçeye iade olunan sermayelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir.

EGO Genel Müdürlüğü muhasebe kayıtları incelendiğinde, “EGO Genel Müdürlüğü‟nün Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟deki %0,97‟lik hissesinin özelleştirme tarihindeki değerle sermaye hesabına alınması” adı altında 10.07.2013 tarih ve 8660 sayılı muhasebe işlem fişi ile 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına 21.389.735,78 TL tutarında kayıt yapıldığı görülmüştür. EGO Genel Müdürlüğü‟ne ait söz konusu hissenin daha sonra 22.10.2013 tarih ve 13175 sayılı Muhasebe işlem Fişi ile EGO Genel Müdürlüğü‟nün borcuna mahsuben Ankara Büyükşehir Belediyesi‟ne devredildiği görülmüştür. Devire ilişkin kayıtta 800 Bütçe Gelirleri Hesabının da mevzuata aykırı bir şekilde kullanıldığı görülmüştür.

Hesaba ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibidir;

10.07.2013 tarihli kayıt

22.10.2013 tarihli kayıt

Ancak yapılan incelemede, 31.05.2013 tarihinde Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin %100 oranındaki hissesinin, blok satış yöntemi ile Özelleştirme idaresi Başkanlığı tarafından 1.062.000.000,00 ABD Doları karşılığı özelleştirildiği, özelleştirme bedelinin de Ankara Büyükşehir Belediyesi ve EGO Genel Müdürlüğü‟nün borçlarına mahsuben Hazine Müsteşarlığı, BOTAġ ve Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟ye ödendiği ve geriye kalan 76.865.287,80 ABD Doları‟nın Ankara Büyükşehir Belediyesi‟ne aktarıldığı görülmüştür. 

Özetle, EGO Genel Müdürlüğü tarafından 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına 21.389.735,78 TL tutarında hisse kaydı yapıldığı tarihte, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin %100 oranındaki hissesi satılmış olduğundan, karşılığı olmayan bir hisse kaydı ve karşılığı olmayan bir hisse devri söz konusu olmuştur.

Bu itibarla, ayrıntıları yukarıda belirtildiği üzere 10.07.2013 tarihinde EGO Genel Müdürlüğü‟nün Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟de herhangi bir oranda hissesi olmadığı halde hisse kaydı yapılıp söz konusu hissenin Ankara Büyükşehir Belediyesi‟ne olan borçlara mahsuben 22.10.2013 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi‟ne devredilmesi sonucu,

1. a) 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına

21.389.735,78 TL yersiz kayıt yapılmıştır.

21. 303 Kamu idarelerine Mali Borçlar Hesabı, karşılığı olmadan 21.389.735,78 TL

yersiz borçlandırılmıştır.

21. 800 Bütçe Gelirleri Hesabında mevzuata aykırı olarak 21.389.735,78 TL yersiz artış oluşmasına sebebiyet verilmiştir. Çünkü devredilen hisse gerçekte var olmuş olsa dahi devir işlemine ilişkin muhasebe kaydında 800 Bütçe Gelirleri Hesabı çalıştırılamayacaktır.

Kamu idaresi cevabında: “Ankara‟da Doğalgaz dağıtım hizmetleri kuruluşumuzca yürütülmekte iken 5669 sayılı Kanun gereği kurulan Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketi kurularak bu şirket tarafından yürütülmeye başlanılmıştır. Başkent Doğalgaz dağıtım A.ġ.‟nin kuruluşu aşamasında Genel Müdürlüğümüzün de söz konusu şirkette hissesi vardır.

Gerek şirketin mali tablolarında gerekse şirketle ilgili tüm kayıtlarda hissemizin varlığı gözükmektedir. Sehven kuruluşumuzun 2007 yılı bilançosunda yer almamıştır. Ancak 02.05.2001 tarih ve 24390 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4646 Sayılı Doğal Gaz  Piyasası Kanunu (Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılması Ve Doğal Gaz  Piyasası

Hakkında Kanun)‟un 12.07.2012 gün ve 28351 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6353 sayılı Kanunun 23 ncü maddesi ile değişik Geçici 3‟ncü maddesinin e bendinin 2 nci fıkrası ve devamında: 

“…(Ek paragraf: 4/7/2012-6353/23 md.) Bu paragrafın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içerisinde Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketinin sermayesinde bulunan yüzde yirmi oranındaki hisse de Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından özelleştirme kapsam ve programına alınarak daha önceden özelleştirme kapsam ve programına alınmış yüzde seksen oranındaki hisse ile birlikte blok satış yöntemi uygulanmak suretiyle Özelleştirme idaresi Başkanlığı tarafından 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirilir.” Denildiğinden Başkent Doğalgaz A.ġ.‟nin %100 ü özelleştirme idaresi tarafından özelleştirilmiştir. 

Aynı Maddenin devamında: “(Değişik paragraf: 4/7/2012-6353/23 md.) Başkent

Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketine ait yüzde yüz oranındaki hissenin özelleştirilmesine dair hisse satış sözleşmesi ile elde edilecek gelirden Özelleştirme idaresi Başkanlığınca yapılan özelleştirme giderleri düşüldükten sonra kalan tutardan; öncelikle EGO Genel Müdürlüğünün 25/5/2007 tarihine kadar olan doğal gaz alım anapara borçları BOTAġ Genel Müdürlüğüne ödenir. BOTAġ Genel Müdürlüğünün alacağını oluşturan tüm bu borçlara ait faizler ile fer‟ileri ve cezaları silinir. BOTAġ Genel Müdürlüğüne ödemenin yapılmasını müteakip kalan tutardan; Hazine Garantisi altında ve dış borcun ikrazı sureti ile EGO Genel Müdürlüğüne doğal gaz uygulama projeleri kapsamında sağlanan dış kredilerden, anlaşmalar çerçevesinde Hazine Müsteşarlığı tarafından kreditörlere ödenen tutarlar, kreditörlere yapılan ödeme döviz cinsleri üzerinden ödemenin yapılacağı tarihte geçerli olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınarak Hazineye ödenir. Ödemenin yapılmasını takiben Hazinenin bu kredilere ilişkin faiz ve gecikme cezaları ile fer‟ileri ve cezalardan kaynaklanan alacakları, bütçenin gelir ve gider hesapları ile ilişkilendirilmeksizin terkin edilir. Hazineye ödemenin yapılmasını müteakip kalan tutardan; EGO Genel Müdürlüğü ile Ankara Büyükşehir Belediyesinin hisse satış sözleşmesi imza tarihi itibarıyla Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketi bilançosunda kayıtlı borçları ve ödeme tarihleri itibarıyla hesaplanacak faiz ve fer‟ileri ile birlikte Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketine ödenir. Hisse satış sözleşmesi bedelinin Özelleştirme idaresi Başkanlığına vadeli olarak ödenmesi durumunda, bu fıkra uyarınca yapılacak ödemeler gelirler tahsil edildikçe yukarıda belirtilen sıraya uyularak gerçekleştirilir.

Kalan özelleştirme geliri Ankara Büyükşehir Belediyesi bütçesine irat kaydedilir ve Büyükşehir Belediyesi veya bağlı kuruluşlarının diğer borçları gerekçe gösterilerek herhangi bir kamu kuruluşunca haciz veya kesinti işlemi yapılamaz. Belediyenin bu geliri öncelikle 4046 sayılı Kanunun 21 inci ve 26 ncı maddelerinde belirtilen, özelleştirme uygulaması sonucu doğabilecek iş kaybı nedeniyle yapılacak tazminat ödemeleri ile devam eden Ankara

Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için kullanılır.”

Denildiğinden söz konusu özelleştirme gelirinden kalan miktarın kuruluşumuza aktarılması kanunun “…devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım,

su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için kullanılır.” ifadesi ile emredici bir hüküm olduğundan Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından kuruluşumuza aktarılmıştır. 

Ayrıca, Kuruluşumuz idare Encümeninin 15.03.2011 tarih ve 2011/30 sayılı kararı ile bu hisselerin satışı konusunda Ankara Büyükşehir Belediyesine Ankara Büyükşehir Belediye meclisinin 08.03.2011 tarih ve 596 sayılı kararı uyarınca “… Belediyece, özelleştirme neticesinde elde edilecek gelirlerden, özelleştirme (ġirketin özelleştirmeye hazırlık çalışmalarının ve yapılacak düzenlemelerin gerektirdiği harcamalar ile sair) giderlerinin düşülmesini müteakip; EGO Genel Müdürlüğünün;

Belko Ankara Kömür ve Asfalt işletmeleri Sanayi ve Ticaret Limited ġirketi‟nin, Belso Ankara Soğuk hava depo işletmeciliği Gıda Sanayi Ticaret A.ġ‟nin ve Portaş Ankara Büyükşehir Belediyesi proje organizasyon işlemleri inşaat Taahhüt Müşavirlik Ticaret A.ġ‟ nin paylarına düşen Özelleştirme gelirlerinin bu kuruluşların hesaplarına aktarılmasına,” denilmesi çerçevesinde hisselerin özelleştirilmesine izin verilmiştir. (Ek:1,2,3)

Aktarılan tutar hem kanun gereği hem de her ne kadar 2007 yılında muhasebe kayıtlarında sehven yapılmamış olsa da var olan ve kuruluşumuza ait olan bir değerin karşılığıdır. Mülkiyet hakkı Anayasal bir haktır. Kuruluşumuzun bedelini ödeyerek sahip olduğu hisse senedinin ve buna ilişkin mülkiyet hakkının yok edilmesi hukuken mümkün değildir. 

Açıklanan nedenlerle bulgunun kaldırılmasını arz ederiz.” denilmiştir.

Sonuç olarak: Kamu idaresi cevabında; Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin 5669 sayılı Kanun ile 2007 yılında kurulduğu, EGO Genel müdürlüğü hissesinin 2007 yılında sehven mali tablolara kaydedilmediği, 6353 sayılı Kanun ile Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin tüm hisselerinin blok satış yöntemi ile özelleştirme işleminin Özelleştirilme idaresi Başkanlığı tarafından yapılmasının öngörüldüğü, özelleştirme gelirinin 2007 yılındaki hisse oranları gözetilmeksizin EGO Genel Müdürlüğü‟nün BOTAġ‟a ve Hazine Müsteşarlığı‟na olan borçlarına mahsuben verileceği ve kalan tutarın da devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için Ankara Büyükşehir Belediyesine irat kaydedileceği ve 31.05.2013 tarihinde sonuçlanan satış ile borçlara mahsup edilen tutar dışında kalan tutarın Büyükşehir Belediyesi‟ne irat kaydedildiği ancak EGO Genel Müdürlüğü‟ne Büyükşehir Belediyesi tarafından aktarma yapılmadığı, Kuruluşlarının bedelini ödeyerek sahip olduğu hisse senedinin ve buna ilişkin mülkiyet hakkının yok edilmesi hukuken mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Ayrıca, EGO Genel Müdürlüğü idare Encümeninin 15.03.2011 tarih ve 2011/30 sayılı kararı ile bu hisselerin satışı konusunda Ankara Büyükşehir Belediyesine,  Ankara Büyükşehir Belediye meclisinin 08.03.2011 tarih ve 596 sayılı kararı uyarınca “… Belediyece, özelleştirme neticesinde elde edilecek gelirlerden, EGO Genel Müdürlüğünün payına düşen

Özelleştirme gelirlerinin bu kuruluşun hesabına aktarılmasına, …” denilmesi çerçevesinde hisselerin özelleştirilmesine izin verildiği ifade edilmiştir. Kısaca hisse kaydında hukuka aykırılılık bulunmadığı ifade edilmiştir.

Konunun daha net anlaşılabilmesi için Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin kuruluş ve satış süreci kronolojik olarak aşağıda belirtilmiştir;

• 05.2007 tarih ve 5669 sayılı Kanun ile doğal dağıtım imtiyazı ve doğalgaza ilişkin hak ve alacaklar EGO Genel Müdürlüğü bünyesinden ayrılarak yeni kurulan Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟ye aktarılmıştır. Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟ye ilişkin bu ilk Kanun‟da ġirketin asgari yüzde 80 hissesinin bu bendin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde 4046 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından özelleştirileceği, bu tarihe kadar özelleştirmenin gerçekleştirilmemesi durumunda, dağıtım şirketinin hisselerinin yüzde 80‟inin Özelleştirme idaresi Başkanlığı tarafından özelleştirileceği, elde edilen gelirlerden EGO Genel Müdürlüğünün BOTAġ Genel Müdürlüğü‟ne ve Hazine Müsteşarlığı‟na olan borçlarına mahsuben ödeneceği, kalan özelleştirme gelirinin de Ankara Büyükşehir Belediyesi bütçesine irat kaydedileceği ve Belediyenin irat kaydettiği bu geliri de devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
• 2007 den sonraki iki yıllık sürede, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından özelleştirme işlemi gerçekleşmediğinden Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟ye ait hisselerin %80‟i Özelleştirme idaresi Başkanlığı‟na Kanun gereği geçmiştir. Bu şekilde Özelleştirme idaresi Başkanlığı %80‟lik hisse için, Ankara Büyükşehir Belediyesi de geri kalan %20‟lik hisse için(Bu hissenin %0,97‟lik kısmı EGO Genel Müdürlüğü‟ne aittir.) özelleştirme çalışmalarına başlamıştır. Kamu idaresi cevabında yer alan özelleştirmeye ilişkin Büyükşehir Belediye Meclis Kararı da, söz konusu %20‟lik hissenin özelleştirilmesine ilişkin olup 2012 yılında çıkan 6353 sayılı Kanun ile hükmü kalmamıştır.
• Özelleştirme idaresi‟nde bulunan %80‟lik hisse ile Ankara Büyükşehir Belediyesi‟nde bulunan %20‟lik hisse ayrı ayrı özelleştirilemeyince 04.07.2012 tarih ve 6353 sayılı Kanun ile özelleştirme farklı bir boyut kazanmıştır. ġöyle ki: Bu Kanun ile Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim ġirketinin sermayesinde bulunan yüzde yirmi oranındaki hisse de Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından özelleştirme kapsam ve programına alınarak daha önceden özelleştirme kapsam ve programına alınmış yüzde seksen oranındaki hisse ile birlikte blok satış yöntemi uygulanmak suretiyle Özelleştirme idaresi Başkanlığı tarafından 4046 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde özelleştirileceği hüküm altına alınmıştır. Yine bu Kanun‟da da elde edilen gelirlerden EGO Genel Müdürlüğünün BOTAġ Genel Müdürlüğü‟ne ve Hazine Müsteşarlığı‟na olan borçlarına mahsuben ödeneceği, kalan özelleştirme gelirinin de Ankara Büyükşehir Belediyesi bütçesine irat kaydedileceği ve Belediyenin irat kaydettiği bu geliri de devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.

Yukarıdaki açıklamalarda görüleceği üzere 04.07.2012 tarih ve 6353 sayılı Kanun ile Kurumların ayrı ayrı sahip olduğu hisselerden bahsedilmemiş olup, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin blok satış yöntemi satışının yapılacağı ve elde edilen gelirlerin hangi amaçlarla nerelere aktarılacağı açıkça belirtilmiştir. EGO Genel Müdürlüğü‟nün, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.ġ.‟nin devir işleminin gerçekleştiği 31.05.2013 tarihinden sonra özelleştirme bedeli esas alınarak 10.07.2013 tarihinde %0,97 oranındaki hisse kaydının yapılmasında hukuka uyarlılık bulunmamaktadır. 6353 sayılı Kanun ile hukuki karşılığı kalmayan bir hissenin özelleştirmeden iki ay sonra kaydının yapılması mümkün değildir. Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından özelleştirme gelirlerinden irat kaydedilen kısmın, devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları için kullanılması gerektiği 6353 sayılı Kanun ile hüküm altına alındığından, irat kaydedilen tutarın bir kısmı Belediye Meclis kararı ile Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından EGO Genel Müdürlüğü’ne ayrıca aktarılabilir. Ancak 04.07.2012 tarih ve 6353 sayılı Kanun ile hukuki olarak ortadan kalkan EGO hissesinin, devam eden Ankara Metrosu ve Ankara Büyükşehir trafik, ulaşım, su, kanalizasyon ve bunlarla ilgili alt yapı yatırımları gerekçe gösterilerek muhasebe kayıtlarına alınamaz.

Bulgumuzun sonunda da belirttiğimiz gibi, 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı, 303 Kamu idarelerine Mali Borçlar Hesabı, 500 Net Değer Hesabı ve 800 Bütçe Gelirleri Hesabına 21.389.735,78 TL tutarında hatalı kayıt yapılmasına sebep olunmuştur.