|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, içme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde yüksek su kayıp ve kaçak oranlarının varlığını ortaya koymuştur. 08.05.2014 tarihli İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği, su kaynaklarının korunması ve etkin kullanımını sağlamak amacıyla su kayıplarının kontrolüne yönelik usul ve esasları belirlemektedir. Yönetmelik, büyükşehir ve il belediyelerinin su kayıp oranlarını belirli süreler içinde %30 ve %25 seviyelerine indirmesini zorunlu kılmaktadır.
Edirne Belediyesi’nin içme suyu sistemine dair incelemelerde, su kayıp oranlarının 2019’dan 2022’ye kadar %46,40’dan %48’e yükseldiği gözlemlenmiştir. 2022 yılına ait veriler, sisteme giren su miktarının %48’inin kayıp veya kaçak olarak kaydedildiğini göstermektedir. Ancak, kayıpların ne kadarının idari veya fiziki nedenlerden kaynaklandığına dair yeterli veri bulunmamaktadır. Bu durum, kaçak su ile mücadelede risk teşkil etmektedir. Sonuç olarak, içme suyu israfının önlenmesi ve su kayıp oranlarının belirlenen hedeflere indirilmesi için acil önlemler alınması gerekmektedir. Belediyenin su kayıplarını azaltmak amacıyla daha etkin stratejiler geliştirmesi ve uygulamaya koyması önem arz etmektedir. |
BULGU: İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıp-Kaçak Oranının Yüksek Olması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye tarafından yönetilen içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp ve kaçak oranının yüksek olduğu tespit edilmiştir.
08.05.2014 tarih ve 28994 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, bu Yönetmelik’in amacının; su kaynaklarının korunması ve verimliliğin arttırılması doğrultusunda, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi için içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu ifade edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesinde, idarelerin su kayıp oranlarını; bu Yönetmelik’in yürürlük tarihinden itibaren büyükşehir ve il belediyelerinde 5 yıl içerisinde en fazla %30, takip eden 4 yıl içerisinde ise en fazla %25 düzeyine; diğer belediyelerde 9 yıl içerisinde en fazla %30, takip eden 5 yıl içerisinde ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlü olduğu, bu kapsamda bu Yönetmelik uyarınca çıkarılacak Teknik Usuller Tebliği’nde verilen yöntemler çerçevesinde gerekli faaliyetlerin yürütüleceği belirtilmiştir.
16.07.2015 tarih ve 29418 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği’nde ise içme ve kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolü için idareler tarafından alınması gereken tedbirlerin neler olduğu ve hangi yöntemlerin kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Dünyada son dönemde yaşanan iklim değişiklikleri ile kentlerde gerçekleşen nüfus artışı, sanayileşme ve tarımsal kullanıma bağlı olarak su talebi artmakta ve bu durum temiz içme suyu kaynakları üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu nedenle; şehirlerin içme suyu temin ve dağıtım sistemini yöneten idarelerin, içme suyu altyapısını çok yönlü analiz etmesi, modellemesi ve kente verilen suyun tamamını optimum bir şekilde yöneterek su kayıplarını önlemesi gerekmektedir.
Edirne Belediyesinin içme suyu temin ve dağıtım sistemine ilişkin yapılan incelemelerde, su kayıp ve kaçak oranının 2019 yılında %46,40, 2020 yılında %46,20, 2021 yılında %47,87 ve 2022 yılında %48 olarak gerçekleştiği ve yıllar itibariyle aşağı çekilmek yerine bir miktarda yükseldiği görülmüştür. Ayrıntısına aşağıda yer verilen Edirne Belediyesi tarafından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğüne sunulan 2022 yılı su kayıp-kaçak oranları hesap tablosunda; sisteme ne kadar miktarda su girdiği, bunun ne kadarlık kısmının faturalandırıldığı ve ne kadarlık kısmının kayıp-kaçak olarak sistem dışında kaldığı görülmektedir.
Tablo 10: 2022 Yılı Su Kayıp-Kaçak Oranı
| Sisteme Giren Su Miktarı m3 /yıl (100%) 18.396.000 m3 | İzinli Tüketim m3/yıl (%52) 9.592.148 m3 | Faturalandırılmış İzinli Su Tüketimi m3/yıl (%99,7) 9.565.886 m3 |
Gelir Getiren Su Miktarı m3/yıl (%51,9) 9.565.886 m3 |
| Faturalandırılmamış İzinli Su Tüketimi m3/yıl (% 0,3) 26.262 m3 |
Gelir Getirmeyen Su miktarı m3/yıl (%48,1) | |||
| Su Kayıpları m3/yıl (% 48) 8.803.852 m3 |
İdari Kayıplar m3/yıl (•••.%) | İzinsiz Tüketim | Gelir Getirmeyen Su miktarı m3/yıl (%48,1) | |
| Su Kayıpları m3/yıl (% 48) 8.803.852 m3 |
İdari Kayıplar m3/yıl (•••.%) | Sayaçlardaki Ölçüm Hataları | Gelir Getirmeyen Su miktarı m3/yıl (%48,1) | |
| Su Kayıpları m3/yıl (% 48) 8.803.852 m3 |
Fiziki Kayıplar m3/yıl (••..%) | Temin ve Dağıtım Hatları ile Servis Bağlantılarında Oluşan Kayıp Kaçaklar, Arızalar | Gelir Getirmeyen Su miktarı m3/yıl (%48,1) | |
| Su Kayıpları m3/yıl (% 48) 8.803.852 m3 |
Fiziki Kayıplar m3/yıl (••..%) | Depolarda Meydana Gelen Kaçak ve Taşmalar | Gelir Getirmeyen Su miktarı m3/yıl (%48,1) |
Tablodan da görüleceği üzere, Belediyede %48 olan su kaybının nedenleri konusunda yeterli veri bulunmadığından, kayıpların ne kadarının idari, ne kadarının ise fiziki unsurdan kaynaklandığı tespit edilememektedir. Bu durum Belediyenin kaçak su ile mücadelesi üzerinde risk oluşturmaktadır.
Sonuç olarak; gerek içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve su israfının önlenmesi, gerekse “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” doğrultusunda kayıp-kaçak oranının belirlenen yükümlülük oranlarına düşürülmesi amacıyla çalışmalara hız verilmesi, kayıp-kaçakla mücadeleye dair daha etkin bir çalışmanın başlatılması gerekmektedir.