|
ÖZET: İdarenin banka hesaplarından doğrudan kesilen icra ödemeleri ve kamulaştırma giderleri, hatalı bir şekilde muhasebeleştirilmiştir. Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bu kesintilerin 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’na kaydedilmesi, ilgili mevzuat hükümlerine aykırıdır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 110 ve 111’inci maddeleri, bu tür alacakların yalnızca mahkeme ve Sayıştay tarafından tebliğ edilen ilamlarla kaydedilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, İdarenin banka hesaplarından çekilen tutarların mahiyeti tam olarak belirlenmediğinden, bu tutarlar yanlış bir şekilde alacak olarak izlenmiştir.
Yapılan incelemeler, kesintilerin genellikle İdare aleyhine sonuçlanan davalardan kaynaklandığını ortaya koymuştur. Hukuk Müşavirliği ile yapılan yazışmaların yetersizliği, bu giderlerin 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’nda sürekli birikmesine neden olmuştur. Sonuç olarak, 2024 yılı itibarıyla 218.733.060,71 TL tutarındaki bu kesintilerin, İdare açısından bir alacak değil, gider olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. İdarenin, bu tutarları doğru bir şekilde muhasebeleştirebilmesi için Hukuk Müşavirliği ve ilgili birimler arasında etkin bir koordinasyon sağlaması gerekmektedir. Bu hatalı muhasebeleştirme, mali tabloların yanıltıcı olmasına yol açmaktadır. |
BULGU: İdarenin Banka Hesaplarından Doğrudan Kesilen Tutarların Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin banka hesaplarından doğrudan kesilen icra ödemeleri ve kamulaştırma giderlerine ilişkin tutarların hatalı muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğ’nin 110’uncu maddesinde; 140- Kişilerden Alacaklar Hesabının, faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan alacakların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 111’inci maddesinde; hesaba yapılacak kayıtlara ilişkin olarak, Sayıştay ve diğer mahkemelerce verilip ilgili dairelerden kuruma tebliğ olunan ilamlarla, denetim elemanlarının yaptıkları inceleme ve denetimler veya idare amirlerinin yaptıkları kontroller sonucunda düzenleyecekleri raporlarla ortaya çıkan alacakların hesaba kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına kayıt gerektiren alacakların Sayıştay ve mahkeme tarafından kuruma tebliğ edilen ilamlarda yer alan alacaklar ile denetimler sonucu tespit olunan alacaklar olduğu ifade edilerek, bu kapsamda yer almayan alacakların hesapla ilişkilendirilmemesi gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin banka hesaplarından doğrudan çekilen tutarların mahiyetinin bilinmemesi nedeniyle 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına aktarıldığı görülmüştür. Banka hesaplarından çekilen tutarların mahiyetinin araştırılması amacıyla işin ayrıntısına inildiğinde bu kesintilerin, İdare aleyhine sonuçlanan kamulaştırma davaları sonucunda yapılan kesintiler veya İdarenin taraf olduğu davaların aleyhte sonuçlanması sonucu üçüncü kişilere ödenmek üzere icra daireleri tarafından kesilen tutarlar olduğu görülmüştür.
140- Kişilerden Alacaklar Hesabına alınan bu tutarların Hukuk Müşavirliğinden gelen cevaplara istinaden Muhasebe Şube Müdürlüğü tarafından 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına alacak, 630-Giderler Hesabı ile 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydı yaparak ilk kayıtta açılan kişi borcunu kapatılmaktadır. Ancak Hukuk Müşavirliği ile yapılan yazışmaların yıllara sâri bir hale gelmesi veya bazı durumlarda hiç cevap gelmemesi gibi nedenlerle mahiyeti belirlenemeyen giderlerin 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında sürekli tekâmül ederek bakiye bırakmasına yol açılmaktadır.
Muhasebe Şube Müdürlüğünün banka hesap özetinden gördüğü ilgili tutarları, kişi borcu açılmasını gerektiren bir durumun bulunup bulmadığını kontrol etmeden 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında izlemesi mevzuata uygun düşmemektedir. Zira mevcut durumun bu şekilde muhasebe kayıtlarına alınması, İdarenin hesabından çekilmiş bir tutarın sanki İdarenin bir alacağı varmış gibi 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında tekâmül ettirilmesine ve mali tablo kullanıcılarına yanıltıcı bilgi sunulmasına neden olmaktadır.
Yıllar itibarıyla süre gelen ve 2024 yılsonu itibarıyla İdarenin banka hesaplarından kesilen toplam 218.733.060,71 TL’lik tutarın 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında izlenmesi mevcut durumda kişi borcu olmamasına rağmen hesapta varmış gibi gözükmesine neden olmaktadır. Zira bu tutarlar İdare açısından bir alacağı değil gideri ifade etmektedir. İdarenin banka hesaplarından doğrudan icra daireleri ve bankalar tarafından kesilen tutarların hatalı izlenmemesi için Hukuk Müşavirliği ve İdarenin ilgili birimleri arasında koordinasyonun sağlanması ve kesintilerin mevzuatında belirtilen şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine; İdare tarafından, banka hesaplarından doğrudan kesilen icra ödemeleri ve kamulaştırma giderlerine ilişkin alacakların faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan bir alacak olduğundan ve mahkeme kararı henüz kesinleşmemiş bir alacağın, İdare lehine de sonuçlanabilme ihtimaline karşılık söz konusu tutarların 140-Kişilerden Alacaklar hesabında izlendiği, bu tutarların ödenmediği ve blokeli olarak bekletildiği ifade edilmiştir. Ayrıca 630-Giderler Hesabının dava sonuçlanmadığı için kullanılmasının doğru olmayacağı, dava hangi yıl sonuçlanırsa o yılın gideri olması gerektiği belirtilmiştir.
İdare tarafından her ne kadar hesaptan para çekilmediği paraların blokeli olduğu söylense de İdarenin banka hesaplarından icra daireleri tarafından söz konusu tutarları çekildiği bu durumda İdare açısından mahkeme kararı kesinleşmese bile bir gider oluştuğu görülmektedir. Zira bu durum ilk derece mahkemesinin kaybedilmesi sebebiyle gerçekleşmektedir. Hal böyle iken İdarenin banka hesaplarından çekilen bir tutarın sanki İdare geliri varmış gibi alacak hesaplarında izlenmesi mevzuata uygun düşmemektedir. İdarenin banka hesaplarından doğrudan icra daireleri ve bankalar tarafından kesilen tutarların hatalı izlenmemesi için Hukuk Müşavirliği ve İdarenin ilgili birimleri arasında koordinasyonun sağlanması ve kesintilerin mevzuatında belirtilen şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Bu sebeple İdare bulgu konusu hususu cevabı bulgu konusu hususu karşılamamaktadır.
Sonuç olarak İdarenin banka hesaplarından doğrudan kesilen tutarların hatalı muhasebeleştirilmesi nedeniyle, 2024 yılı bilançosunda 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı 218.733.060,71 TL fazla tutarla, faaliyet sonuçları tablosunda da 630-Giderler Hesabı 218.733.060,71 TL eksik tutarla yer almıştır.