|
ÖZET: İç kaynaklarla geliştirilen yazılımların muhasebe kayıtlarında yer almadığına dair tespitler, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından iç kaynaklar kullanılarak oluşturulan özgün yazılımlar, kurumun maddi olmayan duran varlık hesaplarında kaydedilmemiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, maddi olmayan duran varlıkların nasıl tanımlanması ve muhasebeleştirilmesi gerektiğini açıklamaktadır. Bu kapsamda, yazılımların maliyetlerinin uygun hesap gruplarında yer alması gerektiği vurgulanmaktadır.
Devlet Muhasebesi Standardı 31’e (DMS 31) göre, maddi olmayan duran varlıklar, fiziksel bir unsuru olmamakla birlikte fayda yaratma potansiyeline sahip varlıklar olarak tanımlanır. Kurumda geliştirilen yazılımların maliyetleri, bu standartta belirtilen ilkeler doğrultusunda muhasebeleştirilmelidir. Ancak, mevcut durumda bu yazılımların maliyetleri muhasebe kayıtlarına geçmemiş ve amortismanları ayrılmamıştır. Bu durum, mali tabloların gerçek durumu yansıtmasını engellemektedir. Kamu idaresinin gelecekte gerçekleştireceği özgün yazılım projelerinde, DMS 31 esaslarına uygun muhasebeleştirme işlemlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, geliştirilen yazılımların maliyet bedellerinin muhasebe kayıtlarına alınması ve mali tablolarda doğru bir şekilde gösterilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: İç Kaynaklarla Geliştirilen Yazılımların Muhasebe Kayıtlarında Yer Almaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye tarafından iç kaynaklar kullanılarak geliştirilmiş olan özgün yazılımların kurumun maddi olmayan duran varlık hesaplarında takip edilmediği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “26 Maddi olmayan duran varlıklar” başlıklı 140’ıncı maddesine göre; hesap grubunun herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan, kamu idarelerinin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar, bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanlar ve değer düşüklüğü karşılıklarının kaydı için kullanılacağı ve aşağıda sayılan hesaplardan oluştuğu belirtilmiştir:
260 Haklar Hesabı
263 Ürün ve Teknoloji Geliştirme Giderleri Hesabı
264 Özel Maliyetler Hesabı
267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
20.04.2011 tarih ve 27911 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Muhasebesi Standardı 31’e (DMS 31) göre maddi olmayan duran varlık; “Fiziki bir unsuru olmamakla birlikte fayda yaratma potansiyeli, diğerlerinden ayrıştırılabilir ve tanımlanabilir özelliği olan, malların üretilmesinde ve hizmetlerin yerine getirilmesinde kullanılabilen, üçüncü kişilerin faydalanmasına bırakılabilen veya sahibi tarafından kullanılabilen varlık” olarak tanımlanmıştır.
Yine aynı standartta; “Kamu idareleri, maddi olmayan kaynakların (bilimsel ya da teknik bilgi, yeni süreç veya sistemlerin tasarım ve uygulanması, lisans, fikri mülkiyet hakları, piyasa bilgisi, marka isimleri ve yayın hakları dahil markalar gibi) elde edilmesi, geliştirilmesi, bakımı veya iyileştirilmesi sırasında çeşitli yükümlülükler tesis edebilirler. Bilgisayar yazılımı, patentler, telif hakları, sinema filmleri, müşteri listeleri, ipotek hizmeti sunma hakları, balıkçılık lisansları, ithalat kotaları, isim hakları, müşteri ve tedarikçi ilişkileri, maddi olmayan duran varlık örnekleridir.” denilmektedir.
Kurumda geliştirilen yazılımların maliyetlerinin çıkarılmasında uyulacak ilkeler de mezkûr standartta belirtilmiştir. Standardın 59 ve 60 numaralı açıklamalarına göre kurumda oluşturulan maddi olmayan duran varlık maliyeti;
– Kurumda oluşturulan bir maddi olmayan duran varlığın maliyeti, ilgili varlığın muhasebeleştirilme ölçütlerini ilk defa sağladığı tarihten itibaren yapılan harcamaların toplamıdır. Daha önceki dönemlerde gider olarak muhasebeleştirilen harcamalar, varlığın maliyetine dâhil edilmez.
– Kurumda oluşturulan maddi olmayan duran varlığın maliyeti, yönetim tarafından amaçlanan şekilde çalışabilmesi için ilgili varlığın oluşturulması, üretilmesi ve hazırlanmasında gerekli olan ve varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlerin tümünü içerir. Varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen maliyetlere ilişkin örnekler aşağıdaki gibidir:
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasında kullanılan veya tüketilen malzeme ve hizmet maliyetleri,
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasından kaynaklanan çalışanlara sağlanan faydalara ilişkin maliyetler,
Yasal hakkın tesciline yönelik ödemeler,
Maddi olmayan duran varlığın oluşturulmasında kullanılan patent ve lisansların itfa payları.” şeklinde tanımlanmıştır.
Kayseri Büyükşehir Belediyesi Akıllı Şehircilik ve Bilgi İşlem Daire Başkanlığı tarafından iç kaynaklar kullanılmak suretiyle özgün bazı uygulama yazılımları geliştirilmektedir. Bu yazılımlara örnek olarak başvuru uygulaması, coğrafi bilgi sistemleri uygulaması ve portal uygulaması verilebilecektir. Kurumda geliştirilen bu ve benzeri uygulamaların başlı başına bir maddi olmayan duran varlık olarak ilgili hesap grubunda takip edilmesi gerekirken geliştirilen bu değerlerin maliyet değerleriyle muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmediği ve amortismanlarının ayrılmadığı görülmüştür.
İdarenin kendi iç imkânlarıyla geliştirmiş olduğu ve Kuruma değer katan bu tür yazılımlar için harcamış olduğu emek, zaman ve materyal anlamdaki çalışmalarının 31 No.lu Devlet Muhasebesi Standardında tanımlanan ilkelere uygun olarak muhasebe kayıtlarına alınmaması, mali tablolarda maddi olmayan duran varlıklara ilişkin kayıtların gerçeği tam ve doğru olarak göstermesine engel olmaktadır. Ek olarak, bu durum ileride bu nitelikteki varlıkların kiraya verilmesi, satışı vb. durumlarda varlıkların gerçek değeri ile değerlenmesine de mani olacaktır.
Kamu idaresi tarafından bundan sonraki süreçte gerçekleştirilecek olan özgün yazılım çalışmalarında “Devlet Muhasebesi Standardı 31 (DMS 31)” maddi olmayan duran varlıklar esasına uyularak muhasebeleştirme işlemlerinin gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Bahsi geçen mevzuat hükümleri uyarınca Kurum bünyesinde geliştirilen özgün yazılımların maliyet bedelleri ile muhasebe kayıtlarına alınması ve Kurum mali tablolarında gösterilmesi gerekmektedir.