|
ÖZET: İçme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde yüksek su kayıp ve kaçak oranları, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenmiştir. Büyükşehir Belediyesi, su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek amacıyla kurulmuş bir idaredir. 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir mücavir alanları il sınırları olarak tanımlanmıştır. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında, su ve kanalizasyon hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi yer almaktadır. Son üç yıl içinde su kayıplarının oranları incelendiğinde, 2023 yılı itibarıyla kayıp oranı yaklaşık %33 olarak kaydedilmiştir. Bu durum, üretilen suyun üçte birinin kaybolduğunu göstermektedir.
Su kaynaklarının korunması ve verimliliğin artırılması amacıyla “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik, su kayıp oranlarının büyükşehir ve il belediyeleri için 2023 yılına kadar %30, 2028 yılına kadar ise %25 düzeyine indirilmesini öngörmektedir. Ancak, mevcut kayıp oranı bu hedeflerin üzerinde kalmaktadır. Kamu idaresi, bu sorunla ilgili gerekli çalışmalara başladığını belirtmiştir. Su israfının önlenmesi ve kayıp-kaçak oranlarının düşürülmesi için bütçe artırımı ve dış kaynak araştırmaları yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıp-Kaçak Oranının Yüksek Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp ve kaçak oranının yüksek olduğu görülmüştür.
İdare, Büyükşehir Belediyesi’nin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmek üzere kurulmuştur. 30.03.2014 tarihinde yürürlüğü giren 6360 sayılı Kanunla birlikte Büyükşehir Belediyesi mücavir alanı il sınırları olarak belirlenmiştir.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un Ek 5’inci maddesinde bu Kanun’un diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’a göre su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmek amacıyla faaliyette bulunan kurumda; içme suyu borularında ve bağlantı parçalarında meydana gelen kırık ve çatlaklardan, boru başı ve abone bağlantı hatalarından ve servis depolarından meydana gelen veya diğer sebeplerle oluşan su kayıpları son üç yıl itibarıyla aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 9: Yıllar İtibarıyla Su Kayıp Oranları
| Yılı | Sisteme Giren | Sisteme Giren | İzinli Tüketim | İzinli Tüketim | Su Kayıpları | Su Kayıpları |
| Yılı | Miktar (m3/yıl) |
% | Miktar (m3/yıl) |
% | Miktar (m3/yıl) |
% |
| 2021 | 87.389.563 | 57.896.369 | 66,25 | 29.493.194 | 33,75 | |
| 2022 | 90.410.647 | 59.971.268 | 66,33 | 30.439.380 | 33,67 | |
| 2023 | 93.414.583 | 62.627.976 | 67,04 | 30.786.606 | 32,96 |
Yukarıdaki tabloda görüleceği üzere son üç yıllık dönemde su kayıplarında nispi bir iyileşme olmasına rağmen, 2023 yılı kayıp oranı yaklaşık %33 olarak gerçekleşmiştir. Diğer bir anlatımla, üretilen su miktarının üçte biri oranında su kaybı olmuştur.
Diğer taraftan, su kaynaklarının korunması ve verimliliğin arttırılması, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve su kayıplarının kontrolüne ilişkin usûl ve esasları düzenleyen “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” 08.05.2014 tarih ve 28994 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, 31.08.2019 tarihli yönetmelik ile de bazı maddelerinde değişiklik yapılmıştır.
Söz konusu Yönetmelik’in “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesine göre; İdareler su kayıp oranlarını, büyükşehir ve il belediyesinde 2023 yılına kadar en fazla %30, 2028 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine; diğer belediyeler su kayıplarını 2023 yılına kadar en fazla %35, 2028 yılına kadar en fazla %30, 2033 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlüdür.
İdarenin kayıp-kaçakla mücadeleye dair iş ve işlemleri; “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” ve “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği” hükümleri uyarınca yürütülmekle birlikte, bu alanda nispi bir iyileşme olmasına rağmen, su kayıp oranı 2023 yılı için belirlenen %30 oranının üzerinde yer almaktadır. Ayrıca su kayıp oranın 2028 yılına kadar %25’in altına indirilmesi gerektiği dikkate alındığında, son üç yıllık dönemde kayda değer bir iyileşme de sağlanmamıştır.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli çalışmalara başlanıldığı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda; gerek içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve su israfının önlenmesi, gerekse “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” doğrultusunda kayıp-kaçak oranının belirlenen yükümlülük oranlarına düşürülmesi amacıyla çalışmalara hız verilmesi, kayıp kaçakla mücadeleye dair bütçe miktarının artırılması ve dış kaynak imkânlarının araştırılması gerektiği düşünülmektedir.