|
ÖZET: İdare tarafından kamu görevine ilk defa atanan personel hakkında arşiv araştırması yapılmadığı tespit edilmiştir. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, kamu görevine atanacak kişiler için arşiv araştırmasının zorunlu olduğunu belirtmektedir. Bu kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının nasıl yürütüleceğine dair detaylı düzenlemeler içermekte ve ilgili kurumların sorumluluklarını tanımlamaktadır. Özellikle, Milli İstihbarat Teşkilatı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve yerel yönetimlerin bu süreçteki rolü vurgulanmaktadır.
Kanunun 4. ve 5. maddeleri, arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının kapsamını belirlemekte; kişinin adli sicil durumu, kolluk kuvvetleriyle ilişkisi ve olası mahkeme kararları gibi unsurların incelenmesini gerektirmektedir. Ayrıca, Değerlendirme Komisyonu, elde edilen verileri değerlendirerek atama süreçlerine yön vermektedir. Ancak, yapılan incelemeler, idarenin kendi personel şirketi üzerinden işe aldığı yeni personel için bu araştırmaları gerçekleştirmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, kamu kurumları, ilk defa veya yeniden atama süreçlerinde arşiv araştırmalarını yapmakla yükümlüdür. İlgili yazışmaların yapılması ve Değerlendirme Komisyonu’nun oluşturulması, bu süreçlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için gereklidir. Bu bağlamda, idarenin arşiv araştırması yapmaması, kamu güvenliği açısından riskler doğurabileceği için dikkatle ele alınmalıdır. |
BULGU: İdare Tarafından Kamu Görevine İlk Defa Atanan Personele İlişkin Arşiv Araştırması Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden kamu görevine atananlar hakkında arşiv araştırması yapılmadığı görülmüştür.
17.04.2021 tarihli ve 31455 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile; güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkelere, kimler hakkında yapılacağına, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğuna, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağına, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağına, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esaslarına, veri güvenliği ile verilerin saklanma ve silinme sürelerine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup, Kanun’un “Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar” başlıklı 3’üncü maddesinde; arşiv araştırmasının, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacağı, kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
7315 sayılı Kanun’un;
“Arşiv araştırması” başlıklı 4’üncü maddesinde; arşiv araştırmasının; kişinin adli sicil kaydı olup olmadığının, kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit veya kesinleşmiş mahkeme kararları olup olmadığının ve 04.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171’inci maddesinin beşinci ve 231’inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesi olduğu,
– “Güvenlik soruşturması” başlıklı 5’inci maddesinde; güvenlik soruşturmasının, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının mevcut kayıtlardan ve görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesi olduğu,
belirtilmiş olup, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
7315 sayılı Kanun’un “Değerlendirme komisyonu” başlıklı 7’nci maddesinde; yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulacağı, Değerlendirme Komisyonu’nun; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulacağı, memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal verilerin, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletileceği, Değerlendirme Komisyonu’nun da kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacağı hüküm altına alınmıştır.
Bunun yanında, 27.12.2017 tarihli ve 30280 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemelerin Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 126’ncı maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen ek 20’nci maddesinde;
– İl özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebileceği,
– Bu madde kapsamındaki şirketlerde işçilerin işe alımı, işçilere ilişkin personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin üst sınırları, ilk defa alınacak işçilere ilişkin belirlenecek ölçütleri esas alarak yıllık sınırlamaları ve bu kapsamdaki alımlar ile harcamaları izlemeye ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığının görüşleri ve İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu’nun yetkili olduğu,
hüküm altına alınmıştır.
Bu kapsamda 28.04.2018 tarihli ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2018/11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları İle Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Şirket personelinde aranacak şartlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının 6’ncı bendinde işe alınacaklarda aranacak şartlar arasında güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak sayılmış olup, 3’üncü fıkrasında soruşturma ve/veya araştırma taleplerinin ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden isteneceği, intikal eden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçlarının 14.02.2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine göre illerde valilikler bünyesinde teşkil edilen değerlendirme komisyonunca değerlendirileceği, ancak vali tarafından uygun görülmesi halinde sonuçların değerlendirilmesi ilgili idare bünyesinde anılan Yönetmeliğe göre teşkil edilen değerlendirme komisyonuna bırakılabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat kapsamında; statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılması gerekli olup, kurumların ilk defa veya yeniden yapılacak atamalarda/işe alımlarda arşiv araştırması yapılmasına ilişkin olarak ilgili kurumlarla yazışmaların yapılması, komisyonların kurulması ve prosedürlere ilişkin usulleri uygulamaları zorunluluk arz etmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından kendi personel şirketi üzerinden hizmet alımı suretiyle ilk defa / yeniden işe aldığı personele ilişkin olarak arşiv araştırması yapılmadığı görülmüştür.
İdarenin ilk defa / yeniden işe alacağı personel hakkında arşiv araştırması yapılmasına yönelik olarak ilgili kurumlarla yazışmaların yapılması, Değerlendirme Komisyonu değerlendirmelerine istinaden atamaların yapılması ve sürece ilişkin prosedürlerin titizlikle uygulanması gerekmektedir.