|
ÖZET: İçme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde yüksek su kayıp-kaçak oranları, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir sorun olarak öne çıkmaktadır. Mevzuat gerekliliklerinin tam olarak uygulanmadığı tespit edilmiştir. 2014 tarihli İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği, su kayıplarının tespit edilmesi ve azaltılması için belirli hedefler koymakta, büyükşehir ve il belediyelerinin 2023 yılına kadar kayıpları %30, 2028 yılına kadar ise %25 düzeyine indirmesini öngörmektedir. Ancak, mevcut uygulamalar bu hedeflere ulaşmada yetersiz kalmaktadır.
Su kaynaklarının dünya genelinde hızla azalması ve Türkiye’nin su stresi yaşayan ülkeler arasında yer alması, suyun etkin kullanımı ve israfının önlenmesini zorunlu hale getirmektedir. Kamu idaresi, ilgili yönetmeliklerde belirtilen standartlara ulaşmak için sürekli çalışmalar yürütüldüğünü belirtirken, su kayıplarının azaltılması için gerekli teknolojik yatırımların yapılması ve altyapının yenilenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, belediyelerin su kayıplarını en aza indirme çabalarını önceliklendirmesi, toplumsal farkındalığı artırıcı kampanyalar düzenlemesi ve mevzuat gerekliliklerine tam uyum sağlaması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, stratejik planların geliştirilmesi ve bütçe kaynaklarının artırılması da kritik bir rol oynamaktadır. |
BULGU: İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıp-Kaçak Oranının Yüksek Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İçme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi, su temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrol edilmesi amacıyla yayımlanan mevzuat gerekliliklerinin tam olarak yerine getirilmediği görülmüştür.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410’uncu maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi ve 421’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine dayanılarak hazırlanan ve 08.05.2014 tarihli ve 28994 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Su kayıplarının tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde; içme suyu temin ve dağıtımı ile ilgili idarelerin, su kayıp miktarlarını tespit etmekle yükümlü olduğu, bu kapsamda sisteme giren su hacmi ve debisinin sürekli olarak ölçülerek elde edilen verilerin elektronik ortamda muhafaza edilmesi ve şebekeden izinli tüketim miktarının belirlenmesi gerektiği, “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesinde; büyükşehir ve il belediyelerinin su kayıplarını 2023 yılına kadar en fazla %30, 2028 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine; indirmekle yükümlü olduğu; 11’inci maddesinde ise; bu Yönetmelik’te belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenlerin 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuata göre sorumlu oldukları, idarelerin, stratejik planlarında su kayıplarını azaltmaya yönelik faaliyetlerine yer vermeleri gerektiği hükme bağlanmıştır.
16.07.2015 tarihli ve 29418 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği’nin 5’inci maddesinde, İdarenin; idari ve fiziki su kayıplarının ölçüme dayalı olarak belirlenmesini, şebekenin ve sistemin şartnamelere ve uygulama projelerine uygun yapılmasını, kullanılan malzemelerin standartlara uygun olarak temin edilmesini, sistemde ana basınç bölgesi ve alt bölgelerin oluşturulmasını, şebekede etkili bir basınç ve debi yönetimi ile optimum işletme şartlarının sağlanmasını, sistemin izlenmesi ve kayıt altına alınmasını ve etkili bir su yönetim sistemini sağlamakla yükümlü olduğu hükmü yer almaktadır.
Tebliğin 6’ncı ve devamı maddelerinde ise su kayıplarının önlenmesi, kullanılacak malzemeler, abonelik hizmetleri ve izinsiz su kullanımı konularında idarenin yapacağı işler hakkında ayrıntılı bilgi verilmektedir.
İdarenin kayıp-kaçakla mücadeleye dair iş ve işlemleri; “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” ve “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği” hükümleri uyarınca yürütülmekte birlikte, bu alanda nispi bir iyileşme olmasına rağmen ilgili mevzuatta belirtilen düzeylere ulaşılamamıştır.
Konuya ilişkin detaylı bilgiye aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 13: Yıllar İtibarıyla Su Kayıp Oranları
| 2022 | 2023 | 2024 | |
| Üretilen Su Miktarı (m3/yıl) (A) | 11.002.505 | 11.754,70 | 13.164.113 |
| Tahakkuk Ettirilen Su Miktarı (m3/yıl) (B) | 6.041.460 | 6.685,50 | 6.463.772 |
| Kayıp Oranı (%)((B/A) *100)) | 54,9 | 56,87 | 49,1 |
Dünyada su kaynaklarının hızla azalması ve buna bağlı olarak su kıtlığı riskinin artması, suyun etkin kullanımı ve israfının önlenmesini küresel bir öncelik haline getirmiştir. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri su sıkıntısı çekmektedir ve bu oran her geçen gün artmaktadır. Türkiye de su stresi yaşayan ülkeler arasında yer almakta olup, kişi başına düşen yıllık su miktarının azalması tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu durum, su kaynaklarının korunmasını ve içme-kullanma suyunun etkin bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Kamu idaresi göndermiş olduğu cevapta, ilgili kararnameler ve yönetmeliklerde belirtilen standart ve su kayıplarının yüzdelik düzeylerine düşürülmesi için sürekli çalışmaların yapılmakta olduğunu bildirmiştir.
Sonuç olarak, içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki kayıp-kaçak oranlarının azaltılmasına yönelik çalışmaların hızlandırılması, bu alanda gerekli teknolojik yatırımların yapılması ve altyapının yenilenmesi gerekmektedir. Ayrıca, su yönetimi konusunda daha etkili stratejik planların hazırlanması, bütçe kaynaklarının artırılması ve uluslararası fon ve desteklerin araştırılması büyük önem taşımaktadır. Türkiye’nin su kıtlığı riskiyle karşı karşıya olduğu dikkate alınarak, belediyelerin su kayıplarını en aza indirme çabalarını önceliklendirmesi, bu kapsamda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik kampanyaların düzenlenmesi ve mevzuat gerekliliklerine tam uyum sağlanması gerekmektedir.