|
ÖZET: İdare taşınmazlarının tahsisinde mevzuata aykırı uygulamalar tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75. maddesi, belediyelerin taşınmazlarını yalnızca asli görevleri doğrultusunda, belirli sürelerle yerel idareler ve kamu kurumlarına devretmesine izin vermektedir. Ancak, Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan bazı tahsisler, bu yasal çerçeveye uymamaktadır. Örneğin, tarihi eser niteliğindeki taşınmazların çeşitli dernek ve vakıflara bedelsiz olarak tahsis edildiği görülmüştür.
Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu tür tahsislerin belirli şartlara tabi olduğunu açıkça belirtmektedir. Bu bağlamda, tarihi taşınmazların korunması gerektiği ve bu tür varlıkların kullanım haklarının Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın iznine bağlı olduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, belediyenin dernek ve vakıflarla ortak projeler gerçekleştirebilmesi mümkün olsa da, taşınmaz tahsisleri bu kapsamda değerlendirilemez. Mevzuata uygun olmayan tahsislerin iptal edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: İdare Taşınmazlarının Tahsislerine ilişkin Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdareye ait taşınmazların bir kısmının tahsisinin mevzuata aykırı olarak yapıldığı görülmüştür.
13.07.2005 tarih ve 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin d bendinde, belediyelerin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda, kendilerine ait taşınmazları aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebileceği veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yine maddenin devamında, (Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md.), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29’uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 10’uncu maddesinin belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmayacağı da açıkça belirtilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun söz konusu 29’uncu maddesinde aynen; “Gerçek veya tüzel kişilere Kanunda veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir…” denilmektedir.
Dolayısıyla 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun yukarıda belirtilen 75’inci maddesi Ek fıkra: 12/11/2012-6360/19 md. ile getirilen istisnası kapsamında, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesine dayanılarak belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılamayacağı açıkça hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından alınan;
13.07.2017 tarih ve 2017/258 sayılı kararla bir taşınmazın bir derneğe protokol kapsamında tahsis edildiği,
18.09.2017 tarih ve 2017/1084 sayılı kararla tarihi eser niteliğindeki bir taşınmazı bir vakfa 10 yıllık işbirliği protokolü kapsamında süresi boyunca bedelsiz tahsis edildiği,
19.10.2017 tarih ve 2017/1986 sayılı kararla tarihi eser niteliğindeki bir taşınmazı bir vakıfa 10 yıllık işbirliği protokolü kapsamında süresi boyunca bedelsiz tahsis edildiği,
20.02.2018 tarih ve 2018/957 sayılı kararla tarihi eser niteliğindeki bir taşınmazı bir derneğe 10 yıllık işbirliği protokolü kapsamında süresi boyunca bedelsiz tahsis edildiği,
– 16.04.2020 tarih ve 2020/1097 sayılı kararla tarihi eser niteliğindeki bir taşınmazı bir derneğe, ikinci kez 3 yıllığına uzatılan bir işbirliği protokolü kapsamında süresi boyunca bedelsiz tahsis edildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan Kanun maddelerinde de açıkça belirtildiği gibi belediyeler tarafından taşınmaz tahsisi ancak aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere yapılabilmektedir. Bunun dışında belediyeler tarafından dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve ne ad altında olursa olsun benzeri teşekküllere yardım ya da tahsis yapılamayacağı Kanun koyucu tarafından açıkça hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, bina ya da kat mahiyetinde olup yukarıda belirtilen vakıf ve derneklere tahsis edilen bazı taşınmazlar 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında özel olarak korunması gereken tarihi binalardır.
Adı geçen Kanunun “Devlet malı niteliği” başlıklı 5’inci maddesinde, Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzelkişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının Devlet malı niteliğinde olduğu belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un “Kullanma” başlıklı 14’üncü maddesinde ise, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının intifa haklarının, belirli sürelerle kamu hizmetlerinde kullanılmak üzere, Devlet dairelerine, kamu kurum ve kuruluşlarına, kamu menfaatine yararlı milli derneklere bırakılmasının veya gerçek ve tüzelkişilere kiraya verilmesinin Kültür ve Turizm Bakanlığının iznine tabi olduğu ifade edilmektedir.
2863 sayılı Kanun’da açıkça belirtildiği gibi taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının kullanım hakkı Kültür ve Turizm Bakanlığının iznine tabi tutulmuştur.
İdare cevabında 13.07.2017 tarih ve 2017/258 sayılı kararla bir derneğe protokol kapsamında tahsis edilen taşınmazın Trabzon İl Müftülüğüne tahsisisi sağlanacağı ifade edilmekle birlikte bulgu konusu husus devam etmektedir. Ayrıca tarihi eser niteliğindeki taşınmazların da süre sonunda bedelsiz tahsislerinin sona ereceği belirtilmekle birlikte bulgu konusu tahsisler halihazırda devam etmektedir.
Sonuç olarak; İdare, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin (c) bendi uyarınca dernek ve vakıflarla ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir ancak söz konusu projeler kapsamında vakıf ve derneklere İdare taşınmazlarının tahsisi, aynı Kanun’un 75’inci maddesinin (d) bendine göre mümkün değildir ve tahsislerin iptal edilmesi gerekmektedir.