|
ÖZET: İdare tarafından sunulan hizmetlerin ücretlendirilmesinde, bazı gerçek ve tüzel kişilere mevzuata aykırı olarak indirimler ve ücretsiz tarifeler uygulandığı tespit edilmiştir. 4736 sayılı Kanun, kamu kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmet bedellerinde indirim veya ücretsiz tarifelerin uygulanmasını yasaklamaktadır. Bu bağlamda, yalnızca belirli kişi ve kurumlar için muafiyetler tanınabilmekte, ancak bu muafiyetler dışında kalan gruplara indirim yapılması mümkün değildir. Örneğin, şehit aileleri, gaziler ve engelliler gibi belirli gruplara indirimli tarifeler uygulanması yasaya uygundur.
Denetim bulgularında, çeşitli müdürlükler tarafından alınan kararların, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olduğu ortaya konmuştur. Özellikle, Boğaziçi İmar, Gençlik ve Spor, İmar, İstanbul Darülaceze, Kadın ve Aile Hizmetleri gibi müdürlüklerde, belediye personeli ve diğer kamu çalışanlarına indirimli veya ücretsiz tarifeler uygulanması tespit edilmiştir. Ayrıca, sosyal tesislerde de benzer uygulamalar gözlemlenmiştir. Ancak, bu tür indirimlerin yasal dayanağı bulunmamaktadır. Sonuç olarak, kamu hizmetlerinin ücretlendirilmesinde, yasal çerçeveye uygun hareket edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Belediye meclisleri, yalnızca kendilerine tanınan yetkiler çerçevesinde karar alabilir ve mevzuata aykırı uygulamalardan kaçınılmalıdır. Bu nedenle, Cumhurbaşkanı Kararı veya ilgili mevzuat düzenlemeleri olmaksızın, indirimli veya ücretsiz hizmet sunulması yasal olarak mümkün değildir. |
BULGU: İdare Tarafından Sunulan Hizmetlerin Ücretlendirilmesinde Bazı Kişi, Vakıf ve Kurumlara İndirim veya Ücretsiz Tarife Uygulanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından sunulan çeşitli hizmetlerde, bazı gerçek ve tüzel kişilere mevzuata aykırı olarak çeşitli indirimler ve/veya ücretsiz tarifeler uygulandığı görülmüştür.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen hizmet bedelleri hakkında köklü değişiklikler yapılmış, bir kısım kişi ve kurumların kamu hizmetlerinden faydalanmasında diğer kişi ve kurumlardan daha avantajlı olmasının önüne geçilmiştir.
Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında belediye ve bağlı kuruluşlarının da içinde bulunduğu kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde herhangi bir kişi veya kurum lehine indirimli veya ücretsiz tarife uygulanamayacağı belirtilmiş, altıncı fıkrasında ise birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi ve kurumları tespit etmeye Cumhurbaşkanı’nın, 4736 sayılı Kanun’da 02.07.2018 tarih ve 698 sayılı KHK ile yapılan değişikliğin yürürlük tarihinden önce Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu ifade edilmiştir.
Kanun’un yayımı tarihinden itibaren birçok Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılmış ve çeşitli kişi ve kurumlara muafiyetler tanınmıştır. 4736 sayılı Kanun sonrasında çıkarılan Bakanlar Kurulu kararları her işlem için ayrıntılı şekilde düzenlenmiş, Kanun’a ilişkin uygulamanın tam olarak yerine getirilebilmesi için hizmetten yararlanmada kamu-özel ayrımı dahi yapılmamıştır.
Kanun’un yayımı tarihinden itibaren Bakanlar Kurulunca çıkarılan muafiyet kararlarında; belediye personeli ve kamu kurum ve kuruluşlarının personeline, kamu kurum ve kuruluşlarına veya kamuya yararlı dernekler ile vergi muafiyeti tanınan vakıflara özgü genel bir muafiyet kararı bulunmamaktadır.
Bu nedenle, İdare tarafından hazırlanacak tarife cetvellerinde sadece genel nitelikte çıkarılan muafiyet kararları ile diğer kanunlarda belirtilen muafiyet hükümlerinin uygulanabilmesi mümkün bulunmaktadır. Örneğin; şehit aileleri, gaziler ve engelliler için indirimli tarife uygulanması mevzuata aykırı değildir. Zira mezkûr kişiler hakkında gerek 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde gerekse de 2002/3654 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda genel muafiyet hükmü tanınmış ve bu kişilere her türlü işlemde indirimli ve ücretsiz tarife uygulanabilmesinin önü açılmıştır. Ancak haklarında herhangi bir muafiyet hükmü bulunmayan konularda belediye personeli ve kamu kurum ve kuruluşlarının personeline, dernek ve vakıflara, kamu kurum ve kuruluşlarına indirim yapılması veya bu kişi ve kurumlar için indirimli tarife belirlenmesi veya ücretsiz tarife uygulanması mümkün bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede, 14.12.2023 tarihli ve 1454 sayılı Meclis Kararı ile yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine aykırı olarak alınan kararlarla, Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Gençlik ve Spor Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, İmar Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, İstanbul Darülaceze Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Kadın ve Aile Hizmetleri Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Kültürel Etkinlikler Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Kütüphane ve Müzeler Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Makine İkmal Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Merkez İtfaiye Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, Planlama Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinde, ilgisine göre; belediye-bağlı kuruluş-belediye şirket personeli ve çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının personeline, çeşitli vakıflara, kar amacı gütmeyen köy dernekleri ve STK’lara, çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarına indirim ve/veya ücretsiz tarife uygulandığı tespit edilmiştir.
Ayrıca sosyal tesislerde uygulanan ücret tarifelerinin Başkanlık Oluru ile belirlendiği ve belediye-bağlı kuruluş-belediye şirket personeli ve çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının personeline yine mal ve hizmet bedellerinde indirim uygulandığı görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespitleri üzerine, İdare tarafından özetle;
– Kadın ve Aile Hizmetleri Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinin, müdürlüklerin de ayrılmış olması göz önünde bulundurulduğunda Kadın ve Aile Hizmetleri Şube Müdürlüğü tarafından değil, Çocuk Hizmetleri Şube Müdürlüğü uhdesinde yürütüldüğü, ücret tarifesine konu olan 14.12.2023 tarihli ve 1454 sayılı meclis kararı ile Çocuk Etkinlik Merkezlerinin 20232024 hizmet döneminde uygulanan ücret tarifesinin, belediye personeli ve belediye personeli hariç kategorilerinde herhangi bir fiyat farklılaştırılması uygulamasına gidilmediği, 11.07.2024 tarihli ve 1035 sayılı meclis kararı ile 2024-2025 döneminde uygulanan ücret tarifesinde ise, belediye personeli veya belediye personeli hariç gibi herhangi bir kategoriye yer verilmeksizin hizmetten faydalanan tüm velilerin sosyo-ekonomik durumlarına göre ücretsiz ve ücretli olarak belirlendiği, ailelerin sosyo-ekonomik durumlarının, meslek elemanları tarafından yapılan sosyal incelemeler neticesinde değerlendirildiği ve sosyal inceleme sonucu muhtaçlığı tespit edilen ailelere ihtiyaçları doğrultusunda destek olunduğu, Meclis Kararı ile ücret tarifesine konu edilen ve yukarıdaki açıklamalardaki hususlarla belirlenen grupların “4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” kapsamında değerlendirilemeyeceği, bir ticari faaliyetin kapsamında hizmet üretmedikleri, ücretsiz veya indirimli bir tarife belirlenmesinden çok hizmetin kapsam, nitelik ve kriterlerine bakıldığında bir sosyal hizmet niteliğinde olduğu ve bir gelir desteği modeli ortaya konulmasının amaçlandığı ifade edilmişse de, ilgili müdürlüğe ilişkin ücret tarifesi incelendiğinde; ücretsiz hizmet sunumu olduğu ve haklarında herhangi bir muafiyet hükmü veya mevzuat düzenlemesi bulunmayan konularda, bahsi geçen kişilere indirimli veya ücretsiz tarife uygulanmasının yukarıda yer verilen mevzuata göre mümkün bulunmadığı değerlendirilmiştir.
– Kültürel Etkinlikler Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesinin; kültür merkezlerinin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından belirlenen ücret tarifesi çerçevesinde talep eden kurum ve kuruluşlara tahsis edildiği, tahsislerin belirlenmesinde kültür merkezlerinin konumu, tahsise konu etkinliğin günü ve saatinin ücretlendirmeyi belirlediği, herhangi bir kişi, kurum ya da kuruluşa istisna uygulanmadığı, indirime gidilmediği, kültür merkezlerindeki ücret tarife cetvellerinin mezkûr kanuni düzenlemeler ışığında düzenlenerek tahsis tarifelerinde kamu- özel ayrımını kaldıran, herhangi bir etkinlik ya da kuruluşa istisna tanımayan ve tahsis talep eden kurumların niteliğine göre bir ücretlendirmeyi esas alan bir güncelleme yapılarak Büyükşehir Belediye Meclisine sunulmasının planlandığı ifade edilmişse de; ilgili müdürlüğün tarife cetvelinin “Açıklamalar” kısmı incelendiğinde haklarında muafiyet hükmü bulunmayan çeşitli kişi ya da gruplara ücretsiz tarife uygulanmasına ilişkin hüküm bulunduğu görülmektedir.
– İstanbul Darülaceze Şube Müdürlüğüne ilişkin bulguda yer alan ücret tarifesinde belirtilen indirime ait gerekli düzeltme ve güncellemenin 12.12.2024 tarih ve 1722 no.lu meclis kararı ile düzenlendiği belirtilmişse de herhangi bir kanıtlayıcı bilgi ya da belge gönderilmemiştir.
– Makine İkmal Şube Müdürlüğüne ilişkin yapılacak çalışmalarda bulguyla ilgili gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
– Kütüphane ve Müzeler Şube Müdürlüğüne ilişkin ücret tarifesi ile ilgili olarak; 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesine yer verildikten sonra engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirli vatandaşlara daha uygun yöntemlerle hizmet verilmesi amacıyla ücretsiz hizmet sunulduğu, bunun haricinde müzelere giriş ücretlerinde gerçek veya tüzel kişilere yönelik mevzuata aykırı herhangi bir indirim ve/veya ücretsiz tarife uygulaması bulunmadığı, müzelere ait ücret tarifesinde uygulanan muafiyet ve istisnaların, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ilgili yönergesine uygun olarak yürütüldüğü ifade edilmişse de; bulguda mevzuatla düzenlenmiş veya haklarında muafiyet ve istisna hükmü bulunan kişilere yönelik herhangi bir eleştiri bulunmamaktadır. İlgili müdürlüğün ücret tarifesi incelendiğinde bahsi geçen kapsam dışında yer alan kişi ve grupların ücretsiz tarifeden yararlanmalarına ilişkin düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Yukarıda yer verilen müdürlüklerden diğerleri bulguya ilişkin herhangi bir açıklamada bulunmamışlardır.
Ayrıca belediye meclislerinin yetkileri kanunlarda belirlenmiş olup söz konusu meclisler ancak kendilerine verilen yetki çerçevesinde karar alabilmektedir. Söz konusu meclisler kanunla kendilerine yetki verilmeyen bir konuda karar alamayacağı gibi kanunların açık hükmüne aykırı karar da alamayacaklardır.
Sonuç olarak, Cumhurbaşkanı Kararı ile verilmiş herhangi bir muafiyet hükmü veya mevzuat düzenlemesi olmadan yukarıda bahsi geçen hizmetlerin Belediye Meclisi tarafından belirlenen ücret tarifesi veya Başkanlık Oluru ile indirimli veya ücretsiz sunulmaması gerekmektedir.