|
ÖZET: Devlet Su İşleri (DSİ) Bölge Müdürlüğü tarafından verilen sondaj izinlerine sahip kuyulardan elde edilen su miktarının net olarak bilinmediği tespit edilmiştir. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 2. maddesi, yeraltı suyunun çeşitli alanlarda faydalı kullanımını tanımlarken, 4. maddesi ise kuyu açan kişilerin yalnızca kendi ihtiyaçları için gerekli suyu kullanabileceğini belirtmektedir. Bu bağlamda, suyun kiralanması yetkisi, 6360 sayılı Kanun ile büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idarelerine devredilmiştir.
Trabzon ilinde, işyeri kuyu aboneleri için DSİ ile su tüketim miktarlarına dair yeterli veri bulunmadığı gözlemlenmiştir. Özellikle yüksek su tüketimi olan işletmelerin (oteller, havuzlar, su oyun parkları vb.) su tüketim miktarlarının belirlenmesi için DSİ Bölge Müdürlüğü ile işbirliği yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, olası kaçak su kullanımlarının önlenmesi ve atık su yönetimi açısından önem taşımaktadır. Sonuç olarak, su tüketim miktarlarının belirlenmesi, kiralama kapsamındaki kuyularla ilgili çalışmaların başlatılması ve bu süreçlerin sürdürülebilirliği için DSİ ve TİSKİ arasında entegre bilgi paylaşım sistemlerinin kurulması gerekmektedir. İdare, bu bulgular doğrultusunda gerekli adımları atma niyetinde olduğunu belirtmiştir. |
BULGU: İdarece, Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü Tarafından Sondaj İzni Verilen Kuyulardan Çekilen Su Miktarının Bilinmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından, Devlet Su İşleri (DSİ) Bölge Müdürlüğünce sondaj izni verilen kuyulardan tedarik edilen su miktarının tam olarak bilinmediği görülmüştür.
167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 2’nci maddesinde;
“(■■■)
Faydalı kullanış: Yeraltı suyunun içmede, temizlikte, belediye hizmetlerinde, hayvan sulamada, zirai sulamada, maden ve sanayide, sportif vesair tesislerde kullanılması.
Faydalı ihtiyaç: Yeraltı suyunu kullanacak kimsenin faydalı kullanışları için muhtaç olduğu su miktarı.
(■■■)”
Olarak tanımlanmaktadır.
Aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde; kuyu açan kimsenin bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyaçlarına yetecek miktarını kullanmaya yetkili olduğu, bu miktarı aşan suların 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verileceği, faydalı ihtiyaç miktarının tahsis edilecek maksada göre ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğü tarafından tayin ve tesbit edileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere sondaj kuyularına ilişkin olarak tüm yetki Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünde bulunmaktadır. Sondaj kuyularından çıkarılan suyun kiralanmasına ilişkin yetki ise 6360 sayılı Kanun ile büyükşehirlerde özel idarelerin tüzel kişiliğinin kaldırılması ile su ve kanalizasyon idareleri tarafından kullanılmaya başlanılmıştır.
Yapılan incelemelerde; Trabzon ili merkezinde işyeri kuyu abonesi olan işyerlerinin bulunduğu ancak bu abonelere ilişkin DSİ ile birlikte su tüketim miktarlarına ilişkin çalışmaların yeterli seviyede olmadığı tespit edilmiştir.
Özellikle kuyu suyu kullanımı çok olan abonelerden (oteller, otel havuzları, su oyun parkları gibi) başlanmak üzere DSİ Bölge Müdürlüğünce sondaj izni verilen kuyulara ilişkin tüketim miktarlarının ortaklaşa bir çalışmayla saptanması, bu kuyularda olması muhtemel kaçak su kullanımlarını, atık su ve deşarjlarını önleyecek tedbirlerin alınması, bedellendirilmesi gereken kısımların bedellendirilip tahsilatının sağlanması, büyük tüketicilere öncelik verilerek çalışmalara başlanılmalıdır.
Bu iş ve işlemlerin sürekliliğinin sağlanması için yer altı su izinleri, tüketim miktarları ve kullanımları ile ilgili tüm bilgilerin DSİ ve TİSKİ arasında paylaşımına yönelik entegre sistemlerin kurulması gerekli görülmektedir.
İdare tarafından verilen cevapta, bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda çalışmalara başlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç itibarıyla; söz konusu kuyulara ilişkin su tüketim miktarlarının DSİ ile ortaklaşa bir çalışmayla saptanması, bu kuyularda olması muhtemel kaçak su kullanımlarını, atık su ve deşarjlarını önleyecek tedbirlerin alınması, su tüketim miktarlarının belirlenmesi ve kiralama kapsamına giren kuyular ile ilgili çalışmalara başlanılması gerekmektedir.