|
ÖZET: İçme suyu iletim ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının azaltılması için gerekli çalışmaların başlatılmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Kuraklık nedeniyle içme suyu kaynaklarındaki seviyelerin ciddi şekilde düştüğü ve bu durumun kesintisiz su temininde sorunlar yaratacağı öngörülmektedir. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, ülke genelinde yağışların uzun yıllar ortalamasına göre azaldığını ve bu durumun özellikle İç Anadolu, Marmara ve Ege bölgelerinde daha belirgin hale geldiğini vurgulamaktadır. Nüfus artışı ve iklim değişikliği gibi faktörler, suyun etkili bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Bu bağlamda, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından su kayıplarının yönetimine yönelik çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde, büyükşehir ve il belediyeleri su kayıplarını 2028 yılına kadar %25 oranında azaltmakla yükümlüdür. Ancak, Bilecik Belediyesi’nin bu konuda gerekli yatırımları yapmadığı ve su kayıplarının tespitine yönelik verilerin sağlanamadığı belirtilmektedir. Bu durum, hem içme suyu temininde sorunlara yol açmakta hem de mali kayıplara neden olmaktadır. Sonuç olarak, Bilecik il merkezinin içme suyu güvenliğinin sağlanabilmesi için su kayıplarının kontrolü konusunda etkin adımlar atılması gerekmektedir. Belediye başkanlığı düzeyinde konuya sahip çıkılması ve su tasarrufuna yönelik bilinçlendirme çalışmalarının yapılması büyük önem taşımaktadır. Bu sayede, hem su kaynaklarının verimli kullanımı sağlanacak hem de mali kayıpların önüne geçilecektir. |
BULGU: İçmesuyu İletim ve Dağıtım Sistemlerindeki Su kayıpları Miktarının Azaltılmasına İlişkin Çalışmalara Başlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Son zamanlarda görülen kuraklık nedeniyle içmesuyu temin edilen kaynaklardaki su seviyelerinde ciddi azalmaların yaşanması gerçeği ve yakın gelecekte bu sebeple kesintisiz içmesuyu temininde sorunlarla karşılaşılacağı öngürüsüne rağmen içme suyu iletim ve dağıtım sistemindeki su kayıp kaçaklarıyla ilgili 31.12.2024 tarihi itibarıyla etkin çalışma için gerekli yatırımların yapılmadığı görülmüştür.
Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalarda ülkemiz genelinde cari durum itibariyle kümülatif yağışlar ortalamasında uzun yıllar ortalamalarına göre azalma meydana geldiği, bu yağışlardaki azalmaların özellikle İç Anadolu, Marmara ve Ege Bölgesinin bir kısmında daha şiddetli kendini gösterdiği, özellikle yağış azlığından dolayı içme suyu kaynaklarındaki su seviyelerinin hızlı bir şekilde düşmeye başlaması ile bazı şehirlerin kullanılabilir içme suyu kaynaklarındaki su rezervlerinin kritik seviyelere gerilediği belirtilmektedir.
Gelinen durum itibarıyla gerek nüfus artışı gerekse de iklim değişikliklerinin su kaynaklarına etkisi vb. hususlar suyun kaynaktan aboneye kadar iletim ve dağıtımının verimli bir şekilde yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda gerek ulusal ölçekte gerekse yerel idareler ölçeğinde su kayıp, kaçaklarının etkin yönetimine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlıkları tarafından düzenlemeler yapılmıştır.
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği ve buna ilişkin Teknik Usuller Tebliği yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik çerçevesinde büyükşehir ve il belediyeleri su kayıplarını 2028 yılına kadar en fazla %25 olacak şekilde indirmekle yükümlüdürler.
Bununla birlikte yine Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 29.01.2021 tarih ve 169613 sayılı dağıtımlı yazıda belediyelerin su kaynağından musluğa kadar su kayıplarının azaltılmasına ilişkin çalışmaları yapmaları gerektiği aksi takdirde su kayıplarını azaltmayan idarelerin yeni su kaynağı/kaynaklarının tahsislerine ilişkin taleplerin Bakanlığın ilgili idarelerince dikkate alınmayacağı belirtilmektedir.
Ayrıca, 04.10.2021 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından İçme Suyu Sistemlerinde Su Kayıplarının Azaltılmasına Yönelik İş Termin Planı Genelgesi yayımlanmıştır. Bu genelge ile konunun belediye başkanı seviyesinde sahiplenilmesi hedeflenmiştir.
Yukarıda bahsedilen tüm nedenlerle su kayıp kaçakları iki esas üzerine incelenmelidir. Birincisi ve en önemlisi; söz konusu kayıp kaçak oranı Bakanlık Su Yönetimi Genel Müdürlüğünce belirlenen seviyelere ve bu seviyenin de altına doğru verilerle indirilmediği sürece gelecekte içme ve kullanma suyu temini ve tahsisi ile ilgili problemlerle karşılaşılabilecek olmasıdır. İkincisi ise, önemli mali kayıplar sebebiyle yatırımların finansmanı sorunu ve birçok maliyete katlanıldıktan sonra gerçekleşen kayıp kaçak sebebiyle suyun Bilecik halkı tarafından daha uygun bedelle tüketilmesinin engellenmesi gibi istenmeyen sorunların ortaya çıkacak olmasıdır.
Bilecik Belediyesince Su Yönetimi Genel Müdürlüğü’ne doğru bir şekilde hazırlanarak bildirilmesi gereken veriler, bu verilerin sağlanmasına yönelik yatırımların yapılmaması sebebiyle hazırlanamamış ve ilgili idareye gönderilememiştir. Bu sebeple Bilecik Belediyesinin sorumluluk alanındaki su kayıp kaçak oranının tespiti yapılamamış, kayıp kaçağın azaltılmasıyla ortaya çıkacak olan su varlığı tasarrufu ile finansal tasarruf öğrenilememiştir.
2023 yılı Sayıştay Raporıunda yer alan, ancak 2024 yılında da devam eden konuyla ilgili Kamu İdaresi cevabında, özetle abone servisinden alınan abone verileri, park ve bahçeler müdürlüğünden alınan su kullanım değerleriyle su dengesi tablosunun oluşturulamadığı ve kıyaslama yapılamadığı, bu sebeple önceki yıllara göre artış azalış ve değişim değerlerinin net bilinemediği, bakanlığın ulusal su yönetimi açısından oluşturduğu su kayıp ve kaçak oranlarının azaltılması kapsamında belediyenin vermiş olduğu taahhütlere uymak için çalışmaların yürütüldüğü, bu kapsamda park, bahçe ve sulanan yeşil alanlara sayaç takıldığı, ölçümlere başlanıldığı, su kaynağı elde edilmesi amacıyla yatırımlar yapıldığı, mevcutta şehrin birincil ihtiyacı olan kesintisiz su arzı sorunlarının çözümü için çalışmaların sürdürüldüğü, mevcut teknik ekipman kabiliyeti ve kısıtlı kamu kaynakları sebebiyle su kayıp ve kaçaklarının hesaplanması amacıyla otomasyonunun revizyonu, debimetre alımı, aktuatörlü vana yenilemeleri kapsamındaki işlerin mali kaynak ayrılarak, yatırım planı dahilinde tamamlanacağı, doğru veri elde edilmesi sonrası Ulusal Su Bilgi Sistemine veri girişlerine ivedilikle başlanacağı ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir.
Bu kapsamda Bilecik il merkezinin uzun dönem içmesuyu arz güvenliğinin sağlanabilmesi için İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği çerçevesinde İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliğinde belirtilenin de altında su kayıp oranının sağlanabilmesi için Belediye Başkanı düzeyinde konu sahiplenilerek tüm yatırım ve çalışmaların yürütülmesi, bunun yanında su tasarrufuna yönelik bireysel olarak alınacak tedbirlere ilişkin hane halkı su kullanıcılarının bilinçlendirilmesi çok büyük önem arz etmektedir.