|
ÖZET: İdarenin banka hesaplarından yapılan doğrudan kesintilerin muhasebeleştirilmesinde hatalar tespit edilmiştir. Özellikle icra ödemeleri, banka komisyon giderleri ve genel bütçe vergi gelirlerinden yapılan kesintiler, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı olarak 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’na kaydedilmiştir. Bu hesap, yalnızca faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan alacakların izlenmesi için kullanılmalıdır. Yapılan incelemeler, bu tür kesintilerin 630-Giderler Hesabı üzerinden muhasebeleştirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur.
İdare, kesintilerin mahiyetinin bilinmediğini belirterek 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’nın kullanılmasını savunmuştur. Ancak, mahkeme kararları doğrultusunda yapılan ödemelerin idareye bildirilmesi gerektiği ve bu bilgilerin hukuk müşavirliği ile muhasebe birimi arasında paylaşılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, idarenin birimleri arasındaki koordinasyon eksikliğinden kaynaklanmakta olup, 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’nın yanlış kullanımı mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Sonuç olarak, 2024 yılı bilançosunda 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı, 2.782.087.071,97 TL fazla gösterirken, 630-Giderler Hesabı’nda aynı tutar eksik görünmektedir. İdarenin, banka hesaplarından yapılan kesintileri mevzuata uygun şekilde muhasebeleştirmesi gerekmektedir. |
BULGU: İdarenin Banka Hesaplarından Doğrudan Kesilen Tutarların Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin banka hesaplarından doğrudan/haczen kesilen icra ödemeleri, banka komisyon giderleri, kredilere ilişkin giderler ile genel bütçe vergi gelirlerinden yapılan kesintilere ilişkin tutarların hatalı muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 110’uncu maddesinde; 140-Kişilerden Alacaklar Hesabının, faaliyet alacakları ve kurum alacakları dışında kalan alacakların izlenmesi için kullanılacağı,
“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 111’inci maddesinde; hesaba yapılacak kayıtlara ilişkin olarak, Sayıştay ve diğer mahkemelerce verilip ilgili dairelerden kuruma tebliğ olunan ilamlarla, denetim elemanlarının yaptıkları inceleme ve denetimler veya idare amirlerinin yaptıkları kontroller sonucunda düzenleyecekleri raporlarla ortaya çıkan alacakların hesaba kaydedileceği,
Belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına kayıt gerektiren alacakların Sayıştay ve mahkeme tarafından kuruma tebliğ edilen ilamlarda yer alan alacaklar ile denetimler sonucu tespit olunan alacaklar olduğu ifade edilerek, bu kapsamda yer almayan alacakların hesapla ilişkilendirilmemesi gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin yevmiye defterinde 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına ilişkin hatalı muhasebe kayıtlarının yapıldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki; İdare aleyhine sonuçlanan kamulaştırma veya tazminat davaları sonucunda yapılan kesintiler, bankalardan çekilen kredilere ilişkin masraf ve sigorta giderleri, bankalardan alınan teminat mektubu komisyon giderlerine ilişkin masraflar, İdarenin taraf olduğu davaların aleyhte sonuçlanması sonucu üçüncü kişilere ödenmek üzere icra daireleri tarafından kesilen tutarlar ve genel bütçe vergi gelirlerinden metro ve genel aydınlatma giderlerine ilişkin kesilen tutarlar; 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilmektedir. Söz konusu tutarlar, İdarenin banka hesaplarından doğrudan/haczen çekilen giderlere ilişkin tutarlar olup bu tutarların, 630-Giderler Hesabı kullanılarak muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydı olacak şekilde iki hesabın karşılıklı çalışacağına ilişkin bir düzenlemede bulunmamaktadır. Giderler Şube Müdürlüğünün banka hesap özetinden gördüğü ilgili tutarları, kişi borcu açılmasını gerektiren bir durumun bulunup bulunmadığını kontrol etmeden 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında izlemesi mevzuata uygun değildir. Zira mevcut durumun bu şekilde muhasebe kayıtlarına alınması, İdarenin hesabından çekilmiş bir tutarın, İdarenin bir alacağı varmış gibi 140- Kişilerden Alacaklar Hesabında bakiye birikmesine, giderlere ilişkin tutarların aktifleştirilmesine ve mali tablo kullanıcılarına yanıltıcı bilgi sunulmasına neden olmaktadır.
Yıllar itibarıyla süre gelen ve 2024 yılsonu itibarıyla İdarenin banka hesaplarından icra daireleri ve bankalar tarafından çekilen veya genel bütçe vergi gelirlerinden kesilen toplam 2.782.087.071,97 TL’lik tutarın 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında izlenmesi mevcut durumda kişi borcu olmamasına rağmen hesabın yanlış bilgi sunmasına neden olmaktadır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; haczen alınan tutarların mahiyeti bilinmediğinden 630-Giderler Hesabının kullanılamayacağı, söz konusu tutarların büyük çoğunluğunun kamulaştırmasız el atma davaları neticesinde kesilen tutarlardan kaynaklı olduğu, diğer taraftan banka hesabından çekilen paranın hangi müdürlüğün işi olduğu bilenemediğinden takip edilmesi açısından en uygun hesabın 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı olduğu düşünülerek kayıt yapıldığı ifade edilerek belirli periyotlarla hukuk müşavirliği ile kesilen paranın mahiyeti hakkında yazışmalar yapıldığı ve kayıt edilen tutarların mahiyeti belirlendiğinde 140-Kişilerden Alacaklar Hesabından çıkartıldığı belirtilmiştir. İdare tarafından her ne kadar kesilen paranın mahiyetinin bilinmediğinden kaynaklı 140-Kişilerden Alacaklar Hesabının kullanıldığı ifade edilse de bilindiği üzere mahkeme kararı sonucu ödenmesine hüküm olunan haciz vb. ödemeler idarelere bildirilmekte ve kesintiler belirli bir süre sonra yapılmaktadır. Bu noktada davaların takibini yapan hukuk müşavirliğinin muhasebe birimiyle gerekli yazışmaları yaparak, kesilecek paralar hakkında bilgilendirme yapması gerekmektedir. Bu bağlamda, kesilen paranın mahiyetinin bilinmemesi, İdarenin birimleri arasındaki koordinasyon eksikliğinden kaynaklı olup söz konusu tutarların 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında izlenmesi sonucunu doğurmayacaktır. Kaldı ki 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı İdarenin alacakları için kullanılması gereken bir hesap olup İdarenin borcundan kaynaklı tutarların bu hesapta izlenmesi mevzuata aykırılık oluşturmaktadır.
Sonuç olarak; İdarenin banka hesaplarından doğrudan/haczen kesilen icra kesintileri ile bankalar tarafından çekilen komisyon giderlerinin hatalı muhasebeleştirilmesi nedeniyle, 2024 yılı bilançosunda 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı 2.782.087.071,97 TL fazla tutarla, faaliyet sonuçları tablosunda da 630-Giderler Hesabı 2.782.087.071,97 TL eksik tutarla yer almıştır. İdarenin banka hesaplarından yapılan bu kesintileri yukarıda belirtildiği şekilde mevzuata uygun yapması gerekmektedir.