Hurda Vasfındaki Taşınırların İlgili Hesaplarda Takip Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Hurda Vasfındaki Taşınırların İlgili Hesaplarda Takip Edilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kamu İdaresinin kullanılıp kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle ekonomik ömrünü tamamlayan stokları ile dayanıklı taşınırlarının, 157 Diğer Stoklar Hesabı ve 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınır ve taşınmaz işlemleri” başlıklı 44’üncü maddesine dayanılarak hazırlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; Yönetmelik’in amacının, kaynağına ve edinme yöntemine bakılmaksızın kamu idarelerine ait taşınır malların kaydı, muhafazası ve kullanımına ilişkin esas ve usulleri belirlemek olduğu ifade edilmiştir. “Taşınırların kaydı” başlıklı 12’nci maddesinde ise kamu idarelerince bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınmasının esas olduğu belirtilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Hurdaya Ayırma Nedeniyle Çıkış” başlıklı 28’inci maddesinde; ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılması gerektiği ilgililer veya özel mevzuatı çerçevesinde oluşturulan komisyon tarafından bildirilen taşınırların, biri işin uzmanı olmak kaydıyla harcama yetkilisinin belirleyeceği en az üç kişiden oluşan komisyon tarafından değerlendirilip harcama yetkilisi veya üst yöneticinin onayı ile hurdaya ayrılma işleminin tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır. Komisyonca hurdaya ayrılmasına karar verilen taşınırlar için Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenlenir. Komisyonun yapacağı değerlendirme sonucunda hurdaya ayrılan taşınırın, ekonomik değer taşıyıp taşımamasına bağlı olarak imha edilmesi veya satılması mümkündür.
Öte yandan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un “Görev ve Yetki” başlıklı 4’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, kurumların her türlü hurda malzemelerini Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.’ye satış suretiyle devredebilecekleri belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 157 Diğer Stoklar Hesabı’nın işleyişini açıklayan 120’nci maddesine göre; idarenin kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklarının bu hesapta izlenmesi gerekmektedir. Ayrıca Yönetmelik’in 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının işleyişini açıklayan 225’inci maddesinde; çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların ilgili hesaplardan çıkarılarak bu hesapta muhasebeleştirileceği ve söz konusu varlıkların ayrılmış olan amortisman tutarının da 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına kaydedileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresinin 2023 yılı bilançosunun incelenmesi neticesinde; 157 Diğer Stoklar Hesabı ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının hiç kullanılmadığı görülmüştür. Ancak 2023 yılı içerisinde yerinde yapılan denetimlerde kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak stoklar ile çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların olduğu ve bu varlıkların hurdaya ayrılması için komisyon kurulduğu, kayıttan düşme teklif ve onay tutanağı düzenlendiği ve ilgili varlıkların değerinin giderleştirilerek muhasebe kayıtlarının yapıldığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla idarenin taşınırlarının bilançoda gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde bilgi içermediği ve 630 Giderler Hesabı’nın olması gerekenden daha fazla olduğu görülmüştür.
Buna göre, kullanılma olanaklarını yitiren ve hurdaya ayrılması gereken stoklar ile maddi duran varlıkların, Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri gereği oluşturulacak komisyonca kayıttan düşme teklif ve onay tutanağı düzenlenerek hurdaya ayrılmasından sonra, yukarıda bahsedildiği şekilde muhasebe kayıtlarının yapılması ve yetkili kuruma satışı gerekir.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve ilgili hesapların kullanımına dikkat edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Kamu İdaresine ait hurda taşınırlarla ilgili işlemlerin mevzuata uygun bir şekilde yapılarak, hurdaya ayrılan stokların 157 Diğer Stoklar Hesabında, dayanıklı taşınırların ise 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenmesi uygun olacaktır.