|
ÖZET: İdare tarafından gerçekleştirilen bazı ihalelerde hesaplanan yaklaşık maliyet tutarlarının, piyasa rayiç bedellerini yeterince yansıtmadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, yaklaşık maliyetin belirlenmesinde kapsamlı fiyat araştırmalarının yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu durum, ihale süreçlerinde ilan sürelerinin belirlenmesi, geçici teminat tutarlarının hesaplanması ve yeterlilik kriterlerinin tespit edilmesi gibi birçok önemli unsuru etkilemektedir.
Denetim raporunda, bazı ihalelerde yaklaşık maliyet ile sözleşme bedeli arasında yüksek sapma oranları gözlemlenmiştir. Örneğin, belirli yapım işlerinde yaklaşık maliyet tutarları ile sözleşme bedelleri arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. İdare, bu sapmaların nedenlerini, tekliflerin yüksek verilmesi ve ihale aşamasında düşük teklif sunulması gibi faktörlere dayandırmaktadır. Ayrıca, bazı durumlarda şartların değişmesi nedeniyle de farklılıklar ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından ihale süreçlerinde yaklaşık maliyet tutarlarının daha titiz bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. İdare, gelecekteki ihalelerde piyasa koşullarını daha iyi yansıtan hesaplamalar yapmayı hedeflemektedir. Bu yaklaşım, ihale süreçlerinin şeffaflığını ve rekabetçiliğini artıracaktır. |
BULGU: İdare Tarafından Bazı İhalelerde Hesaplanan Yaklaşık Maliyet Tutarlarının Rayiç Bedeli Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin yaptığı bazı mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ait ihalelerde yaklaşık maliyet tutarlarının sağlıklı olarak belirlenmediği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.” hükmüne, 4734 sayılı Kanun’un bu maddeye ilişkin gerekçesinde ise, “… piyasa fiyatlarını gerçekçi bir şekilde yansıtmadığı görülen tahmini bedel esasına dayalı ihale sisteminden vazgeçilerek, … idarelerce yaklaşık maliyetin ayrıntılı fiyat araştırmaları yapılmak suretiyle gerçekçi olarak belirlenmesi öngörülmüştür.” ifadelerine yer verilmiştir.
İdareler tarafından yapılacak ihalelerde yaklaşık maliyet tutarının her türlü fiyat araştırması yapılarak doğru bir biçimde belirlenmesi önem arz etmektedir. 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde de yer aldığı üzere yaklaşık maliyet; ilan sürelerinin belirlenmesinde ve uygulanmasında, geçici teminat tutarının belirlenmesinde, ihale kapsamında ihtiyaç duyulan ödenek miktarının tespitinde, ihale usullerinin uygulanmasında, doğrudan temin yöntemi ile alım yapılması durumunda doğrudan temin limitlerinin belirlenmesinde, yeterlilik kriterlerinin tespitinde, sınır değer hesabının tespit edilmesinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde, yerli istekliler lehine fiyat avantajı sağlanmasında, sınır değerin altındaki teklif sahibi ile sözleşme imzalanması durumunda kesin teminat tutarının belirlenmesinde dikkate alınarak ihale iş ve işlemleri üzerinde etki etmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından ihalesi gerçekleştirilen bazı işlerde yaklaşık maliyet tutarının sağlıklı bir şekilde belirlenmediği, yaklaşık maliyet tutarı ile sözleşme bedelinin kıyaslanması durumunda sapma oranının yüksek olduğu tespit edilmiştir.
İdare tarafından yapılan bazı ihalelere ilişkin yaklaşık maliyet ile sözleşme bedeli kıyaslamasına ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 8: Bazı İhalelerde Yaklaşık Maliyet ile Sözleşme Bedeli Kıyaslaması
| İhale Kayıt Numarası |
Türü | Yaklaşık Maliyet Tutarı TL | Sözleşme Bedeli TL |
| 2024/24696 | Yapım | 9.866.186,47 | 8.222.222,00 |
| 2024/154106 | Yapım | 26.649.780,78 | 23.149.149,00 |
| 2024/185338 | Yapım | 29.772.576,31 | 23.681.120,00 |
| 2024/465222 | Yapım | 7.492.993,20 | 5.388.370,00 |
| 2024/1206567 | Yapım | 10.462.788,43 | 7.864.400,00 |
| 2024/1250832 | Yapım | 36.460.097,62 | 25.944.798,00 |
| 2024/1250832 | Yapım | 14.595.367,13 | 8.358.058,00 |
| 2024/1279501 | Yapım | 16.844.029,49 | 11.525.750,00 |
| 2024/44330 | Mal Alımı | 24.769.291,00 | 28.762.558,00 |
| 2024/55251 | Mal Alımı | 7.800.000,00 | 3.009.000,00 |
| 2024/566441 | Hizmet Alımı | 10.191.813,10 | 7.200.600,00 |
| 2024/638059 | Hizmet Alımı | 23.348.404,00 | 19.375.904,00 |
| 2024/644581 | Hizmet Alımı | 32.837.779,14 | 20.846.557,14 |
| 2024/644581 | Hizmet Alımı | 47.893.177,92 | 33.374.080,00 |
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından verilen cevapta özetle; bazı ihalelerde yaklaşık maliyet tutarının tespiti için alınan tekliflerde isteklilerin yüksek teklif verip ihale aşamasında düşük teklif verdikleri, bazı ihalelerde ise ihaleye ait yaklaşık maliyet tutarını belirledikten sonra zeyilname ile şartların ve işin miktarının değişmesinden kaynaklı farklılıkların meydana geldiği, hizmet alım işine ait 2 sözleşmede ise ihalede verilen tekliflerin ortalamalarının KASKİ tarafından belirlenen yaklaşık maliyet tutarının üstünde olduğu, yani yüksek bir maliyet belirlenmediği fakat ihale üzerinde kalan isteklinin rekabetten dolayı düşük teklif verdiği ve bundan sonraki ihalelerde yaklaşık maliyet tutarının daha titiz ve piyasa rayiç bedellerini yansıtır şekilde hazırlanmaya çalışılacağı, ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihaleler için hesaplanan yaklaşık maliyet tutarının her türlü fiyat araştırması yapılarak doğru bir biçimde belirlenmesinin kamu kaynaklarının verimli ve etkili kullanılmasında önem arz etmektedir. Dolayısıyla İdare
tarafından ihale sürecinde her türlü şartlar göz önünde bulundurularak yaklaşık maliyet tutarı hesaplanmalıdır. Bulguda yer verilen tablodan da görüleceği üzere yaklaşık maliyet tutarı ile sözleşme bedeli kıyaslandığında ihale konusu işlerin yaklaşık maliyet tutarından sapma oranlarının yüksek olduğu anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, İdare tarafından yapılacak ihalelerde hesaplanan yaklaşık maliyet tutarının ihale iş ve işlemlerinde önemli etkisinin bulunması nedeniyle, ihalelere konu işin/alımın öngörülen bedeli olan yaklaşık maliyet bedelinin daha dikkatli hesaplanması gerekmektedir.