|
ÖZET: İdare taşınmazları için gerçekleştirilen değer artırıcı harcamaların, ilgili varlıkların muhasebe kayıtlarına eklenmediği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, Büyükşehir Bağlı İdaresi tarafından işletilen arıtma tesislerinde satın alınan pompa, cihaz ve bakım-onarım giderleri, doğrudan gider olarak kaydedilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, maddi duran varlıkların değerini artıran harcamaların bu varlıkların kayıtlı değerine eklenmesini ve amortisman hesaplamasında dikkate alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Yapılan incelemelerde, 2024 yılı içerisinde İdare tarafından su isale ve kanalizasyon hatları ile arıtma tesisleri için toplam 3.904.981,22 TL tutarında değer artırıcı bakım ve onarım harcaması yapıldığı, ancak bu harcamaların ilgili varlıkların kayıtlı değerine eklenmediği ve doğrudan gider olarak muhasebeleştirildiği belirlenmiştir. Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen limitlerin aşılması durumunda, bu harcamaların değer artırıcı olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, İdarenin envanterinde yer alan taşınmazlar için yapılan değer artırıcı harcamaların kaydedilmemesi, 2024 yılı mali tablolarında 252-Binalar Hesabı’nda 3.904.981,22 TL eksiklik ve 630-Giderler Hesabı’nda aynı tutarda fazlalığa yol açmıştır. İdare, bu durumu düzeltmek için gerekli çalışmaları yapacağını belirtmiş, ancak sunulan belgelerin düzeltici işlem niteliği taşımadığı anlaşılmıştır. |
BULGU: İdare Taşınmazları İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların İlgili Varlığın Muhasebede Kayıtlı Değerine Eklenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından arıtma tesislerinin işletilmesi kapsamında satın alınan pompa, cihaz, tribün gibi mal ve malzemeler ile değer arttırıcı nitelikte olan bakım ve onarım giderlerinin ilgili duran varlık maliyetine eklenmeden doğrudan gider kaydedildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin atıf yaptığı Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 27’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilip amortisman hesaplamasında dikkate alınması gerektiği ve bunların dışında maddi duran varlıklar için yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamalarının gider olarak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan 47 sıra numaralı “Amortisman ve Tükenme Payları Tebliği”nde duran varlıklardan hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı belirtilmiş olup, Tebliğ’in 4’üncü maddesinde duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamı olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde, amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı belirtilmiştir.
Anılan Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde, taşınmaz hesaplarında kayıtlı duran varlıklar için yapılan harcamalardan 34.000,00 TL’lik limiti aşanların değer artırıcı harcama olarak kabul edileceği ve henüz amortisman ayırma süresini tamamlamamış olan duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların, varlığın maliyet bedeline eklenerek kalan amortisman süresince eşit olarak amortisman ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından bu limit 07.11.2023 tarihinde 114.000,00 TL olarak güncellenmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, duran varlıklar için yapılan harcamalardan Tebliğ’de belirlenen limitleri aşanlar değer artırıcı harcama olarak kabul edilecek ve varlığın kayıtlı değerine eklenerek ilgili maddi duran varlık hesabında muhasebeleştirilecektir.
Yapılan incelemede; 2024 yılı içinde İdare tarafından su isale ve kanalizasyon hatları ile arıtma tesislerinin yapımı, sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi ve bakım onarımı işleri kapsamında toplam 3.904.981,22 TL tutarında değer arttırıcı nitelikteki bakım ve onarım yapıldığı ancak bu bakım onarım harcamalarının Tebliğ’de belirlenen limitin üzerinde olmasına rağmen varlığın kayıtlı değerine eklenmediği, söz konusu harcamaların doğrudan gider olarak muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Maddi duran varlıklar için yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, sağlanan faydayı artıran her türlü maliyetin ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; bulguda tespit edilen hususun yerine getirilmesi için gerekli çalışmaların yapılacağı ve sonraki süreç için azami özen gösterileceği ifade edilmiştir. Ayrıca bulguda belirtilen husus ile ilgili olarak İdare tarafından 2024 yılına ait bazı ödeme emirleri ve muhasebe işlem fişleri ek olarak gönderilmiştir. Ancak söz konusu belgeler bulguda belirtilen iş ve işlemlere ilişkin düzeltici işlem niteliğinde olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, İdarenin envanterinde kayıtlı taşınmazlar için yapılan değer arttırıcı harcamaların varlığın kayıtlı değerine eklenmemesi nedeniyle, İdarenin 2024 yılı mali tablolarında 252-Binalar Hesabı 3.904.981,22 TL noksan, 630-Giderler Hesabı ise bu tutar kadar fazla olarak yer almıştır.