Hurdaya Ayrılan ve/veya Hurdaya Ayrıldıktan Sonra Satışı Yapılan Taşınırların Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına Kayıtlarının Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Hurdaya Ayrılan ve/veya Hurdaya Ayrıldıktan Sonra Satışı Yapılan Taşınırların Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına Kayıtlarının Yapılmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdarenin 2013-2023 yılları arasında hurdaya ayrılan ve/veya hurdaya ayrıldıktan sonra ilgili yıllarda satışı yapılan taşınırları olmasına rağmen 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına herhangi bir borç, alacak kaydı yapılmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 224’üncü maddesinde 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına ilişkin olarak “hesabın çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılacağı” ifade edilmiş, “kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak; ayrılmış olan amortisman tutarının 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, satılan varlıkların satış bedeli ile net değerleri arasında oluşan olumlu farkın hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak, satılan varlıkların satış bedeli ile net değerleri arasında oluşan olumsuz farkın hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç, hesapta kayıtlı varlıklardan satılmak suretiyle elden çıkarılanların satış bedelinin 100-Kasa Hesabı, 102-Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara, ayrılmış olan amortisman tutarının 299- Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerinin hesaba alacak, satış değerinin 800- Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç, hesapta kayıtlı varlıklardan diğer idare veya kuruluşlara bedelsiz olarak devredilenlerin kayıtlı değerinin hesaba alacak; birikmiş amortisman tutarlarının 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabına, varsa kalanının 630-Giderler Hesabına borç kaydedileceği” “Hesabın işleyişi” başlıklı 225’inci maddesi 1’inci fıkrasında düzenlenmiştir.
Yönetmelik’in yukarıdaki hükümleri gereği kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri üzerinden 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak, ayrılmış amortisman tutarlarının 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, satılan varlıkların satış bedeli ile net değerleri arasında oluşan olumlu farkın hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak, olumsuz farkın hesaba alacak, 630 Giderler Hesabına borç, hesapta kayıtlı varlıklardan satılmak suretiyle elden çıkarılanların satış bedelinin 100 Kasa Hesabı, 102 Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, ayrılmış olan amortisman tutarlarının 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerlerinin hesaba alacak, satış değerinin 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; kurumun 2013 – 2023 yılları arasında hurdaya ayrılan ve/veya hurdaya ayrıldıktan sonra ilgili yıllarda satışı yapılan taşınırları olmasına rağmen 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına herhangi bir borç, alacak kaydı yapılmadığı görülmüştür. Aşağıdaki ilk tabloda 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının alt detay kodlarıyla birlikte 31.12.2023 tarihli mizandaki bakiyesi yer almakta olup, söz konusu tarih itibarıyla hesabın bakiyesinde yer alan 4.354.099,66 TL’lik tutarın 4.309.987,12 TL’sinin 2012 yılından devir bakiyesi olarak geldiği, hesaba 2023 yılında yapılan 44.112,54 TL’lik borç kaydı dışında herhangi bir kayıt yapılmadığı anlaşılmıştır. İkinci tabloda kurumca 2013 – 2024 yılları arası yapılan hurda metal satışları gösterilmiş olup, bunların 294 no’lu hesaba girişi ve/veya hesaptan çıkışına ilişkin herhangi bir muhasebe kaydının bulunmadığı görülmüştür.
Tablo 7: 294 Hesabın 31.12.2023 Tarihli Mizandaki Bakiyesi

Tablo 8: 2013 – 2023 Yılları Arası Hurda Metal Satışları

İdare tarafından, 2023 yılı öncesinde kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıklardan satışı yapılan mal ve malzemelerin ambar taşınır kayıtlarından düşüldüğü ve satış karşılığı elde edilen gelirlerin bütçeye gelir kayıtlarının yapıldığı, ancak bunların hatalı olarak 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenmediği belirtilmiş, konuya gerekli titizlik ve özenin gösterileceği ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin yukarıdaki hükümleri uyarınca, kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında izlenmesi, hesabın bakiyesinin kurum ambarlarındaki fiili – fiziki hurda stok miktarının muhasebe hesaplarında kayıtlı olması gereken değerini göstermesi gerekmektedir. Bu nedenle kurum ambarlarındaki hurda taşınırlardan 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında kayıtlı olmayanların tespit edilerek hesaba girişinin ve 294 no’lu hesapta kayıtlı olup satışı gerçekleştirildiği halde hesaptan çıkışı yapılmamış hurda taşınırların tespit edilerek hesaptan çıkışının yapılması suretiyle 294 no’lu hesabın bakiyesinin olması gereken gerçek durumu yansıtması sağlanmalıdır.