|
ÖZET: İdare tarafından belirlenen içme ve kullanma suyu tarifelerinin, maliyetlerin altında kalması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne ilişkin 2560 sayılı kanunun ilgili maddeleri, su satış tarifelerinin belirlenmesinde maliyet hesaplamalarının esas alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, mevcut durumda idare, “maliyet + kâr” yöntemini uygulamaktan kaçınarak, tarifeleri belirlemiştir.
TESKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği de, su ve atıksu tarifelerinin tespitinde yönetim, işletme ve amortisman giderleri ile kâr oranlarının dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda, idarenin maliyet hesaplamalarına dayalı çalışmalar yapmasına rağmen, Genel Kurulun bu hesaplamaları göz ardı ederek tarifeleri belirlediği anlaşılmıştır. Sonuç olarak, tarifelerin maliyetlerin altında belirlenmesi, idarenin sürdürülebilirliğini tehdit etmekte ve her yıl artan bütçe açıkları ile borç yükünü beraberinde getirmektedir. Özellikle kırsal alanlarda uygulanan indirimler, su satış fiyatlarının maliyetleri karşılamasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle, tarifelerin maliyetlerin üzerinde belirlenmesi gerektiği düşünülmektedir. |
BULGU: İdare Tarafından İçme ve Kullanma Suyu Tarifelerinin Maliyetinin Altında Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarece belirlenen su satış tarifelerinin, maliyet bedelinin altında belirlendiği görülmüştür.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un Ek 5’inci maddesinde bu Kanun’un diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinin ilk fıkrasında; Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masraflar ve bir kâr oranı esas alınır denilmek suretiyle tarifelerin tespitinde maliyet hesabı yapılacağı ve bir kâr oranı ilave edilerek nihai tarifeye ulaşılacağı, hüküm altına alınmaktadır.
TESKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Su satışı ve atıksu tarifesinin esasları” başlıklı 11’inci maddesinde su ve atıksu tarifesi; yönetim ve işletme giderleri, enerji ve malzeme giderleri, personel giderleri, çeşitli masraflar, su isale ve dağıtım giderleri, amortismanlar, aktifleştirilmeyen yenileme, kâr ve ücret giderleri dikkate alınarak tespit edilir denilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat açıklamaları çerçevesinde tarifelerin belirlenmesinde; yönetim, işletme ve amortisman giderleri ile işletme kârı sağlayabilecek bir oranın esas alınacağı belirtilmektedir. Ancak hukuki olarak kayıt altına alındığı halde, idare tarifelerin tespitinde “maliyet + kâr” yöntemini benimsememiştir.
Bu konuda ilgili birimler tarafından içme ve kullanma suyunun maliyet hesabına ilişkin çalışmalar yapılmıştır. 2024 yılı tahmini bütçe verileri esas alınmış, ilçe bazında bölünemeyen maliyetler, bölgelerin abone sayılarına göre oranlanmış ve kâr hariç birim maliyetler hesaplanmıştır.
İdare tarafından hesaplanan birim maliyet ile TESKİ Genel Kurulunca belirlenen ve 2024 yılında aylara göre konutlara uygulanan geçerli tarifeler, birim maliyetler ve tarifenin birim maliyeti karşılama oranı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 8: Hesaplanan Birim Maliyet (Kâr hariç) ile Su Satış Tarifesi Fark Çizelgesi
| Genel Kurul Kararı (Ay) |
İlgili Tarife | Abone Sayısı (Adet) | Hesaplanan Birim Maliyet (TL) (a) | Su Satış Tarifesi (TL) (b) | Atıksu Taifesi (TL) (c) |
Tarife Farkı (%) (b+c/a) |
| 16.11.2023 | Konut / Ocak | 568.080 | 33,86 | 1.Kademe 14,79 |
7,39 | 65,51 |
| 16.11.2023 | Konut / Ocak | 568.080 | 33,86 | 2. Kademe 20,86 |
10,43 | 92,41 |
| 16.11.2023 | Konut / Ocak | 568.080 | 33,86 | 3. Kademe 25,72 |
12,86 | 113,94 |
| 16.11.2023 | Konu t/ Şubat | 569.261 | 39,50 | 1.Kademe 15,78 |
7,89 | 59,92 |
| 2. Kademe 22,26 |
11,13 | 84,53 | ||||
| 3. Kademe 27,44 |
13,72 | 104,20 | ||||
| Konut / Mart | 570.291 | 47,17 | 1.Kademe 16,49 |
8,24 | 52,43 | |
| Konut / Mart | 570.291 | 47,17 | 2. Kademe 23,27 |
11,63 | 73,99 | |
| Konut / Mart | 570.291 | 47,17 | 3. Kademe 28,68 |
14,34 | 91,20 | |
| Konut / Nisan | 571.761 | 47,77 | 1.Kademe 17,01 |
8,50 | 53,40 | |
| Konut / Nisan | 571.761 | 47,77 | 2. Kademe 24,01 |
12,00 | 75,38 | |
| Konut / Nisan | 571.761 | 47,77 | 3. Kademe 29,59 |
14,79 | 92,90 | |
| Konut / Mayıs | 573.010 | 50,07 | 1.Kademe 17,55 |
8,77 | 52,57 | |
| Konut / Mayıs | 573.010 | 50,07 | 2. Kademe 24,77 |
12,38 | 74,20 | |
| Konut / Mayıs | 573.010 | 50,07 | 3. Kademe 30,53 |
15,26 | 91,45 | |
| Konut / Haziran | 573.718 | 49,91 | 1.Kademe 18,14 |
9,07 | 54,52 | |
| Konut / Haziran | 573.718 | 49,91 | 2. Kademe 25,60 |
12,80 | 76,94 | |
| Konut / Haziran | 573.718 | 49,91 | 3. Kademe 31,56 |
15,77 | 94,83 | |
| Konut / Temmuz | 575.303 | 50,02 | 1.Kademe 18,44 |
9,22 | 55,30 | |
| Konut / Temmuz | 575.303 | 50,02 | 2. Kademe 26,02 |
13,01 | 78,03 | |
| Konut / Temmuz | 575.303 | 50,02 | 3. Kademe 32,08 |
16,03 | 96,18 | |
| Konut / Ağustos | 577.199 | 49,06 | 1.Kademe 19,04 |
9,52 | 58,21 | |
| Konut / Ağustos | 577.199 | 49,06 | 2. Kademe 26,86 |
13,43 | 82,12 | |
| Konut / Ağustos | 577.199 | 49,06 | 3. Kademe 33,12 |
16,56 | 101,26 | |
| Konut / Eylül | 578.390 | 49,87 | 1.Kademe 19,51 |
9,75 | 58,67 | |
| Konut / Eylül | 578.390 | 49,87 | 2. Kademe 27,52 |
13,76 | 82,78 | |
| Konut / Eylül | 578.390 | 49,87 | 3. Kademe 33,94 |
16,97 | 102,09 | |
| Konut / Ekim | 579.299 | 51,60 | 1.Kademe 20,09 |
10,04 | 58,39 | |
| Konut / Ekim | 579.299 | 51,60 | 2. Kademe 28,34 |
14,17 | 82,38 | |
| Konut / Ekim | 579.299 | 51,60 | 3. Kademe 34,95 |
17,47 | 101,59 | |
| Konut / Kasım | 580.414 | 53,94 | 1.Kademe 20,67 |
10,33 | 57,47 | |
| Konut / Kasım | 580.414 | 53,94 | 2. Kademe 29,16 |
14,58 | 81,09 | |
| Konut / Kasım | 580.414 | 53,94 | 3. Kademe 35,96 |
17,98 | 100,00 | |
| 29.11.2024 | Konut / Aralık | 581.983 | 58,11 | 1.Kademe 31,70 |
15,85 | 81,83 |
| 29.11.2024 | Konut / Aralık | 581.983 | 58,11 | 2. Kademe 44,72 |
22,36 | 115,44 |
| 29.11.2024 | Konut / Aralık | 581.983 | 58,11 | 3. Kademe 55,15 |
27,57 | 142,35 |
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinde su ve atık su tarifesini belirleme usulü tarif edilirken, aynı Kanun’un 6/f maddesinde, su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karara bağlamak, Genel Kurulun yetki ve görevleri arasında sayılmaktadır. Yapılan incelemede; kurum yönetimince maliyet değerlerine dayalı bir çalışma yapılarak TESKİ Genel Kuruluna sunulmasına karşın Genel Kurulun tarife belirleme yetkisini bu altlık çalışmalar dışında, mevzuatta öngörülen hesaplamalara dayanmaksızın kullandığı anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak ilgili mevzuat hükümlerine uyulacağı ifade edilmiştir.
Genel Kurulca tarifelerin maliyet hesabı dikkate alınmadan ve bir kâr oranı ihtiva etmeden tespit edilmesi, olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Yeni kurulan ve sürekli yatırım yapma ihtiyacı olan bir İdarenin, maliyetlerini abonelerine yansıtmaması, her yıl büyüyen bütçe açıkları ve kanuni sınırın üzerindeki borç yükünü de beraberinde getirmektedir. Özellikle kırsal mahalle ve eski belde belediyeleri için yüzde elli oranlarına varan indirimler, su satış fiyatının maliyeti karşılamasını daha da güçleştirmiştir. Bu açıdan tarifelerin idarenin hizmetlerini sürdürebilirliği açısından maliyetin üzerinde belirlenmesi gerektiği düşünülmektedir.