|
ÖZET: İdare tarafından satın alınan ilk madde ve malzeme niteliğindeki ürünlerin kaydı ve yönetiminde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, Büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydı gereken mal alımlarını bu hesabı kullanmadan kaydettiği ve depo ile kontrol süreçlerinde eksiklikler bulunduğu belirlenmiştir. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Taşınır Mal Yönetmeliği, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Denetim sırasında, yol, su isale hattı ve çeşitli tamiratlar için satın alınan malzemelerin 150 no’lu hesap kullanılmadan kaydedildiği görülmüştür. İdare, bu malzemelerin büyük bir depoda saklanmadığını, iş mahallerine bırakıldığını ve bu süreçte bazı malzemelerin açık hava koşullarında korunmasız kaldığını belirtmiştir. Bu durum, malzemelerin çalınma veya eksilme riskini artırmaktadır. Sonuç olarak, idarenin, satın aldığı veya ürettiği malzemelerin güvenli bir şekilde depolanması için uygun kapalı depo alanları oluşturması ve muhasebe kayıtlarını mevzuatta belirtilen şekilde düzenlemesi gerekmektedir. Bu adımlar, malzeme yönetiminde yaşanan sorunların giderilmesine katkı sağlayacaktır. |
BULGU: İdare Tarafından Satın Alınan İlk Madde ve Malzeme Niteliğindeki Malların Kayıt ve İdaresinde Eksiklikler Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin, alımında ve kullanımında 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydı gereken mal alımlarında, bu hesabı kullanmadan kayıt yaptığı ve bu tür malların depo ve kontrolüne ilişkin eksiklerinin olduğu tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde, kamu kaynaklarının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin:
“Taşınırların kaydı” başlıklı 12’nci maddesinde, Kamu idarelerince, bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınması gerektiği ve kayıtlarının, harcama birimleri itibarıyla yönetim hesabı verilmesine esas olacak şekilde tutulacağı düzenlenmiş ve her bir kaydın belgeye dayanmasının şart olduğu, önceki yıldan devren gelen taşınırlar ile içinde bulunulan yılda herhangi bir şekilde edinilen veya elden çıkarılan taşınırların, miktar ve değer olarak kayıtlara alınarak takip edileceği de belirtilmiştir.
“Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” 13’üncü maddesinde, Taşınırların, teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hâle geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hâllerinde çıkış kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
“150 İlk madde ve malzeme hesabı” başlıklı kısmındaki “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde, hesabın satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılması gerektiği düzenlenmiştir.
“Hesabın işleyişi” başlıklı 116’ncı madde de ise, satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemelerin maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedileceği ve tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin bu hesaba alacak, 630- Giderler hesabına borç kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, üretim veya faaliyetlerde kullanılmak üzere alınan yarı mamul, mamul veya ticari malların, alımlarında ve elden çıkarılışlarında 150 no.lu hesabın kullanılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede ise, yol/kaldırım yapımı, su isale hattı yapımı/tamiratı ve çeşitli duvar tamiratı/yapımı faaliyetlerinde kullanılmak üzere satın alınan malzemelerin 150 no.lu hesap kullanılmadan ilgili mal hesaplarına değer artışı ve gider kayıtlarının yapıldığı görülmüştür. İdare tarafından yapılan açıklamada, bu nevi malzemelerin konulabileceği büyük bir deponun mevcut olmadığı, alınan malzemelerin iş mahallerine bırakıldığı ve iş yapımı sırasında kullanılarak tüketildiği ifade edilmiştir. İş mahallerinde bırakılan bu nevi malzemelerin bazılarının açık hava koşullarına maruz bırakıldığı ve çalınmaya/eksilmeye karşı korunaksız olduğu da tespit edilmiştir.
Kamu idaresi bulgumuzda belirtildiği şekilde ilk madde ve malzeme işlemlerini tesis edileceğini belirtmişse de, yapılacak düzeltici işlemlerin 2024 mali yılına etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, İdare tarafından çeşitli yapım veya üretim işlerinde kullanılmak üzere satın alınan veya İdare bünyesinde üretilen mal ve malzemelerin güvenli şekilde depolanmasını sağlamak için uygun bir kapalı depo alanının hazırlanması ve ilgili muhasebe kayıtlarının mevzuatta belirtilen şekilde yapılması gerekmektedir.