BULGU: İdare Tarafından Karşılanan Dağıtım Tesis Giderlerinin Elektrik Dağıtım Şirketinden Geri Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
İdarenin kuruluşundan beri elektrik alımları için ihale yapılmadığı ve dağıtım şirketleri ile sözleşme (Mal alımı sözleşmesi ile tesis yapım sözleşmesi) imzalanmadığı ve dağıtım şirketince yapılması gereken dağıtım tesis giderlerinin ilgili elektrik dağıtım şirketinden talep edilerek geri alınmadığı görülmektedir.
Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinde, dağıtım tesisi, bağlantı hattı ve bağlantı noktasının tanımları yapılmış olup, Yönetmelik’in 15’inci maddesinde, bağlantı noktası dâhil olmak üzere bağlantı noktasından itibaren geri kalan hattın dağıtım tesisi olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla alçak gerilim (AG) seviyesinden bağlı tüketiciler için enerjinin yapı bina giriş noktalarına kadar getirilmesi, orta gerilim (OG) seviyesinden bağlı tüketiciler için tüketim tesislerine ait şalt sahalarının (trafoların) bittiği noktadan sonraki nihayet direğine kadar getirilmesi dağıtım şirketlerinin sorumluluğundadır. Yani trafo kurumları ile enerjinin bina bağlantı noktalarına kadar getirilmesine ilişkin giderlerin dağıtım şirketleri tarafından karşılanması gerekmektedir.
Ancak İdarenin kuruluşundan beri elektrik alımları için ihale yapılmamış olup, elektrik ihtiyaçları kısımlara bölünmek suretiyle, doğrudan temin yöntemiyle karşılanmıştır. İdare tarafından elektrik alımı yapılan dağıtım şirketleri ile sözleşme (Mal alımı sözleşmesi, indirim konulu sözleşme, tesis yapım sözleşmesi) de imzalanmamıştır.
Dağıtım şirketinin, ihtiyaç sahibi kişi ve kurumların enerji talebini, meskûn mahal içinde ve meskûn mahal dışında farklı zaman dilimlerinde söz konusu Yönetmelik’in 10’uncu maddesine göre, AG şebekesi tesis edilmesi durumunda en fazla 6 ay içinde, OG şebekesi tesis edilmesi durumunda en fazla 18 ay içinde (trafo dâhil) karşılaması ve gerekli şebekeyi tesis ederek enerjiyi sağlaması gerekmektedir.
Bu durumda yukarıda belirtildiği üzere (meskûn mahal içinde veya dışında) enerjinin bina giriş noktalarına kadar getirilmesi dağıtım şirketlerinin sorumluluğunda olmakla beraber, aynı Yönetmelik’in 10/A maddesinin 4-c fıkrasında, dağıtım şirketi tarafından bildirilen sürenin uzun bulunması halinde Yönetmelik’in 21’inci maddesine göre gerekli yatırımın bağlantı başvurusu yapan gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılabileceği ifade edilmiştir.
Dağıtım şirketi ile başvuru sahibi arasında imzalanan tesis yapım sözleşmesine göre başvuru sahibince üstlenilip ödenen yatırım bedelinin dağıtım şirketince en fazla 12 eşit taksitle geri ödenmesi gerektiği ve geri ödemenin nasıl ve ne şekilde yapılacağı hususları Yönetmelik’in 21’inci maddesinde açıklanmıştır.
Aynı Yönetmelik’in Geçici 1’inci ve 2’nci maddelerinde ise bu Yönetmelik’in yayımı tarihinden önce gerçek veya tüzel kişiler tarafından yaptırılan trafo yatırımlarına ait işlemlerin nasıl yapılacağı da hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi bütçesinden karşılanan dağıtım tesis giderlerinin ilgili elektrik dağıtım şirketinden geri alınmadığı tespit edilmiştir.
Bu konuya 2018 Yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilmiş olup, İdare tarafından “dağıtım tesis giderlerinin ilgili elektrik dağıtım şirketinden talep edildiği” şeklinde cevap verilmesine rağmen, 31.12.2024 tarihine kadar bu konuda bir işlem yapılmamıştır.
Öte yandan trafo kurumları ile enerjinin bina bağlantı noktalarına kadar getirilmesine ilişkin giderlerin İdare tarafından karşılanmadığı iddia edilmektedir. Ancak yapım işlerine ilişkin ihale dokümanlarında, trafo kurumları ile enerjinin bina bağlantı noktalarına kadar getirilmesinin yükleniciler tarafından bedelsiz olarak yapılacağının belirtilmesinin hukuki bir karşılığı bulunmamaktadır. Zira istekliler tekliflerini belirlerken, trafo kurumları ile enerjinin bina bağlantı noktalarına kadar getirilmesine ilişkin giderleri, üzerine kâr eklemek suretiyle dikkate almaktadırlar.
Örneğin; 2018/327693 ihale kayıt numaralı Erzurum Şehir Hastanesi 2.Etap 700 Yataklı Hastane ve Acil Servis ile Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Altyapı ve Üstyapı Fonksiyonlarının Birleştirilmesi- Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Tadilatı Yapım İşi kapsamında 4 adet trafo yapımı bulunmaktadır. Söz konusu trafoların yüklenici tarafından bedelsiz olarak yapılması mümkün değildir.
Kamu binalarının hizmete açılmasının gecikmemesi için İdare tarafından karşılanan (İdarenin kuruluşundan beri) enerji dağıtım şirketi uhdesindeki söz konusu yatırım tesis giderlerinin ilgili elektrik dağıtım şirketlerinden yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince yasal faizleriyle birlikte geri alınması gerekmektedir.