İdarece Ödenmesi Gereken Su Tahlil ve Analiz Ücretlerinin Ödenmemesi ve Muhasebe Kayıtlarına Alınmaması (Sayıştay)

BULGU: İdarece Ödenmesi Gereken Su Tahlil ve Analiz Ücretlerinin Ödenmemesi ve Muhasebe Kayıtlarına Alınmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İl Sağlık Müdürlüğünce köylerde yapılan ve İdareye fatura edilen su tahlil ve analiz ücretlerine ilişkin ödenmeyen fatura bedellerinin muhasebe kayıtlarına alınmadığı görülmüştür.
İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik’in “İzleme, Dezenfeksiyon ve Analiz Özellikleri” başlıklı 10’uncu maddesinde tüketime sunulan içme kullanma suları, yönetmelik eki tablolarında belirtilen sıklıklarda ve ekinde belirtilen tablolarda yer alan parametrik değerlere uyulup uyulmadığını belirlemek, suyun organoleptik ve mikrobiyolojik kalitesi ile aynı zamanda içme suyu arıtımının yapılması durumunda, bu arıtımın (özellikle dezenfeksiyon) etkili olup olmadığı hakkında düzenli bilgi sağlamak için gerekli verileri temin etmek maksadıyla denetleme ve kontrol izlemesine tabi tutulacağı belirtilmektedir.
İlgili Maddenin devamında, halkın tüketimine sunulan içme kullanma suyu denetim ve analiz işlemlerinin suyun kalitesinin denetimi niteliğinde olduğu, mevzuata uygunluk denetimi amacıyla alınacak su numunelerinin İl Sağlık Müdürlüğünce alınacağı, alınan su numune analizlerinin Sağlık Bakanlığınca yetki verilen laboratuvarlarda yaptırılacağı, Kurumca yapılacak veya yaptırılacak her türlü tetkik ve tahlil bedelinin ilgili mahalli idarece karşılanacağı, belediyelerce ödenecek tetkik ve tahlil bedellerinin, Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarına belediyelerce tahakkuk ettirilecek su kullanım bedellerinden mahsup edileceği ve buna ilişkin usul ve esasların Kurumca belirleneceği ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 5’inci maddesinde; mahalli idarenin içme kullanma suyu temin edilmesinden sorumlu olan belediye veya il özel idaresini ifade ettiği hüküm altına alınmıştır.
5302 sayılı İl Özel İdare Kanunu’nun “İl özel idaresinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; belediye sınırları dışında su sağlanmasına yönelik tesislerin yapılması görevi il özel idarelere verilmiştir.
Yukarıda ele alınan mevzuat gereği, Düzce ilindeki köylerin içme ve kullanma suyu temininden sorumlu idare Düzce İl Özel İdaresi olduğundan İl Sağlık Müdürlüğünce yapılan köylerdeki su tahlil ve analiz ücretleri İl Özel İdareye fatura edilmektedir. Ancak, İl Sağlık Müdürlüğünce idare adına fatura edilen söz konusu tahlil ve analiz bedellerinin 2017’den bu yana ödenmediği ve 2023 yılı sonu itibarıyla ödenmeyen toplam tutarın 6.092.788,00 TL’ye ulaştığı tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, idareye ilgili Yönetmelik kapsamında yüklenen sorumluluk gereği İl Sağlık Müdürlüğünce yaptırılarak idareye bildirilen su tahlil ve analiz fatura bedellerinin muhasebe kayıtlarının yapılarak içinde bulunulan yılın faaliyet dönemi tablosu ile mali tablolarında yer almasının sağlanması adına Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 254’üncü maddesi gereği 329 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı kullanılarak giderleştirilmesi, faturalar ödendiğinde ise söz konusu hesabın ters kayıt ile kapatılması gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; Köylerdeki içme sularının getirilmesinde muhtelif kanunlardaki hükümler gereği Özel İdare, DSİ ve köy muhtarlıklarının sorumluluklarının olduğu, Köylerin Anayasaya göre özel idare ve belediyeler gibi ayrı tüzel kişiliklerinin bulunduğu ve Köy İçme Suları Hakkında Kanunu’nun 10’uncu maddesine göre köy ihtiyar meclisine devir ve teslim edilen ve bir köye ait olan tesislerin bakım, onarım ve işletmesi ve icabında bazı parçalarının yenilenmesi, o köy İhtiyar Heyetinin vazifesi olup bu yolda ihtiyar edilecek masraflar köy bütçesinden ödeneceği, Muhtelif kanunlarca ortaya çelişkili bir durumun çıktığı ve il özel idaresine tahakkuk ettirilen su analiz ve tahlil ücretlerinin ödenmesinin kaldırılması, mükerrerlik teşkil eden kanun ve yönetmelik hükümlerinin yeniden düzenlenmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
Ancak, bulguda yer verilen İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre İl Sağlık Müdürlüğünce halkın tüketimine sunulan içme sularına ilişkin yapılacak su tahlil ve analiz ücretlerinin sorumluluk alanlarına göre belediyelerce ya da il özel idarelerince karşılanması gerekmekte olup İl Sağlık Müdürlüğü de buna istinaden köylerde yapılan su tahlil ve analizleri bedelini İdareye fatura etmektedir. Dolayısıyla, yürürlükte olan düzenlemenin hükümleri ile ortaya çıkan bir durumu yok saymak ve bunu uygulamamak idarenin insiyatifinde değildir. İdare tarafından düzenlemenin mevzuata uygun olmadığı ya da çelişkili olduğu iddiası var ise bunun çözümü yargıya başvurularak düzenlemenin iptal edilmesi yoluna gidilmesidir. Bu durumda dahi, fatura edilen bedellerin muhasebeye yansıtılarak fiilen ortaya çıkan borçların mali tablolarda yer alması ve İdarenin borç durumunun gerçeği yansıtmasının sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, idarenin ilgili fatura bedellerini herhangi bir cezaya maruz kalmamak adına ödemesi gerektiği düşünülmektedir.