|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin, ekonomik ömrünü tamamlamış hurda niteliğindeki taşınır varlıklarını gelir elde etme amacıyla değerlendirmediğini ortaya koymuştur. 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, kamu idareleri ve iktisadi teşebbüslerin ihtiyaç fazlası veya kullanılamaz hale gelmiş varlıklarını MKE A.Ş.’ye devretmelerini öngörmektedir. Ancak, bu süreçte gerekli adımların atılmadığı ve varlıkların ekonomiye kazandırılmadığı tespit edilmiştir.
2024 yılsonu itibarıyla, elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında 2.085.752,72 TL değerinde taşınır varlık kaydedilmiş, fakat bu varlıkların MKE A.Ş.’ye devredilmesi için gereken işlemler henüz tamamlanmamıştır. Kamu idaresi, bu konuda çalışmalar başlatıldığını belirtse de, uygulamanın eksik kaldığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, kullanılma ömrü sona ermiş taşınır varlıkların, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından belirlenen fiyatlar üzerinden MKE A.Ş.’ye devredilmesi, belediyenin gelir temini açısından önem arz etmektedir. Bu süreçlerin düzenli olarak takip edilmesi ve tamamlanması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Hurda Niteliğindeki Maddi Duran Varlıkların Gelir Temini İçin Değerlendirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin kullanılma imkanını (ekonomik ömrünü) tamamlamış hurda niteliğindeki taşınırlarının gelir sağlamak amacıyla değerlendirilmediği görülmüştür.
7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında Şirketin; ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabileceği veya devralabileceği hükümleri yer almıştır.
28.07.2021 tarihli 10375 sayılı Ticaret Sicil Gazetesinde(TSG) yayımlanan Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE A.Ş.) esas sözleşmesinde, 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun gereğince kuruluş ve tescile ilişkin hükümleri hariç olmak üzere 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi bir anonim şirket kurulduğu, Şirketin unvanının “Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi” ve kısa adının (MKE A.Ş.) olduğu, “Amaç ve Konu” başlıklı 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (k) bendinde şirketin faaliyet konuları arasında “İkili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; 3.1. maddesinde belirtilen amaçlan gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir.” denilmiştir.
20.03.1971 tarihinde çıkarılan 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile “Resmi Daire ve İdareler ve İktisadi Devlet Teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makine Malzeme ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla Kuruma satış suretiyle devirleri” kararlaştırılmıştır. 19.03.2001 tarih ve 2001/15 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nde, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde “her türlü hurda malzemenin kamu kurum ve kuruluşlarınca Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri (Hurdasan) A.Ş.’ye satış suretiyle devri” öngörülmüştür.
Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri (Hurdasan) AŞ, 04.04.2003 tarihli 5771 sayılı TSG’de yayımlanan Birleşme Sözleşmesiyle (Devir Beyannamesi) Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumuna devredilmiş olup, geri dönüşüm faaliyetleri ise Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunun (MKEK) bünyesinde Hurda İşletmesi Müdürlüğü şubesince yürütülmüştür. MKEK’nun Şirkete dönüşmesinden sonra, 18.08.2021 tarihli ve 10390 sayılı TSG’de yayımlanan unvan değişikliği ile bu şubenin adı Geri Dönüşüm İşletmesi Müdürlüğü olarak değiştirilmiştir.
31.12.1972 tarih ve 14408 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Bakanlar Kurulu’nun 31.10.1972 tarih ve 7/5472 sayılı İhtiyaç Fazlası (Ölü Stok) Yedek Parça ve Malzemelerin Tarifi, Tespiti, Değerlendirme ve Tasfiyesi Hakkında Kararında, “İhtiyaç fazlası (Ölü Stok) yedek parça ve malzeme”; Motorlu ve motorsuz inşaat makinaları, traktörler, her cins taşıtlar ve diğer çeşitli makinalarla bunların üzerindeki motor ve diğer aksesuara ait olan fakat kullanıldığı makinaların servis harici tutulması veya satışı nedenleriyle kullanma yeri kalmayan ve diğer çalışan makinalarda da kullanılmayan, çalışan makinalara ait olmakla beraber en az beş yıl hiç kullanılmamış bulunan ve ait oldukları makinaların ömürleri boyunca da kullanılması ihtimali olmayan yedek parça ve malzemelerle, stokta bekleme müddeti dolayısıyla kullanılamayacak duruma gelmesi ihtimali olan iç ve dış lastik, akümülatör gibi malzemelerle, kullanılma yeri kalmayan her çeşit inşaat malzemesi, demirbaş malzeme, takım ve avadanlıklardan, yeni ve kullanılabilir durumda olanlar şeklinde tanımlanmış; resmi daire ve idareler ile iktisadi devlet teşekkülleri ve bunlara ait müessese ve iştiraklerin sahip oldukları makine ve motorlu taşıtlardan resmi kuruluşların stoklarında zamanla oluşan ihtiyaç fazlası yedek parça ve malzemelerden resmi dairelerin satın almadıkları ve herhangi bir değerlendirme imkânı da bulunmayan malzemelerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna (7330 sayılı kanunla MKE A.Ş.) satış sureti ile devredileceği kararlaştırılmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE A.Ş.) yasalarla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşlarının hurdalarını, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca her altı ayda bir belirlenen fiyatlar üzerinden satın alarak, savunma sanayi ihtiyaçlarına yönelik üretimlerinde kullanmaktadır.
Yapılan incelemede; 2024 yılsonu itibarıyla 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar hesabında kaydedilmiş 2.085.752,72 TL tutarında elden çıkarılmasına karar verilmiş, kullanılma imkanını (ekonomik ömrünü) tamamlamış hurda niteliğinde taşınır varlıklar bulunduğu, bu varlıklarınn ekonomiye kazandırmak ve gelir temin etmek amacıyla değerlendirilmedikleri görülmüştür.
Kamu İdaresinin cevabında 2024 yılsonu itibarıyla 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar hesabında kaydedilmiş 2.085.752,72 TL tutarında elden çıkarılmasına karar verilmiş, kullanılma imkanını (ekonomik ömrünü) tamamlamış hurda niteliğinde taşınır varlıkların Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi’ne satış sureti ile devredilmesi için kapsamlı çalışmalar başlatıldığı, konu hakkında her altı ayda bir düzenli çalışmalar yapılarak, gereken hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiş ise de bulgu konusu edilen husus henüz tam olarak yerine getirilmemiştir.
Bu itibarla kullanılma imkanını tamamlamış taşınır varlıkların hurdaya ayırma işlemi yapıldıktan sonra ekonomiye kazandırılması ve Belediyeye gelir temini için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca her altı ayda bir belirlenen fiyatlar üzerinden Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi’ne satış sureti ile devredilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.