|
ÖZET: İdarenin araç kiralama süreçlerinin merkezi bir şekilde yürütülmemesi, takip ve kontrol eksikliklerine yol açmaktadır. Her birimin kendi ihtiyaçlarına göre ayrı ayrı yürüttüğü kiralama işlemleri, araç temini, kullanımı, akaryakıt tüketimi ve bakım süreçlerinde sorunlar yaratmaktadır. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, kamu kaynaklarının etkili ve verimli bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Ancak mevcut durumda, her birimin bağımsız yöntemlerle araç temin etmesi, verimliliği olumsuz etkilemekte ve maliyetlerin artmasına neden olmaktadır.
Denetim raporları, merkezi bir araç kiralama ihalesinin yapılmaması nedeniyle, araçların akaryakıt tedariki, kullanım durumu ve bakım süreçleri hakkında eksik verilere ulaşılmadığını göstermektedir. Bu durum, araçların kullanım amacının ve kaynaklarının merkezi olarak izlenmesini zorlaştırmakta, dolayısıyla kontrol mekanizmalarını etkisiz hale getirmektedir. Ayrıca, birimler arasındaki koordinasyon eksikliği, araç fazlalığı ve yetersizliği gibi sorunlara yol açarak operasyonel karmaşıklığı artırmaktadır. İdare, araç kiralama süreçlerinin merkezi bir planlama ile düzenlenmesi gerektiğini kabul etmektedir. Tüm birimlerin ihtiyaçlarını kapsayan tek bir ihale ile yürütülecek kiralama işlemleri, süreçlerin daha düzenli bir şekilde takip edilmesine ve kamu kaynaklarının etkin bir biçimde kullanılmasına olanak tanıyacaktır. Bu yaklaşım, hesap verebilirliği artıracak ve kamu kaynaklarının şeffaf yönetimini sağlayacaktır. |
BULGU: İdarenin Araç Kiralama Süreçlerinin Merkezi Olarak Yürütülmemesi Neticesinde Takip ve Kontrol Eksikliği Oluşması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdarenin araç kiralama süreçlerinin her birim tarafından ayrı ayrı yürütülmesi ve tüm birimlerin ihtiyaçlarını kapsayan merkezi bir araç kiralama ihalesinin bulunmaması sebebiyle, bu durumun araçların temini, kullanımı, akaryakıt tüketimi, bakım ve onarım süreçlerinde takip ve kontrol eksikliğine neden olduğu tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
5018 sayılı Kanun’un “Mal yönetiminde etkililik ve sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesine göre; kamu idarelerine ait malların edinilmesi, kiralanması, tahsis edilmesi, yönetilmesi, kullanılması ve elden çıkarılması işlemleri, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkelerine göre yapılmalıdır. Bu ilkeye aykırı işlem ve eylemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması konusunda yetki verilen kişiler sorumlu tutulmuştur. Bu düzenleme, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve amaca uygun şekilde yönetilmesini ve kullanımını sağlamayı hedeflemektedir.
Aynı Kanun’un “İç kontrol” başlıklı 55’inci maddesi uyarınca ise iç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçler olup iç kontrol sistemi ile mali iş ve işlemlerin kontrol sürecinden geçirilip riskin en aza indirilmesini amaçlanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, genel araç ihtiyaçlarını karşılamak üzere merkezi bir araç kiralama ihalesinin yapılmadığı, bu nedenle her bir birimin araç ihtiyaçlarını kendi ihtiyacına binaen ve muhtelif tarihlerde doğrudan temin yoluyla yapılan kiralamalar, yüklenicilerden kontrollük hizmetleri kapsamında sağlanan araçlar ve farklı şekillerde temin edilen araçlarla karşıladığı görülmüştür.
Denetim kapsamında, idarenin kullandığı araçlara ilişkin akaryakıt tedariki, kullanım durumu, temin şekli ve bakım-onarım süreçleri incelenmeye çalışılmış, ancak farklı birimlerin araç ihtiyaçlarını bağımsız yöntemlerle karşılaması nedeniyle sağlıklı ve eksiksiz verilere ulaşılamamıştır. Bu durum, araçların temin kaynağının, kullanım amaçlarının, akaryakıt tüketiminin ve bakım-onarım süreçlerinin merkezi olarak takip edilmesini zorlaştırmakta ve kontrolünü imkânsız hale getirmektedir.
Her birimin ayrı ayrı araç kiralaması, aynı ihtiyacın farklı yöntemlerle karşılanmasına neden olarak maliyetlerin artmasına ve kamu kaynaklarının verimsiz kullanılma riskine yol açmaktadır. Bu durum, birimler arasında koordinasyon eksikliği yaratabileceği gibi, araç kullanımında plansızlık ve dengesizliklere de neden olabilmektedir. Bazı birimlerde araç fazlalığı yaşanırken, bazı birimlerde araç yetersizliği görülebilmekte; merkezi bir yönetim eksikliğinden kaynaklanan bu durum, araç kiralama ve kullanım süreçlerinde operasyonel karmaşıklığa ve iş süreçlerinin gereksiz yere zorlaşmasına neden olmaktadır. Ayrıca, araç kiralama, kullanım ve giderlerine ilişkin verilerin merkezi şekilde raporlanamaması, hesap verebilirlik açısından sorun teşkil etmekte ve idarenin kamu kaynaklarını etkin ve şeffaf biçimde yönetmesini engellemektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, araç kiralamaları ve takibine ilişkin gerekli düzenlemelerin yapılacağı belirtilmiştir.
İdarenin tüm birimlerinin araç ihtiyaçlarını merkezi bir planlama ile belirlemesi ve bu ihtiyaçları kapsayacak şekilde tek bir ihale yapılarak araç kiralama süreçlerinin yürütülmesi sağlanmalıdır. Bu sayede, araçların temininden kullanımına kadar olan süreçlerin düzenli bir şekilde takip edilmesi, eksiksiz ve doğru bir veri tabanının oluşturulması ve kamu kaynaklarının daha etkin, ekonomik ve verimli kullanılması mümkün olacaktır.