|
ÖZET: İçişleri Bakanlığı Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (BSYS), sosyal yardım başvurularının değerlendirilmesinde yeterince etkin bir şekilde kullanılmamaktadır. Sayıştay denetim raporlarına göre, bu sistem, vatandaşların sosyal güvenlik durumu, gelir bilgileri ve tapu gibi kritik verileri sorgulamak için tasarlanmış olmasına rağmen, uygulamada yeterli bir şekilde entegre edilmemiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, dar gelirli ve muhtaç bireylere yapılacak sosyal yardımlar, belediyenin giderleri arasında yer almaktadır.
Eskipazar Belediyesi, 2019 yılında yürürlüğe giren Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği ile sosyal yardımların usul ve esaslarını belirlemiştir. Bu yönetmelik, sosyal yardım başvurularının nasıl yapılacağı, hangi belgelerin gerektiği ve başvuruların nasıl değerlendirileceği gibi konuları kapsamaktadır. Başvuruların incelenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinde, yerinde inceleme yapılması ve sosyal inceleme raporlarının hazırlanması öngörülmektedir. Ancak, mevcut uygulamalarda, Sosyal Yardım Takip Sistemi (SYTS) modülündeki bilgilerin yeterince dikkate alınmadığı ve sosyal yardım başvurularının değerlendirilmesinde bu sistemin etkin bir şekilde kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, sosyal yardım süreçlerinin daha verimli ve adil bir şekilde yürütülmesi açısından önemli bir eksiklik oluşturmaktadır. |
BULGU: İçişleri Bakanlığı Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyeden sosyal yardım almak isteyen vatandaşların ihtiyaç durumunu belirlemede, başvururanın sosyal güvenlik durumu, tapu bilgileri, gelir bilgileri gibi önemli kriterlerinin sorgulanabildiği İçişleri Bakanlığı Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin (BSYS) yeterince kullanılamadağı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde, dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
Belediye tarafından 06.12.2019 tarih ve 36 sayılı Meclis Kararı ile yürürlüğe giren Eskipazar Belediyesi Sosyal İşler ve Yardım Esasları Yönetmeliği çıkarılarak, temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve hayatlarını en düşük seviyede dahi sürdürmekte güçlük çeken dar gelirli, yoksul, muhtaç, kimsesiz ve engellilere bütçe imkanları dâhilinde yapılacak aynî ve nakdî sosyal yardımlar ile engelli merkezlerinin oluşturulması, kadın ve çocuk korunma evleri açılması, meslek ve beceri kazandırılması ve diğer sosyal hizmetlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, sosyal yardım ayni ve nakdi yardım olarak tanımlanmış, nakdi yardımın para ya da özel anlaşmalarla para yerine geçebilecek alışveriş çeki, akıllı kart kontörü olarak verileceği belirtilmiştir.
“Sosyal yardımlara ilişkin genel esaslar” başlıklı 5’inci maddesinin (a) bendinde, Belediyenin bu yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan kişilere ayni ve nakdi yardımlarda bulunacağı ifade edilmiş, “Başvuru” başlıklı 7’inci maddesinde, sosyal yardımdan yararlanmak isteyen vatandaşların doğrudan başvurabileceği gibi basında yer alan veya zabıta birimlerince ya da muhtarlıkça tespit edilip belediyeye bildirilen yoksul, muhtaç, engelli, kimsesiz ve düşkünlere de re’sen yapılacak inceleme üzerine yardımda bulunulabileceği açıklanmıştır.
Başvuruda istenecek belgeler Yönetmelik’in 8’inci maddesinde sayılmıştır:
“(1) Sosyal yardım talebinde bulunan kişilerden aşağıdaki belgeler istenir:
a) Yardıma muhtaç olduğuna dair fakirlik ihtiyaç ilmühaberi
b) Diğer makam ve kişilerden alınacak engelli ise sağlık kurulu raporu, geliri ve ihtiyacı ispata elverişli belgeler
(2) Zaruri nedenlerle muhtaçlık durumun belgelendiremeyenlere veya belge temin edemeyecek acziyette olduğu tutanakla tespit edilenlere, Değerlendirme Kurulunun uygun görmesi halinde, başka belge istenmeksizin yardım yapılabilir. Belediye sınırları içinde oturan ve yetkili makamlarca verilmiş yeşil karta sahip kişilerden ayrıca fakirlik ihtiyaç ilmühaberi istenmez.
(3) Strateji Geliştirme ve/veya Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinin hizmetleri kapsamında sunulan sosyal yardım başvurularında aşağıdaki belgeler istenir.
a) %40 ve üzeri engelli raporu,
b) Müdürlükçe yaptıkları işlemlerde MERNÎS veri tabanında yer alan ve T.C. kimlik numarası ile ilişkilendirilmiş bulunan Kimlik Paylaşım Sistemi’nden temin edilecek yerleşim yeri ve diğer adres bilgileri esas alınacak,
Yardıma muhtaç olduğuna dair fakirlik ihtiyaç ilmühaberi ya da kurumun görevlendirdiği uzmanlar tarafından düzenlenen Sosyal İnceleme Raporu”
Aynı Yönetmelik’in “Başvuruların incelenmesi” başlıklı 9’uncu ve “Başvuruların değerlendirmesi” başlıklı 10’uncu maddelerinde; başvuru veya durum tespit belgeleri bu Yönetmeliğe uygun bulunan kişilerin ekonomik ve sosyal durumunu tespite yönelik olarak gerektiğinde yerinde inceleme yapılarak sosyal inceleme raporu düzenleneceği, sosyal inceleme raporu ile birlikte başvuranların genel durumları, istekleri ve ihtiyaçlarıyla ilgili bilgi ve belgelerin toplanarak Değerlendirme Kuruluna gönderileceği ve Kurul tarafından başvuru sahibine sosyal yardım yapılıp yapılmayacağının karara bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İdaresinin cevabında, Belediyeden sosyal yardım almak isteyen vatandaşların ihtiyaç durumunu belirlemede, İçişleri Bakanlığı tarafından e-belediye sistemine entegre edilen Sosyal Yardım Takip Sistemi (SYTS) modülünün kullanıldığı belirtilmiştir. Ancak uygulamada, Belediye tarafından yapılacak yardımların değerlendirilmesi raporlarında, bu sistemdeki bilgilerin tam olarak puanlamaya esas tutulmadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, sosyal yardım başvurularının, yerinde yapılan inceleme, yapılan değerlendirme ve sunulan kanıtlayıcı belgeler dışında, İçişleri Bakanlığı tarafından e-belediye sistemine entegre edilen ve aile nüfus bilgileri, tapu bilgileri, vergi mükellefiyet bilgileri, öğrenci bilgileri, sosyal güvenlik bilgileri, sosyal yardım bilgileri, üzerine kayıtlı araç bilgileri, gelir tespit bilgileri ve engelli durum bilgilerinin sorgulanabildiği İçişliri Bakanlığı Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin kullanılarak değerlendirilmesi gerekmektedir.