|
ÖZET: Edirne Belediyesi’nin içme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde su kayıp ve kaçak oranlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. 2024 yılı itibarıyla bu oran %41,08 olarak belirlenmiştir. İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği’ne göre, büyükşehir ve il belediyelerinin, su kayıplarını belirli süreler içinde %30 ve %25 seviyelerine indirmeleri gerekmektedir. Ancak, Edirne Belediyesi’nin geçmiş yıllardaki kayıp oranları %46,40 ile %48 arasında değişiklik göstermiştir.
Su kayıplarının nedenleri arasında idari ve fiziki kayıplar yer almakta, ancak bu kayıpların ne kadarının hangi sebepten kaynaklandığına dair yeterli veri bulunmamaktadır. 2022 ve 2023 yıllarında yapılan denetimlerde de bu konuya dikkat çekilmiş, ancak belediye tarafından gerekli önlemler alınmamıştır. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını ve gerekli işlemlere başlanıldığını belirtmiş olsa da, düzeltici adımların henüz tamamlanmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, içme suyu kaynaklarının etkin kullanımı ve israfının önlenmesi amacıyla, su kayıp-kaçak oranlarının düşürülmesi için acil ve etkili tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu bağlamda, belediyenin altyapı çalışmalarını hızlandırarak, su yönetimini daha verimli hale getirmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıp-Kaçak Oranının Yüksek Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından yönetilen içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp ve kaçak oranının yüksek olduğu görülmüştür.
08.05.2014 tarih ve 28994 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, bu Yönetmelik’in amacının; su kaynaklarının korunması ve verimliliğin arttırılması doğrultusunda, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi için içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu ifade edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesinde, idarelerin su kayıp oranlarını; bu Yönetmelik’in yürürlük tarihinden itibaren büyükşehir ve il belediyelerinde 5 yıl içerisinde en fazla %30, takip eden 4 yıl içerisinde ise en fazla %25 düzeyine; diğer belediyelerde 9 yıl içerisinde en fazla %30, takip eden 5 yıl içerisinde ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlü olduğu, bu kapsamda bu Yönetmelik uyarınca çıkarılacak Teknik Usuller Tebliği’nde verilen yöntemler çerçevesinde gerekli faaliyetlerin yürütüleceği belirtilmiştir.
16.07.2015 tarih ve 29418 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği’nde ise içme ve kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolü için idareler tarafından alınması gereken tedbirlerin neler olduğu ve hangi yöntemlerin kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Dünyada son dönemde yaşanan iklim değişiklikleri ile kentlerde gerçekleşen nüfus artışı, sanayileşme ve tarımsal kullanıma bağlı olarak su talebi artmakta ve bu durum temiz içme suyu kaynakları üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu nedenle; şehirlerin içme suyu temin ve dağıtım sistemini yöneten idarelerin, içme suyu altyapısını çok yönlü analiz etmesi, modellemesi ve kente verilen suyun tamamını optimum bir şekilde yöneterek su kayıplarını önlemesi gerekmektedir.
Edirne Belediyesinin içme suyu temin ve dağıtım sistemine ilişkin yapılan incelemelerde, su kayıp ve kaçak oranının 2019 yılında %46,40, 2020 yılında %46,20, 2021 yılında %47,87, 2022 yılında %48, 2023 yılında %45,52 ve 2024 yılında %41,08 olarak gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıntısına aşağıda yer verilen Edirne Belediyesi tarafından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğüne sunulan 2024 yılı su kayıp-kaçak oranları hesap tablosunda; sisteme ne kadar miktarda su girdiği, bunun ne kadarlık kısmının faturalandırıldığı ve ne kadarlık kısmının kayıp-kaçak olarak sistem dışında kaldığı görülmektedir.
Tablo 10: 2024 Yılı Su Kayıp Kaçak Oranı
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
İzinli Tüketim 9.806.541 m3/yıl (%58,92) |
Faturalandırılmış İzinli Su Tüketimi 9.606.128 m3/yıl (%57,71) |
Gelir Getiren Su Miktarı 9.606.128 m3/yıl (%57,71) |
|
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
İzinli Tüketim 9.806.541 m3/yıl (%58,92) |
Faturalandırılmamış İzinli Su Tüketimi 200.413 m3/yıl (%1,21) |
Gelir Getirmeyen Su miktarı 7.038.298 m3/yıl (%42,29) |
|
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
Su Kayıpları 6.837.885 m3/yıl (%41,08) |
İdari Kayıplar | İzinsiz Tüketim | Gelir Getirmeyen Su miktarı 7.038.298 m3/yıl (%42,29) |
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
Su Kayıpları 6.837.885 m3/yıl (%41,08) |
İdari Kayıplar | Sayaçlardaki Ölçüm Hataları | Gelir Getirmeyen Su miktarı 7.038.298 m3/yıl (%42,29) |
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
Su Kayıpları 6.837.885 m3/yıl (%41,08) |
Fiziki Kayıplar | Temin ve Dağıtım Hatları ile Servis Bağlantılarında Oluşan Kayıp Kaçaklar, Arızalar |
Gelir Getirmeyen Su miktarı 7.038.298 m3/yıl (%42,29) |
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 16.644.426 m3/yıl (%100) |
Su Kayıpları 6.837.885 m3/yıl (%41,08) |
Fiziki Kayıplar | Depolarda Meydana Gelen Kaçak ve Taşmalar | Gelir Getirmeyen Su miktarı 7.038.298 m3/yıl (%42,29) |
Tablodan da görüleceği üzere, Belediyede %41,08 olan su kaybının nedenleri konusunda yeterli veri bulunmadığından, kayıpların ne kadarının idari ne kadarının ise fiziki unsurdan kaynaklandığı tespit edilememektedir. Bu durum Belediyenin kaçak su ile mücadelesi üzerinde risk oluşturmaktadır. Her ne kadar yapılan kısmi altyapı çalışmasının tamamlanması nedeni ile 2024 yılı kayıp kaçak değeri olan %45,52’den 2024 de %41,08’e düşüş sağlanmış olsa da bu oran yeterli düzeyde değildir.
Söz konusu husus 2022 ve 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda da bulgu konusu olarak yer almış ancak Belediye tarafından yeterli tedbir alınmamıştır.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiştir. Ancak tespitlere ilişkin hususların düzeltme işlemlerinin tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak; gerek içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve su israfının önlenmesi, gerekse “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” doğrultusunda kayıp-kaçak oranının belirlenen yükümlülük oranlarına düşürülmesi amacıyla çalışmalara hız verilmesi, kayıp-kaçakla mücadeleye dair daha etkin bir çalışmanın başlatılması gerekmektedir.