BULGU: İdarece Onaylanan Hakediş Raporlarının Zamanında Tahakkuka Bağlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Anahtar teslim götürü bedel yapım işlerinde, İdarece onaylanan geçici hakediş raporlarının yasal süresi içerisinde tahakkuka bağlanmadığı görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinde; geçici hakediş raporlarının yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça her ayın ilk beş işgünü içinde düzenleneceği, hazırlanan ve iki tarafça imzalanmış bulunan geçici hakediş raporunun, tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkili makamlar tarafından düzeltilebileceği, hakediş raporunun, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı, bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde ödeme yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Diğer yandan Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşmenin 11’inci maddesinde; hakediş raporlarının, Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, her ayın ilk beş iş günü içinde düzenleneceği, hakediş raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödeneceği belirtilmiştir.
İdare ile yükleniciler arasında imzalanan sözleşmeler incelendiğinde, ödeme şartlarına ilişkin ayrıca bir düzenleme yapılmadığı, tip sözleşmede geçen hükümlerin işlere ait sözleşmelerde aynen uygulandığı görülmüştür.
Yukarıda yer verilen hükümler doğrultusunda; hakediş raporunun imzalanıp idareye verilmesinden sonra 30 günlük onay süresinin başlayacağı, idarenin hakedişi onayladığı tarih itibarıyla başlayan 30 günlük süre içerisinde tahakkuk işleminin gerçekleştirilmesi gerektiği ve tahakkuk işleminin tesisinden sonra da 15 günlük ödeme süresinin başlayacağı anlaşılmaktadır. Diğer yandan, onay ve tahakkuk sürelerinin toplamının 60 gün olabileceği gibi, belirtilen 30 günlük süreler bitmeden önceki tarihlerde de onay ve tahakkuk işlemlerinin yapılabileceği, bu durumda 15 günlük ödeme süresinin 30 günlük tahakkuk süresi sonundan itibaren değil, tahakkuk işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren başlayacağı ve bu süre içerisinde (son gün de dâhil) ödeme yapılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; İdarece onaylanan bazı hakedişlerin 30 gün içinde tahakkuka bağlanmadığı, bazı hakedişlerin onay tarihinden itibaren 40, 60 ya da 70 gün gibi süreler geçtikten sonra tahakkuka bağlandığı tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak hakedişin son ödeme tarihinin tespiti konusunda ve hakediş ödemesinin zamanında yapılmadığı gerekçe gösterilerek işte meydana gelen gecikmeler nedeniyle yüklenici tarafından iletilen süre uzatımı taleplerinin değerlendirilmesi ve verilecek ilave sürenin miktarı konusunda idarece tereddütler oluştuğu görülmüştür. Söz konusu hatalı uygulamanın; işin sözleşme ve şartnamesine uygun olarak zamanında bitirilmesi sürecini olumsuz etkileyebileceği değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden idarece bulguda yer alan hususa iştirak edilmekle birlikte; onaylanan hakedişlerin tahakkuka bağlanma aşamasında işe ait ödeneğin bulunmaması nedeniyle tahakkuk sürecinin geciktiği, ödeneğin idareye intikal etmesi halinde hakkedişin tahakkuka bağlandığı ifade edilmiştir.
Ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; ödeneği olmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamayacağı düzenlenmiştir. Kanunun 62’nci maddesinin (a) bendinde ise; yatırım projelerinin plânlanan sürede tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla, birden fazla yılı kapsayan işlerde ihaleye çıkılabilmesi için işin süresine uygun olarak yıllar itibariyle ödeneğin bütçelerinde bulunmasını sağlamak üzere programlamanın yapılmış olmasının zorunlu olduğu, ilk yıl için öngörülen ödeneğin, yılı merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen stratejik öneme sahip yatırımlar veya projeler hariç olmak üzere, proje maliyetinin % 10’undan az olamayacağı ve başlangıçta daha sonraki yıllar için programlanmış olan ödenek dilimlerinin sonraki yıllarda azaltılamayacağı ifade edilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; ödenek olmadan ve ödenek planlaması yapılmadan yapım işi ihalelerine çıkılamayacağından, ödeneğin bulunmaması nedeniyle tahakkuk işleminin yapılamadığı yönündeki gerekçenin mevzuat çerçevesinde bir geçerliliği bulunmamaktadır.
Sonuç olarak; yapım işlerine ait geçici hakedişlere ilişkin, mevzuat hükümleriyle belirlenen tahakkuk sürelerine uyulması gerekmektedir.