|
ÖZET: İdare tarafından sunulan hizmetlerin ücretlendirilmesinde, mevzuatta belirtilmemesine rağmen, ticari nitelikte olmayan indirim ve muafiyet uygulamaları tespit edilmiştir. Belediyede çalışan personel, yakınları, meclis üyeleri ve muhtarlar için yapılan bu indirimler, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde değerlendirildiğinde, belirli sınırlamalara tabidir. İlgili kanunlar, belediyelerin harç veya katılım payı kapsamına girmeyen isteğe bağlı hizmetler için ücret tarifesi belirleme yetkisini meclislere vermekte, ancak indirim uygulamalarını kısıtlamaktadır.
4736 sayılı Kanun, kamu kurumlarının sunduğu hizmetlerde indirim yapma yetkisini sınırlandırarak, yalnızca işletmecilik gereği yapılan ticari indirimlerin dışında herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarifelerin uygulanamayacağını belirtmektedir. Ayrıca, muafiyetlerin belirlenmesi yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Bu bağlamda, belediye meclisinin tarifeleri belirleme yetkisi devam etmekle birlikte, indirim ve muafiyet konularında dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, idarenin gelir kaybını önlemek amacıyla, mevzuatta belirtilen zorunlu veya isteğe bağlı indirim ve muafiyetler haricinde, sunulan hizmetlerde herhangi bir indirim veya muafiyet sağlanmaması gerektiği ifade edilmektedir. Bu durum, belediyenin mali sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İdarece Sunulan Hizmetlerin Ücretlendirilmesinde Mevzuatta Yeri Olmamasına Rağmen Ticari Nitelikte Olmayan İndirim ve Muafiyet Uygulanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarece sunulan hizmetlerin fiyatlandırılmasında belediyede çalışan personel ve yakınları ile meclis üyeleri ve muhtarlara indirim uygulamasına gidildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (f) bendinde; “Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.” Meclisin görevleri arasında sayılmaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Ücrete tabi işler” başlıklı 97’nci maddesinde; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediyeye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.” hükmüne yer verilmiştir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan; “Genel bütçeye dâhil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” hükümleri ile kamu hizmetlerinin ücretlerinde indirim yapma yetkisi sınırlandırılmıştır. Aynı maddede “Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir” denilmek suretiyle mezkûr hizmetler ile ilgili muafiyetlerin Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, muaflıklar ve ticari gayeyle yapılacak indirimler dışında herhangi bir indirim yapılmaması esastır.
İdarenin hesap ve işlemlerin incelenmesi neticesinde; Tüm-Bel-Sen ile Belediye arasında imzalanan ve 01.03.2024-28.02.2026 tarihleri arasında geçerli olan Toplu İş Sözleşmesinin,
“Sendikanın Yararlanabileceği Salon Araç ve Gereçler” başlıklı 11’inci maddesinde;
“Sendika: eğitim, seminer, konferans ve benzeri sosyal, eğitsel toplantılar için işverenin salon ile araç ve gereçlerinden işverenle anlaşma sağlayarak ücretsiz yararlanır”,
“İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurulunun Görevleri” başlıklı 43’üncü maddesinde,
cc
(n) İşveren, işçi sağlığının devamını sağlamak için olanakları ölçüsünde her işyerinde Yeteri kadar spor salonu veya tesisini açmaya çalışır. işçiler bu salon ve tesislerden ücretsiz yararlanırlar.
• • • ,
“Kreş ve Anaokulu Ödeneği” başlıklı 51’inci maddesinde,
C-işveren işçilerin belediye kültür merkezlerinde sergilediği sosyal ve kültürel
etkinliklerinden ücretsiz olarak yararlanması için gerekli çabayı gösterir.”
hükümleri yer almaktadır.
Yine İdare tarafından hazırlanarak karara bağlanan 2024 yılı ücret tarifelerinde;
– İşletme Müdürlüğü ücret tarifesinde otoparklar için; Belediye personeline abonelik ücretlerinin %50 indirimli, 0-8 saat arasında ücretsiz uygulanacağı, meclis üyeleri ve muhtarlara 1 adet kontenjan olmak üzere otoparklardan ücretsiz yararlanacağı, kültür merkezi salon kiralamalarında Belediye personeline %25 indirim uygulanacağı,
– Yazı İşleri Müdürlüğü ücret tarifesinde nikâh hizmet ücretleri için; Şişli İlçesinde ikamet eden vatandaşlar için çarşamba günleri kıyılacak nikâhlar için ücret alınmayacağı ve belediye personeli ile birinci derece yakınları için nikâh işlemlerinin ücretsiz olacağı,
ifade edilmektedir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından özetle, bu durumun 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu 97’inci maddesine uygun olduğu, harç ve katılım payı dışındaki isteğe bağlı hizmetler için düzenlenecek tarifeye göre ücret alma yetkisinin belediye meclislerine verildiği ve bu yetkinin kullanımı ile ilgili bir sınırlamanın getirilmediği, tespite ilişkin hususun meclisin bilgisine sunulacağı, ifade edilmiştir.
Ancak mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere 4736 sayılı Kanun belediye meclisinin tarife belirleme yetkisini ortadan kaldırıcı nitelikte değildir. Tarife belirleme yetkisi yine belediye meclisinin uhdesindedir ve fakat tarife belirlerken dikkate alması gereken bazı hususları belirtmektedir. Zira 4736 sayılı Kanun;“…işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.” demek suretiyle indirim yapma yetkisini sınırlandırmış ve “Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir” demek suretiyle de muafiyet yetkisini Cumhurbaşkanına vermiştir. Dolayısıyla ücret tarifelerini belirleme yetkisi 5393 sayılı Kanun gereği belediye meclisine aittir ancak indirim ve muafiyet ile ilgili sınırları ise 4736 sayılı Kanun belirlemektedir.
Sonuç olarak, İdare gelirlerinde azalmaya yol açmamak adına, mevzuatta belirtilen zorunlu ya da ihtiyari indirim ve muafiyetler haricinde, İdarece sunulan ücrete tabi hizmetlerde herhangi bir kişi veya kuruluşa indirim ya da muafiyet sağlanmaması gerekmektedir.