|
ÖZET: Denetim raporları, idarenin bazı gelir kalemlerine ait tahsilat oranlarının düşük olduğunu ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddesi gereği, mali hizmetler birimi, idare gelirlerinin tahakkukunu sağlamak ve tahsilat işlemlerini yürütmekle yükümlüdür. Tahsilat/tahakkuk oranı, idarelerin tahakkuk ettirdikleri gelirlerin ne kadarının tahsil edildiğini gösteren önemli bir göstergedir. İdeal durumda, tahakkuk eden tüm gelirlerin tahsil edilmesi beklenmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, belirli gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının oldukça düşük seviyelerde kaldığı tespit edilmiştir.
Örneğin, laboratuvar deney ve analiz gelirleri için tahsilat oranı %77,31 iken, icra masraflarında bu oran %32,57’ye gerilemektedir. Genel olarak, seçilen gelir kalemlerinin toplam tahsilat/tahakkuk oranı %39,74 olarak belirlenmiştir. Bu durum, etkin bir gelir yönetiminin eksikliğini göstermekte ve idarenin finansal sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Su gelirleri açısından ise, toplam 1.107.183.422,91 TL alacaktan yalnızca %34,30’u tahsil edilebilmiştir. Sonuç olarak, tahsilat oranlarındaki düşüklük, idarenin finansal yapısının güçlendirilmesi için bir engel teşkil etmektedir. Kamu idaresi, bu sorunun çözümü için personel sayısının artırılması, e-haciz ve e-tebligat sistemlerinin kullanılması, veri paylaşımının sağlanması ve personelin etkin eğitimi gibi önlemleri hayata geçireceğini belirtmiştir. |
BULGU: İdarenin Bazı Gelir Kalemlerine Ait Tahsilat Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin gelirlerine ilişkin yapılan denetim ve incelemelerde bazı gelir kalemlerine ait tahsilat oranlarının düşük olduğu görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde; malî hizmetler birimi, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmekle görevlendirilmiştir.
Tahsilat/tahakkuk oranı; idarelerce tahakkuk ettirilen gelirlerin ne kadarının tahsil edilip bütçe gelirine dönüştüğünü, dolayısıyla kamu idarelerinin tahsil kabiliyetini ölçen bir göstergedir. Bu oran, idarenin gelir performansına ilişkin bir ölçüt olarak kabul edilmektedir.
İdeal olan, tahakkuk etmiş tüm gelirlerin tahsil edilebilmesidir. İdarenin hesaplarında yapılan incelemelerde aşağıdaki tabloda detayı verilen birçok gelir kalemlerinin tahsilat oranlarının düşük seviyede gerçekleştiği görülmüştür.
Tablo 8: İdarenin Bazı Gelirlerinin Tahsilat/Tahakkuk Oranları Tablosu
| Gelir kalemi | Toplam Tahakkuk (TL) |
Toplam Tahsilat (TL) |
Tahsilat/ Tahakkuk Oranı |
| Laboratuvar Deney ve Analiz Gelirleri | 758.433,37 | 586.319,55 | % 77,31 |
| İcra Masrafları | 48.670.991,92 | 15.853.144,72 | % 32,57 |
| Diğer Kurumlar Hasılatı | 4.393.317,56 | 1.175.332,53 | % 26,75 |
| Kanalizasyon Harcamalarına Katılım Payı |
408.141.494,07 | 166.638.420,12 | % 40,83 |
| Yenilenebilir Enerji (GES) Elektrik Satış Geliri | 8.406.590,02 | 2.677.800,55 | % 31,85 |
| Toplam | 470.370.826,94 | 186.931.017,47 | % 39,74 |
Tahsilat kapasitesi idareler için en önemli finansal göstergelerden biridir. Çünkü beklenen gelirlerin tahsil edilememesi idarelerin finansal güçlükler ile karşılaşmalarına yol açabilecektir. Tablodan ayrıntılı görüldüğü üzere seçilen gelir kalemlerinin toplam tahsilat/tahakkuk oranı %39,74 olarak gerçekleşmiştir. Tahsilat/tahakkuk oranlarının düşüklüğü, bu gelirlere ilişkin etkin bir gelir yönetiminin olmadığını göstermektedir.
Aynı zamanda aşağıdaki tabloda görüleceği üzere; idarenin ana faaliyet konusu kapsamında olan satış yaptığı sulara ilişkin 2024 yılı itibariyle tahakkuk eden toplam 1.107.183.422,91 TL alacağı olmasına rağmen bu alacakların 379.772.073,28 TL’sini (%34,30’unu) tahsil edebilmiştir.
Tablo 9: İdarenin Su Gelirlerine İlişkin Tahsilat/Tahakkuk Oranı Tablosu
| Gelir kalemi | Toplam Tahakkuk (TL) | Toplam Tahsilat (TL) | Tahsilat/ Tahakkuk Oranı |
| Su Gelirleri | 1.107.183.422,91 | 379.772.073,28 | % 34,30 |
Sonuç olarak; ilgili gelir kalemleri itibariyle tahsilat/tahakkuk oranlarında düşüklük olduğu açıktır. Bu orandaki düşüklük sürdürülebilir bir finansal yapının kurulmasında eksikliğe yol açmaktadır.
Kamu idaresi cevabında bulgumuz yönünde işlem yapılacağı belirtilmiş olup, finansal olarak daha sağlam bir yapının kurulabilmesi için idarenin tahsil kapasitesini yükseltmeye yönelik olarak personel sayısının yeterli hale getirilmesi, e-haciz ve e-tebligat yönteminin uygulanması gibi tüm araçların kullanılması, kurumlar arası veri paylaşımının sağlanması ve uygulayıcı personelin etkin eğitimi gibi unsurların bir bütün halinde değerlendirilmesi gerekmektedir.