İdare Mülkiyetinde ve Sorumluluğunda Bulunmayan Taşınmazlara Yönelik İdare Bütçesinden Harcama Yapılması (Sayıştay)

BULGU: İdare Mülkiyetinde ve Sorumluluğunda Bulunmayan Taşınmazlara Yönelik İdare Bütçesinden Harcama Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdareye ve İdarenin iştiraki olan Büyük İstanbul Eğitim Turizm ve Sağlık Yatırımları İşletme ve Ticaret Anonim Şirketine (BELTUR AŞ) ait olmayan yerlere, İdare tarafından BELTUR AŞ’nin faaliyette bulunması için yapım işlerinin yapıldığı, bu alanlarda BELTUR AŞ’nin ticari faaliyette bulunduğu ve toplam yapım bedelinin İdare bütçesinden karşılandığı görülmüştür.

BELTUR AŞ, kamu hukuku ve özel hukuk hükümlerine tabi olarak kurulmuş olup faaliyetlerini 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na tabi olarak gerçekleştirmektedir. Ayrıca Şirket, gerçekleştireceği ihaleli işlemlerde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na tabidir.

BELTUR AŞ’nin faaliyet alanı, şirket ana sözleşmesinde gösterilmiş olup bu bağlamda Şirket; restoran, kafeterya, çay bahçesi, pastane işletmeciliği, otel ve tatil köyü inşa etme ve işletme, turizm acenteciliği alanların faaliyet göstermektedir. BELTUR AŞ’nin sermayesinin %99,75’i İstanbul Büyükşehir Belediyesine aittir.

Bu itibarla, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren ve ayrı bir tüzel kişiliği bu şirketin yapmış olduğu ticari faaliyetlerde de kar/zarar durumu şirketin kendi finansal tablolarında gösterilmektedir.

Yapılan incelemede, Menekşe, Caddebostan ve Florya Güneş plajlarını BELTUR AŞ’nin işlettiği, belirtilen plajların mülkiyetlerinin Milli Emlak’a ait olduğu yalnızca Florya Güneş Plajının sadece 201 ada 29 parselinin İstanbul Büyükşehir Belediyesi mülkiyetinde olduğu, bu alan için de BELTUR AŞ’den kira, ecrimisil vb. herhangi bir bedel alınmadığı, faaliyet gösterilen bu plajlardan elde edilen gelirden de İdareye herhangi bir pay verilmediği, söz konusu plajların faaliyet gösterebilmesi ve hizmete hazır bulundurulması maksadıyla yapım işi imalatları yapıldığı ancak bu imalatların Tesisler Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü tarafından ihale edilen;

– 2022 Yılı İstanbul Geneli Spor Salonlarının Bakım ve Onarımı İşi,

– İstanbul Geneli Belediye Mülkleri ile Kamu Binalarının Cephelerinin İyileştirilmesi ve Çatılarının Bakım Onarımı İşi,

– 2024 Yılı İstanbul Anadolu Yakası 1. Grup Belediye Mülkleri ve Kamu Binalarının Bakım ve Onarım İşi,

Dosyaları kapsamında yapıldığı, bedelinin de İdare bütçesinden karşılandığı tespit edilmiştir.

Ayrıca belirtilen plajlara ücret karşılığı giriş sağlanmaktadır. Bu yönüyle, İstanbul’da yer alan, halkın kullanıma bila bedel açık olan plajlardan farklı bir konumdadır. Bu itibarla, söz konusu plajların cankurtaran hizmetinin de yine BELTUR AŞ tarafından karşılanması gerekmektedir. Ancak söz konusu hizmetin İdare tarafından ihalesi yapılan 2024 Yılı İstanbul Plajlarında Cankurtaran Hizmetleri İşi kapsamında karşılandığı ve ödemelerin İdare bütçesinden yapıldığı görülmüştür.

Belirtilen plajlara İdare bütçesinden yapılan harcamanın detayları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 46: Caddebostan, Florya Güneş ve Menekşe Plajlarına Yapılan Harcama Toplamı

BELTUR AŞ’nin ayrı bir tüzel kişiliğe sahip özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren ve kar/zarar amacı taşıyan şirket olmasından dolayı belirtilen yapım ve hizmet işlerini tabi olduğu 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre yürütmesi ve maliyetlerine katlanması gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; plajların İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının mülkiyeti, hüküm ve/veya tasarrufu altında bulunan alanlar olduğu, yapılan imalatların kamu yararı gözetilerek yapıldığı,

17.10.2024 tarih 1434 sayılı Meclis Kararı ile; çay bahçesi, büfe ve sosyal tesisler ile İstanbul genelindeki tüm alanlarda denizden doldurulmak suretiyle kazanılan alanlar başta olmak üzere İBB mülkiyeti, hüküm ve/veya tasarrufu altında bulunan alanların 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesine göre BELTUR AŞ’ye tahsis edildiği, tahsisin 5 yıl süreyle, KDV hariç brüt cironun %7’sinin aylık olarak İdareye ödendiği,

Anılan meclis kararına istinaden bulguya konu hususlara ilişkin işlem tesisi için ilgili birimlerince planlamasının yapılmakta olduğu,

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; acil yardım, kurtarma ve ambulans

hizmetlerini yapar veya yaptırır.” amir hükmü bulunduğu, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yazılı talepleri doğrultusunda, İdarenin görev, yetki ve sorumluluğu kapsamında İstanbul genelinde vatandaşların yoğun olarak denize girdiği sahillerde belirlenmiş yüzme alanları olan plajlarda 2005 yılında başlanarak her yıl yaz sezonu süresince Mayıs-Eylül döneminde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile Cankurtaran Hizmet Alım İhaleleri düzenlendiği, Caddebostan ve Menekşe Plajlarında 2006, Florya Güneş Plajında ise 2007 yılından itibaren cankurtaran hizmeti verilmeye başlandığı, kamu idarelerinin en başta gelen görevinin; vatandaşlarının can ve mal güvenliğini sağlamak olduğu,

3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince sahil şeridinin tümünün halka açık olacağı, Kıyı Kanunu Uygulama Yönetmeliği gereğince de sahil şeridinin 1. bölümünde hiçbir işletme olamayacağı, plaj işleticilerinin sahil şeridinin 2. bölümünde (geri alanlarda) toplum yararına açık ücretli yapılar (giriş ücreti, şezlong ücreti, kafe büfe gelirleri vb.) yapıp buradan gelir elde edebileceği, insanların Kıyı Kanunu ve sair mevzuattan gelen haklarla işletme dışından gelerek denize girmelerinin engellenemeyeceği; yüzme alanına giren halkın tamamını kapsayan ve bu açıdan 24.02.2009 tarihli 1678 sayılı İçişleri Bakanlığının yazısı ekinde belirtildiği üzere insani bir sorumluluk olan mahalli müşterek nitelikteki can kurtarma hizmetinin, kamu kurum ve kuruluşlarınca talep edilen tüm deniz alanlarında bütçe imkanları nispetinde belediyeler tarafından verilmesinin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda belirtilen “kurtarma” ve “belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak” görevlerinin gereği olduğu,

Belediyenin, yüzme alanlarında işletmelere değil, denize giren tüm vatandaşlara cankurtarma hizmeti verdiği, Belediyenin verdiği cankurtarma hizmet alanı ile işletmelerin hizmet alanı Kıyı Kanunu ve sair mevzuatın açık hükümlerinden anlaşılacağı üzere birbirinden ayrılmış bağımsız alan olduğu,

Ayrıca cankurtarma hizmetinin, belediyelerin herhangi bir ücret talep etmeksizin verdiği yangın söndürme, trafik kazalarına müdahale, ambulans vb. hizmetler gibi işletmelerin herhangi bir gelir getirdiğine bakmaksızın verilen hizmetlerle bir tutulabileceği,

Cankurtarma hizmetinin 5393 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine istinaden İdarece yapılmasının hukuken uygun olduğu,

İfade edilmiştir.

İdare cevabında her ne kadar plajların, kendi hüküm ve/veya tasarrufu altında bulunan alanlar olduğunu ve bu alanların işletmesinin meclis kararına istinaden BELTUR AŞ’ye cironun %7’sinin aylık olarak İdareye ödemesi karşılığı tahsis edildiğini ifade edilmiş olsa da, bulguda belirtilen plajlardan yalnızca Florya Güneş Plajının sadece 201 ada 29 parselinin İdare mülkiyetinde olduğu geri kalan kısmın ve diğer plajların İdare mülkiyetinde olmadığı, belirtilen plajlar özelinde 2024 yılında İdareye BELTUR AŞ tarafından herhangi bir ödemede bulunulmadığı, yapılan denetimler neticesinde anlaşılmıştır.

İdare cevabında cankurtaran hizmetinin önemi ile bu hizmetin İdarece sunulmasının mevzuat hükümleri çerçevesinde İdarenin görev ve yetkileri arasında olduğundan bahsedilmiş olsa da, bulgu bünyesinde cankurtaran hizmetinin sunulamayacağı veya İdarenin görev ve yetkisi kapsamında olmadığı belirtilmemiştir. Ancak İdare mülkiyetinde ve sorumluluğunda olmayan, ücret karşılığı girişin sağlandığı, ücretin ödenmemesi halinde girişin engellendiği, İdareye herhangi bir pay verilmeyen veya ödemede bulunulmayan, ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olup özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren BELTUR AŞ’nin, kar/zarar amacı taşıyan şirket olmasından dolayı belirtilen yapım ve hizmet işlerini tabi olduğu Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yürütmesi ve maliyetlerine katlanması gerekmektedir.

Bu itibarla, belirtilen plajların gelir elde etme amacıyla BELTUR AŞ tarafından işletilmesinden dolayı, verilmesi gereken cankurtaran hizmetinin yine hizmet sunucusu tarafından karşılanmasının uygun olduğu değerlendirilmektedir. Kaldı ki, özel mülkiyette bulunan ve ücret karşılığı giriş sağlanan plajlarda bu hizmet, İdare tarafından değil hizmet sunucusu tarafından verilmektedir.

Sonuç olarak, İdare mülkiyetinde ve sorumluluğunda olmayan taşınmazlara yönelik İdare bütçesinden harcama yapılmaması veya yapılan harcamaların ilgili şirketten talep edilmesiyle ilgili gerekli sürecin işletilmesi sağlanmalıdır.