|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, büyükşehir ilçe belediyesine ait hurda niteliğindeki varlıkların elden çıkarılması işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmediği belirlenmiştir. Ekonomik ömrünü tamamlamış veya kullanılma olanağı kalmamış maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması, ambara girişi ve imha süreçleri, ilgili yönetmeliklere aykırı olarak yürütülmüştür. Taşınır Mal Yönetmeliği çerçevesinde, hurdaya ayrılan varlıkların değerlendirilmesi için oluşturulması gereken komisyonların işleyişinde eksiklikler tespit edilmiştir. Ayrıca, hurdaya ayrılan taşınırların satışının Makina ve Kimya Endüstrisi Hurda Sanayi İşletmeleri (HURDASAN) AŞ’ye yapılmadığı ve imha tutanaklarının düzenlenmediği görülmüştür.
Mali kayıtlarda ise, ekonomik ömrünü tamamlamış varlıkların izlenmediği ve hurdaya ayrılan taşınırların muhasebe kayıtlarında yer almadığı saptanmıştır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği gereğince, bu varlıkların elden çıkarılması sırasında gerekli kayıt işlemlerinin yapılmadığı, dolayısıyla bilançoda yer alan varlıkların azalışlarının doğru bir şekilde takip edilemediği ortaya çıkmıştır. Bu durum, mali tabloların güvenilirliğini zedelemekte ve gelirlerin kaynağının izlenmesini zorlaştırmaktadır. Sonuç olarak, belediyeye ait hurda niteliğindeki varlıkların usulüne uygun olarak hurdaya ayrılması, imha edilmesi ve satış işlemlerinin düzenli bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İlgili idare, tespit edilen eksikliklere yönelik düzeltici adımlar atma sürecine girmiştir. |
BULGU: Hurda Niteliğindeki Varlıklara İlişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdareye ait kullanılma olanağı kalmamış maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması ve elden çıkarılması işlemlerinin mevzuata uygun yapılmadığı ve söz konusu işlemlerin mali tablolarda gösterilmediği tespit edilmiştir.
Maddi Duran Varlıkların Hurdaya Ayrılması ve Elden Çıkarılması İşlemlerinde Hatalı Uygulamaların Bulunması
Belediye bünyesinde hurdaya ayrılan varlıkların toplanması, ambara girişi, satışı ve imha işlemlerinin mevzuata uygun olmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış” başlıklı 28’inci maddesi ile getirilen düzenlemeye göre; ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılması gerektiği ilgililer veya özel mevzuatı çerçevesinde oluşturulan komisyon tarafından bildirilen taşınırlar, biri işin uzmanı olmak kaydıyla harcama yetkilisinin belirleyeceği en az üç kişiden oluşan komisyon tarafından değerlendirilip harcama yetkilisinin onayı ile hurdaya ayrılma işleminin tamamlanması gerekmektedir.
Anılan komisyonca yapılan değerlendirme sonucunda hurdaya ayrılması uygun görülmeyen taşınırlar hakkındaki gerekçeli karar harcama yetkilisine bildirilir. Komisyonca hurdaya ayrılmasına karar verilenler için ise Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenlenir. Komisyonun yapacağı değerlendirme sonucunda hurdaya ayrılan taşınırın, ekonomik değer taşıyıp taşımamasına bağlı olarak imha edilmesi veya satılması mümkündür.
Harcama yetkilisince oluşturulacak komisyon tarafından ekonomik değerinin olmadığı veya teknik, sağlık, güvenlik ve benzeri nedenlerle imha edilmesinin şart olduğuna karar verilen taşınırlar, harcama yetkilisinin onayı ile imha edilir. İmha, komisyon veya komisyonun gözetiminde uzman kişiler tarafından yapılır. Bu işleme ilişkin ayrıca bir imha tutanağı düzenlenir.
Öte yandan 20.03.1971 tarihli ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na istinaden 19.03.2001 tarihinde çıkarılan 2001/15 sayılı Başbakanlık Genelgesinde, her türlü hurda malzemenin kamu kurum ve kuruluşlarınca Makina ve Kimya Endüstrisi Hurda Sanayi İşletmeleri (HURDASAN) AŞ’ye satış suretiyle devri öngörülmüştür. Bu kapsamda Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) kamu kurumlarının hurdalarının sahibi konumunda olup hurdaları toplamaya yetkili tek kamu kuruluşudur. Bu nedenle kurumların her türlü hurda malzemelerini MKE Hurda İşletmeleri (HURDASAN) AŞ’ye satış suretiyle devretmeleri gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, hurdaya ayrılan taşınırlara ilişkin giriş kayıtlarının sağlıklı bir şekilde yapılmadığı, imha edilen hurdalara ilişkin imha tutanaklarının tutulmadığı, hurdaya ayrılan taşınırların satışının HURDASAN AŞ’ye yapılmadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, Belediye ait varlıkların hurdaya ayrılması, saklanması, imhası ve satılması işlemlerinin yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Hurda Niteliğindeki Varlıklar İçin Yapılan İşlemlerin Muhasebe Kayıtlarında Yer Verilmemesi
Belediyeye ait ekonomik ömrünü tamamlamış varlıkların hurdaya ayrılması ve elden çıkarılması işlemlerinin muhasebe kayıtlarında izlenmediği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı hâlde teknik ve fiziki nedenlerle alınış amaçları doğrultusunda kullanılması imkânı kalmayan ya da tamiri mümkün veya ekonomik olmayan arızalar nedeniyle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılan taşınırlar ile üretim sırasında elde edilen kırpıntı, döküntü ve artık parçaların hurda olarak ifade edileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde; taşınırlar, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hâle geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hâllerinde çıkış işlemine tabi tutulacağı ifade edilmiş olup aynı Yönetmeliğin “Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış” başlıklı 28’inci maddesinde hurdaya ayırma işleminin nasıl yürütüleceği açıklanmıştır.
Diğer yandan, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 224’üncü maddesinde; bu hesabın çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı hesaba ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 225’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin ikinci alt bendinde; bu hesapta kayıtlı varlıklardan satılmak suretiyle elden çıkarılanların satış bedelinin 100 Kasa Hesabı, 102 Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara, ayrılmış olan amortisman tutarının 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerinin bu hesaba alacak kaydedileceği; üçüncü alt bendinde ise bu hesapta kayıtlı varlıklardan diğer idare veya kuruluşlara bedelsiz olarak devredilenlerin kayıtlı değerinin bu hesaba alacak; birikmiş amortisman tutarlarının 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, varsa kalanının 630 Giderler Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümleri gereğince, hurdaya ayrılarak 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenen varlıkların elden çıkarılmasıyla birlikte kayıtlı değerinin bu hesaptan, birikmiş amortismanlarının ise 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabından çıkışının yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, ekonomik ömrünü tamamlayan hurda niteliğinde varlıkların bulunmasına rağmen Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı olarak 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ile 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına kaydedilmediği görülmüştür. Bunun yanında, söz konusu hurda varlıkların bir kısmı satılmasına rağmen yine Yönetmelik’e aykırı bir şekilde 102 Bankalar Hesabına borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydı yapılmıştır. Bu durum bilançoda yer alan varlıklarda meydana gelen azalışların tam olarak takip edilmesini engellediği gibi gelirin hangi taşınırın satışı suretiyle elde edildiğinin takibini de zorlaştırmakta ve mali tabloda yer almaması gereken değerlerin varmış gibi görünmesine neden olmaktadır.
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara yönelik gerekli düzeltme çalışmalarına başlanıldığı belirtilmiştir.
Bu itibarla, İdarenin mali tablolarında yer alan 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmekte olup hurda niteliğine haiz varlıkların usulüne uygun olarak hurdaya ayrılma işlemlerinin gerçekleştirilmesi, hurdaya ayrılanların satışının düzenli olarak yapılması, satış işlemlerinin ise fiili durumu yansıtacak şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.