|
ÖZET: İdarenin Büyükşehir Belediyesinden alacaklarının tahsilatında yaşanan sorunlar ve sürekli borç ötelemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ele alınmıştır. İSKİ’nin İBB’den yüksek tutarda alacakları olduğu ve bu alacakların vadesinin sürekli olarak ertelendiği tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ilgili maddesi, belediyeler arasında nakit ihtiyacının karşılanmasına olanak tanısa da, her iki idarenin ayrı tüzel kişiliklere sahip olması ve bütçelerinin birbirinden bağımsız olması nedeniyle, borç verme işlemlerinin bütçe gerekliliklerine uygun şekilde yürütülmesi önemlidir.
İSKİ’nin İBB’ye uzun yıllardır borç verdiği ve bu borçların bir kısmının nakit, bir kısmının mahsuplaşma veya taşınmaz alımı yoluyla tahsil edildiği belirlenmiştir. 2008-2024 yılları arasında toplam 7.209.189.055,98 TL borç verilmiş, bunun 3.340.254.194,01 TL’si tahsil edilmiştir. Ancak, 3.868.934.861,97 TL’lik kısmın sürekli olarak ötelendiği gözlemlenmiştir. İBB ile İSKİ arasında yapılan protokollerle borç ötelemeleri gerçekleştirilmiş ve bu durum İSKİ’nin mali yapısını olumsuz etkilemektedir. Sonuç olarak, İSKİ’nin İBB’den olan alacaklarının düzenli tahsil edilmesi ve borç geri ödemelerindeki vade değişikliklerinin sona erdirilmesi, İSKİ’nin mali sağlığının korunması açısından kritik bir ihtiyaçtır. Bu konuda gerekli yazışmaların yapıldığı ve bulguya ilişkin önlemlerin alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İdarenin Büyükşehir Belediyesinden Olan Alacaklarının Tam Olarak Tahsil Edilmemesi ve Sürekli Borç Ötelemesi İşlemi Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin, Büyükşehir Belediyesinden (İBB) yüksek tutarda alacağının bulunduğu, söz konusu alacakların vadesinin sürekli ötelendiği görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon” başlıklı 27’nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Büyükşehir belediyesi ile bağlı kuruluşları, belediye başkanının onayı ile birbirlerinin nakit ihtiyacını karşılayabilir. Bu şekildeki ödünç vermelerde faiz uygulanmaz.” hükmü tesis edilmiştir.
Bu bağlamda, İSKİ’nin İBB’den, İBB’nin de İSKİ’den borç almasında bir aykırılık bulunmamaktadır. Ancak her iki idarede ayrı tüzel kişiliğe sahip bulunduğundan, bütçeleri birbirinden ayrı olduğundan ve sunmuş oldukları kamu hizmetlerine paralel olarak gelir ve gider yapıları farklılık arz ettiğinden söz konusu ödünç alma/verme işlemlerinde bütçe gereklerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir. İSKİ ile İBB arasındaki faizsiz ödünç para verme ilişkisinde İSKİ sürekli borç veren idare konumundadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 102’nci maddesinde; 132- Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına ilişkin işleyiş düzenlenmiştir. Buna göre; Bütçedeki ödeneğine dayanılarak yapılan ve vadesi bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı olan borç verme işlemlerinden doğan alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilmektedir. Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubundaki kurumca verilen borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler de bu hesaba borç, 232-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak kaydedilmektedir. Bütçedeki ödeneğine dayanılarak verilen borçlardan yapılan tahsilat ise bir taraftan 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç, anapara tutarı bu hesaba alacak kaydedilerek muhasebe kayıtlarında izlenmektedir. Ayrıca mezkûr Yönetmelik’in 173’üncü maddesi gereği; ilgili mevzuatına dayanılarak bir yıldan uzun süreyle nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan alacakların izlenmesi için aynı mantıkla 232-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı kullanılmaktadır.
Yapılan incelemede, İSKİ’nin İBB’ye uzun yıllardır borç verdiği, verilen borçların bir kısmının nakit olarak, bir kısmının mahsuplaşma suretiyle, bir kısmının taşınmaz alınarak İBB’den tahsil edildiği, bu yöntemlerle 2008-2024 yılları arasında verilen 7.209.189.055,98 TL borcun 3.340.254.194,01 TL’sinin İBB’den alındığı, kalan 3.868.934.861,97 TL’nin ise tahsil edilemediği, sürekli ötelendiği tespit edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda İSKİ tarafından İBB’ye verilen borçların 31.12.2024 tarihi itibarıyla oluşan durumu yer almaktadır.
Tablo 9: 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla İSKİ’nin İBB’den Olan Alacakları
| Yıl | Verilen Borç (TL) | Tahsilat (TL) | Kalan Tutar (TL) |
| 2009 | 174.500.000,00 | 105.000.000,00 | 69.500.000,00 |
| 2011 | 250.000.000,00 | – | 250.000.000,00 |
| 2012 | 300.000.000,00 | – | 300.000.000,00 |
| 2014 | 400.000.000,00 | 200.000.000,00 | 200.000.000,00 |
| 2017 | 950.000.000,00 | 217.422.917,76 | 732.577.082,24 |
| 2018 | 614.029.304,83 | – | 614.029.304,83 |
| 2019 | 231.918.970,76 | – | 231.918.970,76 |
| 2020 | 30.386.004,56 | – | 30.386.004,56 |
| 2021 | 17.997.113,18 | – | 17.997.113,18 |
| 2022 | 44.082.827,22 | – | 44.082.827,22 |
| 2023 | 795.140.192,18 | – | 795.140.192,18 |
| 2024 | 626.634.643,25 | 43.331.276,25 | 583.303.367,00 |
| Genel Toplam | 4.434.689.055,98 | 565.754.194,01 | 3.868.934.861,97 |
Muhtelif tarihlerde İBB ile İSKİ arasında yapılan protokollerle borç ötelemeleri yapılmış olup 31.12.2024 tarihi itibarıyla en son yapılan borç ötelemesi 17.01.2024 tarihinde Büyükşehir Belediye Başkanının oluru ile gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede; 2023 yılı sonuna kadar geri ödenmesi gereken 232.577.082,24 TL’nin 2024 yılı sonunda, 2024 yılı sonuna kadar geri ödenmesi gereken 3.053.054.412,73 TL’nin 2029 yılı sonunda, ödenecek şekilde ötelenmesi gerçekleştirilmiştir.
Yukarıda bahsedildiği üzere İSKİ’nin İBB’ye faizsiz borç vermesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmamakla birlikte, söz konusu borçların geri ödemelerinin sürekli ötelenmesi, paranın alım gücündeki değer kaybı da göz önünde bulundurulduğunda öteleme işlemini kimin yaptığından bağımsız olarak İSKİ’nin mali yapısını olumsuz yönde etkilemektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından bulguya ilişkin gerekli yazışmaların Büyükşehir Belediyesi ile yapıldığı ifade edilerek bulgu konusu hususa iştirak etmektedir.
Sonuç olarak, İSKİ’nin mali yapısının olumsuz yönde etkilenmesini engellemek için İSKİ’nin İBB’den olan alacaklarının tahsilatında düzenli olarak uygulanan borç geri ödemelerindeki vade değişikliği uygulamasından vazgeçilmesi gerekmektedir.