|
ÖZET: İdare tarafından gerçekleştirilen ihale edilen hizmet alımı ve yapım işlerine yönelik fiyat farkı hesaplamalarında mevzuata uygun hareket edilmediği tespit edilmiştir. Özellikle akaryakıt fiyatlarının hesaplamasında temel endeksin hatalı kullanıldığı, KDV’nin dikkate alınmadığı ve yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programında gecikmeler yaşandığı görülmüştür. Ayrıca, fiyat farkı hesaplamalarında kullanılacak sabit katsayılar ve endekslerin belirtilmediği, hakedişe dahil edilmesi gereken imalatların fiyat farkının hesaplanmasında dikkate alınmadığı belirlenmiştir.
Hizmet alımları ve yapım işlerinde fiyat farkı hesaplamalarına ilişkin usul ve esaslar, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre, akaryakıt fiyatlarının ihale tarihindeki satış fiyatı üzerinden hesaplanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, KDV’nin arındırılması gerektiği ve yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programında yaşanan gecikmelerde doğru endekslerin kullanılmasının zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu İdaresi, yapılan denetimlerde tespit edilen eksikliklerin dikkate alınarak gerekli önlemleri alacağını ve uygulamalarda gereken hassasiyeti göstereceğini belirtmiştir. İhalelerde fiyat farkı hesaplamalarının doğru bir şekilde yapılabilmesi için mevzuata uygunluk sağlanması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İdare Tarafından İhale Edilen Hizmet Alımı ve Yapım İşlerinin Fiyat Farkı Hesaplamalarının Mevzuatta Belirtildiği Şekilde Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan hizmet alımı ve yapım işlerine ait fiyat farkı hesaplamalarında mevzuata aykırı olarak akaryakıt için belirlenen temel endeksin hatalı kullanıldığı, akaryakıt için belirlenen satış fiyatının KDV’den arındırılmadığı, yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programının gerisinde kalınan ayların fiyat farkında hatalı hesaplama yapıldığı, fiyat farkı hesaplamasında kullanılacak sabit katsayılara ve endekslere yer
verilmediği ve hakedişe dahil edilmesi unutulan imalat için hesaplanması gereken fiyat farkının iş programında belirtilen ayın fiyat farkı katsayısı üzerinden hesaplanmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun kapsamındaki idareler tarafından sözleşmeye bağlanan hizmet alımları ve yapım işlerinde uygulanacak fiyat farkı hesabına ilişkin usul ve esaslar 31.08.2013 tarih ve 28751 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar” ve “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar” ile düzenlenmiş ve söz konusu hizmet alımlarına ve yapım işlerine ilişkin sözleşmelerin “Fiyat Farkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; yürürlükteki fiyat farkı kararnamesine göre fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir.
Hizmet alımlarında ve yapım işlerinde mevzuata aykırı olduğu tespit edilen fiyat farkı hesaplarına dair hususlar alt başlıklar halinde aşağıda açıklanmıştır.
Hizmet Alımlarının ve Yapım İşlerinin Fiyat Farkı Hesabında Akaryakıt İçin Belirlenen Temel Endeksin Hatalı Kullanılması
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan; Cadde ve Sokaklarda Kullanılmak Üzere Nakliye Dahil İdare Malı Asfalt ile Asfalt Nakli, Serimi, Sıkıştırılması ve İdare Malı Asfalt İle Asfalt Yama Yapılması Hizmet Alım İşi’ne ve Nizip Belediyesi Nikah Salonu İnşaat Yapım İşi’ne ait fiyat farkı hesabında akaryakıt ürününe ait temel endeksin ihale tarihindeki satış fiyatı olarak alınması gerekirken ihalenin yapıldığı ayın ortalama fiyatı alınarak hatalı hesaplamaya neden olduğu görülmüştür.
Söz konusu işlerin ihale ilan tarihi itibarıyla yürürlükte olan Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın ve Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın 5’inci maddelerinde fiyat farkının hesabında kullanılacak formüle ve formülde yer alan değişkenlerin açıklamalarına yer verilmiştir. Söz konusu esasların her ikisinde de; fiyat farkı hesabının formülünde kullanılan değişkenlerden AYo, akaryakıt ürünleri için ihale tarihindeki satış fiyatını, AYn ise akaryakıt ürünleri için uygulama ayına ait ortalama satış fiyatını temsil etmekte olduğu ifade edilmiştir. Her iki Esas’ın “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde de temel endeksin, akaryakıt ürünlerinden EPDK tarafından fiyatı yayımlananlar için EPDK’nin internet sayfasında yayımlanan ihale tarihindeki satış fiyatı olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi tarafından ihalesi gerçekleştirilen ve yukarıda isimlerine yer verilen hizmet alımının ve yapım işinin akaryakıt ürünlerine ilişkin fiyat farkı hesabında; ihale tarihinde geçerli olan ve EPDK tarafından fiyatı yayımlanan motorin satış fiyatının temel endeks olarak alınması gerekirken, EPDK tarafından fiyatı yayımlanan ihalenin yapıldığı ayın ortalama satış fiyatı temel endeks olarak hesaplamaya dahil edildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından hizmet alımlarında ve yapım işlerinde fiyat farkı formülünde yer alan değişkenlerden akaryakıt ürünleri için geçerli olan AYo temel endeksi olarak, ihale tarihinde geçerli olan ve EPDK tarafından fiyatı yayımlanan satış fiyatının baz alınması gerekmektedir.
Hizmet Alımlarının ve Yapım İşlerinin Fiyat Farkı Hesabında Akaryakıt İçin Belirlenen Satış Fiyatının KDV’den Arındırılmaması
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde, Cadde ve Sokaklarda Kullanılmak Üzere Nakliye Dahil İdare Malı Asfalt ile Asfalt Nakli, Serimi, Sıkıştırılması ve İdare Malı Asfalt ile Asfalt Yama Yapılması Hizmet Alım İşi’ne, Nizip Belediyesi Nikah Salonu İnşaatı Yapım İşi ve Selçuklu Mahallesi İmar Yollarının Açılması Yapım İşi’ne dair fiyat farkı hesabında kullanılan akaryakıt ürünleri satış fiyatlarının KDV hariç olarak alınması gerekirken KDV dahil olarak alındığı görülmüştür.
Söz konusu işlerin ihale ilan tarihi itibarıyla yürürlükte olan Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın ve Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın 5’inci maddelerinde fiyat farkının hesabında kullanılacak formüle ve formülde yer alan değişkenlerin açıklamalarına yer verilmiştir. Söz konusu Esaslar’ın her ikisinde de fiyat farkı hesabının formülünde kullanılan değişkenlerden AYo’ın akaryakıt ürünleri için ihale tarihindeki satış fiyatını, AYn’nin ise akaryakıt ürünleri için uygulama ayına ait ortalama satış fiyatını temsil etmekte olduğu ifade edilmiştir. Her iki Esaslar’ın “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde de satış fiyatı tanımında; akaryakıt ürünleri için, bir önceki yıl gerçekleşen piyasa büyüklüklerine göre en büyük işlem hacmine sahip olduğu EPDK tarafından belirlenen ilk sekiz akaryakıt dağıtım şirketince, EPDK’ye bildirilen ve EPDK’nin internet sayfasında yayımlanan İstanbul ili, Avrupa yakası için geçerli bayi satış fiyatlarının KDV hariç aritmetik ortalamasını, ilk sekiz dağıtım şirketinin tamamının fiyat bildirmemesi halinde bunlardan fiyat bildirenlerin fiyatlarının KDV hariç aritmetik ortalaması olarak belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, bahse konu işlerin fiyat farkı hesaplamalarında akaryakıt ürünleri için satış fiyatının KDV hariç olarak kullanılması gerekirken KDV dahil satış fiyatının dikkate alınarak hesaplandığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından hizmet alımlarında ve yapım işlerinde fiyat farkı formülünde yer alan değişkenlerden akaryakıt ürünleri için geçerli olan AYo temel ve AYn güncel endeksleri için EPDK tarafından açıklanan fiyattan KDV’nin arındırılarak hesaplamaya dahil edilmesi gerekmektedir.
Yüklenicinin Kusuru Nedeniyle İş Programının Gerisinde Kalınan Ayların Fiyat Farkında Hatalı Hesaplama Yapılması
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan, Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’ne ait ihale sözleşmesinin fiyat farkı hesaplamalarında, yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programının gerisinde kalınan aylarda endeks karşılaştırılması yapılması gerekirken fiyat farkı katsayısının karşılaştırıldığı görülmüştür.
Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın; “İş Programı ve Ödenek Dilimi” başlıklı 7’nci maddesinin ikinci fıkrasında, yüklenicinin kusuru nedeniyle herhangi bir aya ait iş programına uyulmadığında, sonraki aylarda yapılacak imalatlarda iş programına uygunluk sağlanıncaya kadar fiyat farkı hesabında, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile fiili imalatın yapıldığı ayın endeksinden düşük olanın esas alınması gerektiği belirtilmektedir.
Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın 5’inci maddesinde fiyat farkı hesaplamasında kullanılması gereken formüle ve formülde yer alan değişkenlerin açıklamalarına yer verilmiştir.
Formülde yer alan Pn katsayısının, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile girdilerin ağırlık oranlarını temsil eden sabit katsayıların formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını ifade ettiği belirtilmiştir. Aynı maddenin dördüncü fıkrasında; formüldeki temel endeksler (o) ve güncel endeksler (n)’in neyi ifade ettiği belirtilmiştir. Pn formülünde yer alan İn, İo, Çn, Ço gibi yer alan değişkenlerin endeksleri ifade ettiği açıkça anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde yüklenicinin kusuru nedeniyle iş programının gerisinde kalınan ve daha sonraki aylarda gerçekleştirilen imalatları içeren hakedişlerin fiyat farkı hesaplamasında, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanının esas alınması gerekirken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın Pn katsayısı ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın Pn katsayısından düşük olanını esas alınmıştır.
Kamu idaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınarak Pn katsayısının hesaplanması ve bu katsayı üzerinden fiyat farkı olarak ödenecek tutarın belirlenmesi gerekmektedir.
Ç) Yapım İşine Ait İhale Dokümanında Fiyat Farkı Hesaplamasında Kullanılacak Sabit Katsayılara ve Endekslere Yer Verilmemesi
Kamu İdaresi tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale edilen Millet Kütüphanesi İnşaatı Yapım İşi’nde, ihale dokümanında fiyat farkı verileceği belirtilmesine rağmen işte kullanılan girdilere uygun bir biçimde sabit katsayıların ve her bir sabit katsayı için kullanılacak endekslerin belirlenmediği görülmüştür.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, 4734 sayılı Kanun’a göre ihale edilen 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde uygulanacak fiyat farkının bu Esaslar’a göre hesaplanacağı belirtilmiştir.
Esaslar’ın “Fiyat Farkı Hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde, fiyat farkı hesabında kullanılacak formüle, sabit katsayılara ve sabit katsayılara ilişkin endekslere yer verilmiş olup idare tarafından işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde sabit katsayıların toplamının bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenerek ihale dokümanında gösterilmesinin ve her sabit katsayı için dördüncü fıkraya göre hesaplamaya esas endeksin belirlenmesinin zorunlu olduğu hükümlerine yer verilmiştir.
Açık İhale Usulü ile İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Tip İdari Şartnamenin 45.3’üncü maddesinin düzenlenmesine ilişkin açıklamaların bulunduğu 36’ncı dipnotunda; İdarenin, sözleşmenin yürütülmesi sırasında fiyat farkı hesaplanmasını öngörmesi durumunda madde metnine “45.3.1. Fiyat farkı hesaplanacaktır.” yazması gerektiği ve İdare tarafından yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun sabit katsayılar ile varsa ilgili alt endeksleri de içeren düzenlemenin bu maddede yapılacağı belirtilmektedir.
Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme’nin “Fiyat Farkı Ödenmesi ve Hesaplanması Şartları” başlıklı 14’üncü maddesinin düzenlenmesine ilişkin açıklamaların bulunduğu 16’ncı dipnotunda; İdarenin, sözleşmenin yürütülmesi sırasında fiyat farkı hesaplanmasını öngörmesi durumunda madde metnine “14.2. Fiyat farkı hesaplanacaktır.” yazması gerektiği ve İdare tarafından yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun sabit katsayılar ile varsa ilgili alt endeksleri de içeren düzenlemenin bu maddede yapılacağı belirtilmektedir.
Yapılan incelemede, yapım işine ait idari şartname ve sözleşmede sabit katsayılara ve her bir sabit katsayı için hesaplamaya esas endekslere yer verilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından fiyat farkı formülünde yer alan sabit katsayılara ve sabit katsayıların her biri için hesaplamaya esas endekslerin belirlenmesi gerekmektedir.
Hakedişe Eklenmesi İhmal Edilen İmalat İçin Hesaplanması Gereken Fiyat Farkının İş Programına Ait Ayın Fiyat Farkı Katsayısı Üzerinden Hesaplanması
Kamu İdaresi tarafından birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan yapım işinde; hakedişe eklenmesi ihmal edilen imalatın, hakedişe eklenmesi kesinleşen ayın fiyat farkı katsayısı yerine imalatın yer aldığı iş programına ait ayın fiyat farkı katsayısı üzerinden fiyat farkı hesaplandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasında; birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan işlerde, herhangi bir imalat için yapılan ara veya kesin metraj sonucu bir imalatın miktarında artma ya da azalma tespit edildiği takdirde, artan ya da azalan miktar (imalat hangi ayda yapılmış olursa olsun) geçici kabul itibar tarihini geçmemek üzere, artış ya da azalışın kesinleştiği ayın fiyat farkı katsayısı (Pn) esas alınarak fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen ve sözleşmesinde fiyat farkı ödeneceği belirtilen 2022/1279163 ihale kayıt numaralı Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde iş programına göre 2023 Kasım ayında gerçekleştirilmesi gerekirken 2023 Aralık ile 2024 Ocak aylarında imalatı gerçekleştirilen 4.229.910,06 TL tutarındaki 2797,38 m3 kemer betonunun, 13.12.2023 tarihli 10. hakedişte metraj listesine eklenmesi ihmal edilmiştir. 14.02.2024 tarihinde düzenlenen 13 numaralı hakedişte metraj listesine eklenmesine karar verilen bu imalat için hesaplanması gereken fiyat farkının, iş programının ait olduğu 2023 Kasım ayındaki fiyat farkı katsayısı (Pn) üzerinden hesaplandığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerinde imalat için yapılan metraj sonucu; bir imalatın miktarında artış tespit edildiğinde, geçici kabul itibar tarihini geçmemek üzere artışın kesinleştiği ayın fiyat farkı katsayısı (Pn) esas alınarak fiyat farkının hesaplanması gerekmektedir.