|
ÖZET: MARSU Genel Müdürlüğü’ne ait içme suyu, atık su ve yağmur suyu hatlarının SCADA sistemi ile izlenemediği tespit edilmiştir. SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) sistemi, geniş alanlardaki birimlerin merkezi bir bilgisayar üzerinden kontrol edilmesini ve izlenmesini sağlayan bir sistemdir. Bu sistem, ölçüm elemanlarından alınan verilerin toplanarak saklanmasına olanak tanır ve geçmiş verilerin analizi ile daha etkili planlamalar yapılmasına yardımcı olur. Ayrıca, makine ve ekipmanların durumunu izleyerek olası arızaların önceden tespit edilmesine imkan verir.
Yapılan denetimlerde, MARSU’nun yalnızca Kızıltepe ve Yeşilli Atık Su Arıtma Tesisleri’nde SCADA sisteminin kurulu olduğu, diğer içme suyu ve atık su hatlarının izlenemediği belirlenmiştir. Genel Müdürlük hizmet binasında bir SCADA merkezi bulunmamakta ve SCADA Şube Müdürlüğü henüz kurulmamıştır. Bu durum, idarenin kontrol mekanizmasını zayıflatmakta ve sistemin tüm tesislerle entegre bir şekilde çalışmasını engellemektedir. İdare, SCADA sisteminin kurulması için gerekli çalışmaların başlatıldığını ifade etmiştir. SCADA sisteminin en kısa sürede hayata geçirilmesi, su kayıplarının önlenmesi, kesintisiz su temini ve altyapı yatırımlarının hızlandırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu sistemin etkin kullanımı, su kaynaklarının verimli yönetilmesine ve kullanıcıların ihtiyaçlarının karşılanmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: İçme Suyu ve Atık Su Hatları ile Tesislerin ve Diğer Şebeke Unsurlarının SCADA Sistemi ile İzlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
MARSU Genel Müdürlüğüne ait içme suyu, yağmur suyu, atık su hatları ile tesislerin ve diğer şebeke unsurlarının uzaktan kontrol sistemi (SCADA) üzerinden izlenemediği görülmüştür.
Veri Tabanlı Kontrol ve Gözetleme Sistemi olarak Türkçeye çevrilen SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) sistemi, geniş bir bölgede bulunan birimlerin merkez bilgisayar aracılığıyla kontrol edilmesi, izlenmesi, birimlere ait geçmiş verilerin saklanma vazifesini yapan sistemlerin genel adıdır. Bu sistem sayesinde sahada bulunan ölçüm elemanları tarafından ölçülen veriler sisteme aktarılarak saatlik, günlük, haftalık, aylık, yıllık olarak saklanabilmekte ve gerektiğinde kullanılabilmektedir. Böylece elde edilen bilgilerin operasyonel geçmişi değerlendirilerek daha etkin planlamalar yapılabilmekte, gelecek için tahminlerde bulunulabilmektedir. Ayrıca makine ve ekipmanlarda yaşanabilecek hasarlar otomasyon sisteminden gelen verilerin analiz edilmesiyle önceden belirlenebilmekte ve erken müdahale edilebilmektedir. Makine ve ekipmanların yıpranmasını minimize eden ve dolayısıyla kullanım ömürlerini artıran, bakım ve onarım maliyetlerini kontrol altına alan bu sistem sayesinde insan kaynaklı hataların asgari seviyeye indirilmesine katkıda bulunulmaktadır.
Günümüzde otomasyonun kullanıldığı hemen her alanda SCADA sistemi kullanılabilmektedir. Bu sistemlerin uygulandığı alanlardan biri de içme suyu ve atık su idareleridir. SCADA sisteminin yukarıda ifade edilen faydaları yanında içme suyu ve atık su idareleri özelinde de bir takım olumlu tarafları bulunmaktadır. Örneğin, şebeke üzerindeki bilgiye gerçek zamanlı olarak erişilebilmekte ve bu bilgi doğru karar verme sürecini hızlandırmaktadır. İçme suyu ve atık su tesislerinden şebekelere verilen su ve atık su miktarlarının (7) gün (24) saat boyunca eş zamanlı olarak izlenebilmesine olanak sağlayan bu sistem sayesinde, akaryakıt sarfiyatının durumu, pompaların çalışıp çalışmadığı, elektrik kesintilerinde jeneratörlerin devreye girip girmediği ve diğer olası arıza ve sorunlar hızlı bir şekilde tespit edilerek çözüme kavuşturulabilmektedir. Böylece su kayıp ve kaçaklarının azaltılmasına katkıda bulunularak kullanıcılara sürekli ve yeterli su verilebilmekte, su kaynaklarının optimum düzeyde kullanılması sağlanabilmektedir. Ayrıca atık su arıtma tesislerinde veya içme suyu tesislerinde kullanılan kimyasal maddelerin dozajlarının takibi ve kontrolü yapılabilmekte, tesislerin enerji sarfiyatı, arıtılan su/atık su miktarı ve sistemden uzaklaştırılan çamur miktarı gibi veriler için de günlük/aylık raporlamalar yapılabilmekte, tesislerin performansı değerlendirilebilmektedir.
Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş, Görev, Yetki ve Yönetimine İlişkin Teşkilat Yönetmeliği’nin 43, 44 ve 45’inci maddeleri gereği, kurumda SCADA sisteminin kurulması ve işletilmesi ile ilgili iş ve işlemleri yapmak Su ve Kanal İşletme Dairesi Başkanlığı, Tesisler Dairesi Başkanlığı ve Şebekeler Dairesi Başkanlığının görev, yetki ve sorumlulukları içerisindedir.
Yapılan incelemelerde; MARSU tarafından yürütülen içme suyu ve atık su faaliyetlerinde SCADA sisteminden yeterli düzeyde faydalanılamadığı görülmüş, SCADA sisteminin sadece Kızıltepe ve Yeşilli Atık Su Arıtma Tesislerinde kurulu ve çalışır vaziyette olduğu, şehir genelindeki içme suyu, yağmur suyu ve kanalizasyon hatları, depo ve terfi merkezleri ile diğer şebeke unsurlarının, Derik içme suyu arıtma tesisinin SCADA sistemiyle izlenemediği, Genel Müdürlük hizmet binasında bir SCADA merkezinin bulunmadığı, SCADA Şube Müdürlüğünün henüz kurulmadığı, SCADA sisteminin kurumun tüm tesisleri ile donanım ve hatlarına ilişkin verileri içermemesi nedeniyle idareye ilişkin bütünsel bir kontrol mekanizması sağlamadığı anlaşılmıştır.
İdare bulgu konusu hususa katılmış olup, SCADA sisteminin, kurumun 2560 sayılı Kanun’da sayılan iş ve görevlerinin yürütülmesinde yardımcı olmak üzere en kısa sürede kurulması için gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Su kayıplarının önlenmesi, kayıp ve kaçaklara kısa sürelerde müdahale edilebilmesi, kesintisiz su temini ve yağmur suları ile kullanılmış suların efektif ve verimli şekilde toplanmasının ve uzaklaştırılmasının sağlanması, hatlarda meydana gelen arızaların bakım ve onarımının ve altyapı yatırımlarına ilişkin iş ve işlemlerin hızlandırılması, kurumun 2560 sayılı Kanun’da sayılan iş ve görevlerinin yürütülmesinde kolaylıklar sağlaması açısından SCADA sisteminin mümkün olan en kısa süre içerisinde kurularak faaliyete geçirilmesi gerekmektedir.