İdare Tarafından Su Faturalarıyla Tahsil Edilen Çevre Temizlik Vergilerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: İdare Tarafından Su Faturalarıyla Tahsil Edilen Çevre Temizlik Vergilerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdare tarafından su faturalarıyla birlikte tahsil edilen çevre temizlik vergilerinin hatalı muhasebeleştirildiği görülmüştür.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Değerli kâğıt ve özel tahakkuk hesapları” başlıklı 469’uncu maddesinde; “Değerli kâğıt ve özel tahakkuk hesapları hesap grubu; bütçe geliri olmayan ve özel kanunları uyarınca, muhasebe birimleri tarafından 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsili gereken alacaklar ve başka birimler adına tahsili istenilen alacakların izlenmesi için kullanılır.” düzenlemesi,

Aynı Yönetmelik’in 948-Başka Birimler Adına İzlenen Alacaklar Hesabının açıklandığı “Hesabın niteliği” başlıklı 470’inci maddesinde; “Başka birimler adına izlenen alacaklar hesabı, başka idareler adına tahsil edilmesi gereken diğer alacakların izlenmesi için kullanılır.” düzenlemesi,

“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 471’inci maddesinde; “Başka birimler adına izlenen alacaklar hesabına ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir:

a) Diğer belediyelere ait ve su tüketim miktarı esas alınmak suretiyle hesaplanan Çevre Temizlik Vergisine ait alacakların izlenmesi

Su tüketim miktarı esas alınmak suretiyle hesaplanan çevre temizlik vergisi, su faturasında ayrıca gösterilmek suretiyle tahakkuk etmiş sayılır. Bu suretle tahakkuk eden vergi, su tüketim bedeli ile birlikte belediyelerce tahsil edilir. Su ve kanalizasyon hizmetleri ayrı bir kanunla düzenlenmiş bulunan büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlardaki çevre temizlik vergisi ise 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun hükümlerine göre kurulan su ve kanalizasyon idarelerince tahsil edilir.

Su ve kanalizasyon idareleri büyükşehir dâhilindeki her ilçe belediyesinin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan konutlara ilişkin olarak tahsil ettiği çevre temizlik vergisi ile bu verginin süresinde ödenmemesi nedeniyle tahsil ettiği gecikme zammının yüzde seksenini tahsilatı takip eden ayın yirminci günü akşamına kadar bir bildirim ile ilgili belediyeye bildirerek aynı süre içinde öder.

Tahsil edilen vergi ve gecikme zammının yüzde yirmisini ise münhasıran çöp imha tesislerinin kuruluş ve işletmelerinde kullanılmak üzere büyükşehir belediyesinin hesabına tahsilatı takip eden ayın yirminci günü akşamına kadar aktarır. Büyükşehir belediye sınırları içinde bulunan belediyelerin kendileri tarafından tahsil edilen çevre temizlik vergisinin yüzde yirmisi aynı esaslar çerçevesinde büyükşehir belediyelerine aktarılır.

Tahsil ettiği vergiyi veya gecikme zammını yukarıda belirtilen süre içinde ilgili belediyeye yatırmayan idarelerden, bu tutarlar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edilir.” düzenlemesi,

“Hesabın işleyişi” başlıklı 472’nci maddesinde ise; “Başka birimler adına izlenen alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:

a) Borç

1) Su ve kanalizasyon idareleri büyükşehir dâhilindeki her ilçe belediyesinin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan konutlara ilişkin olarak tahakkuk ettirdiği çevre temizlik vergisi tutarları bu hesaba borç, 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına alacak kaydedilir.

2) Bu verginin süresinde ödenmemesi nedeniyle tahsil edilen gecikme zammını bu hesaba borç, 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına alacak kaydedilir.

b) Alacak

1) Başka birimler adına izlenen alacaklar hesabında kayıtlı olan tutarlardan yapılan tahsilat bir taraftan 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak, 100-Kasa Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir. Diğer taraftan bu hesaba alacak, 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına borç kaydedilir.

2) Borcun tahsil edilmesine gerek kalmadığının anlaşılması hâlinde bu hesaba alacak, 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına borç kaydedilir.”

düzenlemesi yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, su ve kanalizasyon idareleri büyükşehir dâhilindeki her ilçe belediyesinin belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunan konutlara ilişkin olarak tahakkuk ettirdiği çevre temizlik vergisi tutarlarını 948-Başka Birimler Adına İzlenen Alacaklar Hesabına borç, 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına alacak kaydetmesi, tutarlar tahsil edildiğinde ise 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydetmesi gerekmektedir. Ayrıca tahsil edilen söz konusu bu tutarların, ilgili idarelere gönderilirken bu hesaplardan çıkış yapılarak gönderilmesi, su idarelerinin faaliyet gelirleri ve bütçe hesaplarıyla da ilişkilendirilmemesi gerekmektedir.

Yapılan incelemede, İdare tarafından su faturalarıyla birlikte tahsil edilen çevre temizlik vergilerinin tahakkuk ettirildiğinde, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 948-Başka Birimler Adına İzlenen Alacaklar Hesabına aynı tutarda borç, 399-Diğer Çeşitli Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabı ile 949-Başka Birimler Adına İzlenen Alacak Emanetleri Hesabına aynı tutarda alacak kaydedildiği, ayrıca bu tutarların tahsil edildiğinde ise bütçe hesaplarına da bütçe geliri kaydedildiği tespit edilmiştir.

2024 yılı içerisinde 1.499.056.449,47 TL tutarında ÇTV kaydı yapılmıştır. Böylece dönem içerisinde kullanılmaması gereken 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı, 399-Diğer Çeşitli Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabı, 800-Bütçe Gelirleri Hesabı ve 805-Gelir Yansıtma Hesabına 1.499.056.449,47 TL tutarında fazla kayıt yapılmış, 360-Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına ise aynı tutarda eksik kayıt yapılmıştır.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; konutlardaki çevre ve temizlik vergisi (ÇTV) tahakkuk ve tahsilatlarının İdare görevleri arasında yer aldığı, bu sebeple ÇTV gelirlerinin de kendi gelir hesaplarında gösterilmesinde bir mahsur olmadığı, ÇTV tutarlarını ilgili idareye ödeme aşamasında, hesapların ters çalıştırılarak gelir hesaplarından çıkarıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca ÇTV’nin su bedelleri ile birlikte fatura edildiği ve fatura ödemelerinde kısmi tahsilatında olabildiği bu sebeple ÇTV’nin ayrıca raporlanmasının mümkün bulunmadığı belirtilmiştir.

Ancak bulguda da belirtildiği üzere, ÇTV gelirleri İdarenin geliri değildir. Bu sebeple ÇTV’nin tahakkuk ve tahsilatının İdare tarafından gerçekleştirilmesi belediyelere ait olan bu geliri su faturası bedeli gibi muhasebe kayıtlarına alınmasına imkan vermemektedir. Zira Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre söz konusu ÇTV tutarlarının su bedelinden ayrı olarak nazım hesaplarda izlenmesi gerektiği doğal olarak İdare gelir tahakkuklarının kaydedildiği 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabının ÇTV tutarıyla ilişkilendirilmemesi gerekmektedir. Ayrıca İdare tarafından kısmen ödeme gerçekleştirilen su faturaları da olduğu ifade edilmişse de İdarenin kısmi veya tam ödeme noktasında ayrım yapmadan bütün ÇTV tutarlarını 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile ilişkilendirildiği görülmüştür. Açıklanan nedenlerle İdare bulgu konusu hususu karşılayamamıştır.

Sonuç olarak, İdare tarafından su faturalarıyla birlikte tahsil edilen çevre temizlik vergilerinin tahakkuk, tahsilat ve ilgili idarelere gönderme kayıtlarının yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılması ve bu tutarların İdarenin faaliyet gelirleri ve bütçe hesaplarıyla ilişkilendirilmemesi gerekmektedir.